‘नयनतारा सहगल’ यांचं मराठी साहित्य संमेलनातील आमंत्रण रद्द करणं लज्जास्पद.. या कृत्याचा निषेध!

‘नयनतारा सहगल’ या 92व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या उद्घाटक म्हणून येणार ही मला फार आशादायक बाब वाटली होती. ‘रिच लाईक अस’ या पुस्तकासाठी त्यांना १९८६ साली साहित्य अकादमीचा पुरस्कार देण्यात आला होता. देशातल्या वाढत चाललेल्या असहिष्णू वातावरणाच्या निषेधात आवाज उठवण्यासाठी आपला हा पुरस्कार परत करणाऱ्या निर्भीड लेखकांपैकी या एक! अभिव्यक्ती स्वात्रंत्र्यावर घालण्यात येणारे निर्बंध, मॉब लिचिंग, विचारवंतांच्या हत्या आणि अशा अनेक सोशल प्रश्नांबाबत स्पष्ट मतं असलेल्या आणि आपली मतं परखडपणे मांडणाऱ्या नयनतारा सहगल या उदघाट्न सोहळ्यात भाषणबाजी करून वातावरण गढूळ (?) करतील की काय या भीती पोटी आणि राजकीय गोंधळ टाळण्यासाठी त्यांचं हे आमंत्रण रद्द करण्यात आलं म्हणे!

यावर नक्की हसावं कि रडावं अशा संभ्रमात मी पडले आहे कारण यांच्या उपस्थितीला रोखण्यासाठी जी काही राजकीय आणि सामाजिक कारणं पुढे करण्यात आली ती फार रंजक वाटली मला. मराठी साहित्य संमेलनाच्या उद्घाटक म्हणून इंग्रजी साहित्यिकास कसं निमंत्रित केलं हा पहिला आक्षेप. आज जग जवळ आलं आहे, भाषा,जात धर्म याच्या कक्षा पुसटश्या होत असताना ‘भाषिक अस्मितेचं’ तेच ते पीठ किती काळ आपण दळणार आहोत? साहित्याला भाषेची बंधन कित्ती वर्ष अजून लावणार आहोत? आपल्या गढूळ डबक्यांबाहेर कधी पडणार आहोत?

तसंच भाषणात ‘ही बाई’ काही बाही बोलली तर राजकीय अस्थिरता निर्माण होईल या भीतीपोटी हिचं बोलावणं रद्द करूया हे तर अत्यंत लज्जास्पद आहे. त्यांच्या भाषणातले काही मुद्दे बीबीसीच्या एका न्यूज मध्ये दिले आहेत आणि या अशा प्रकारच्या मुस्कटदाबीचा तीव्र निषेध होण्याची गरज आहे. संमेलनाला आमंत्रित केलेल्या काही जणांनी या गोष्टीचा निषेध म्हणून आमंत्रण नाकारणं हे आशादायक आहेच. मी लेखक आणि लेखिका असा भेद करत नाहीच पण या जागी जर कोणी पुरुष असता तर हे ‘येऊ नका’ असं इतकं सहज सांगता आलं असतं का? असा प्रश्न मात्र मला पडला आहे.लेखणीचा वापर करून, आमंत्रण नाकारून, या बद्दल मत व्यक्त करून शक्य आहे त्या प्रकारे आपला निषेध नोंदवणं गरजेचं आहे.

बाकी एका स्त्रीच्या भाषणाला असं घाबरावं… मग जमेल ती कारणं देऊन तिला बोलू न द्यावं हा स्त्रीच्या अंगी दडलेल्या शक्तीचा मी विजय मानायचा की पराभव याचं उत्तर शोधते आहे. आज इतकी वर्ष झाली शेवटी जेंडर मध्ये येतंच आहे. जे भाषेच्या, रिजनॅलिझमच्या,जातीच्या, धर्माच्या, राजकारणाच्या पलीकडचं असतं ते साहित्य आणि जो हे आपल्या लेखणीने सार्थ करतो तो लेखक.. या दोनीही बाबीत सपेशल फसलेल्या, राजकीय चिखलात बरबटून निघालेल्या, व्यक्ती स्वातंत्र्याच्या चिंध्या करणाऱ्या, परखडपणे आपली मतं मांडणाऱ्या स्त्रीला टरकून तिचा अनादर करणाऱ्या, हार – तुरे- मानचिन्ह- पाकिटं- शाल- श्रीफळ या सारख्या दिखाव्यामध्ये अडकून पडणाऱ्या, स्त्री लेखकांची मुस्कटदाबी करणाऱ्या आणि भाषा- साहित्य व लेखणी या सगळ्याची किंमत शून्य करणाऱ्या या आगामी मराठी साहित्य संमेलनाला खूप साऱ्या शुभेच्छा!

‘फैज़’ कितने साल पहले आप यह कहके गए थे.. कब समझेंगे हम?

बोल कि लब आज़ाद हैं तेरे
बोल ज़बाँ अब तक तेरी है
तेरा सुत्वाँ जिस्म है तेरा
बोल कि जाँ अब तक तेरी है

देख कि आहन-गर की दुकाँ में
तुंद हैं शोले सुर्ख़ है आहन
खुलने लगे क़ुफ़्लों के दहाने
फैला हर इक ज़ंजीर का दामन

बोल ये थोड़ा वक़्त बहुत है
जिस्म ओ ज़बाँ की मौत से पहले
बोल कि सच ज़िंदा है अब तक
बोल जो कुछ कहना है कह ले

– फैज़ अहमद फैज़

*नयनतारा सहगल यांच्या भाषणावरून जो गदारोळ चालू आहे त्याबाबत बीबीसी मराठी ने एक आर्टिकल नुकतंच पब्लिश केलं आहे. त्यात माझं यावरचं मत देखील घेतलं छापलं आहे. लिंक सोबत देते आहे. जरा राजकारण बाजूला ठेवून याकडे बघता येतंय का हा प्रयत्न करून बघूया.

https://www.bbc.com/marathi/india-46778250?fbclid=IwAR2SxyglEBGd5QxbHV8_FQ6s4wDkJbeUftPLqOfy2Enj6TSGeRs7gF8qVaE

 

Advertisements
Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

शॉर्ट फिल्म्स विथ बिग हार्ट १ – ‘अ सिंगल लाईफ’

नवीन वर्षात जागतिक स्तरावर आपली छाप सोडणाऱ्या वेगवेगळ्या शॉर्ट फिल्म्सवर लिहायचा माझा मानस आहे. ‘शॉर्ट फिल्म्स विथ बिग हार्ट’ ही सिरीज सुरु करते आहे. अगदी ऑस्कर पासून ते अनेक इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल्समध्ये नावाजल्या गेलेल्या शॉर्ट फिल्म्सचा समावेश यात असणार आहे. मोस्टली ऍनिमेटेड शॉर्ट फिल्म्स ज्यामध्ये डायलॉग्ज अजिबात नसतात.. त्या माझ्या विशेष आवडत्या! आपल्या सेन्सिबिलिटीनुसार त्यातून काय साठवायचं आणि काय अनुभवायचं हे आपल्या हातात असल्याने त्यांना झुकतं माप असणार आहे. साधारण पाच एक मिनिटांच्या असलेल्या या इवलुश्या गोष्टी मला हसवतात, रडवतात आणि (बि)घडवतात सुद्धा. आपल्या आयुष्यातली काही मिनिटं बाजूला काढून डोळ्यांनी बघणं, कानाने ऐकणं या पलीकडे जाऊन या फिल्म्स बघूया आणि जगूया . तसंच तुम्ही अशी एखादी उत्तम शॉर्ट फिल्म बघितली असेल जिच्यामुळे काहीतरी विलक्षण असं तुम्हाला अनुभवता आलं असल्यास त्याची माहिती वा लिंक इथे कॉमेंट्स मध्ये देत जा. म्हणजे आपल्या सगळ्यांना मिळून काहीतरी नवीन अनुभवता येईल आणि एक छान पर्स्पेक्टिव्ह मिळेल.

शॉर्ट फिल्म्स विथ बिग हार्ट १ – ‘अ सिंगल लाईफ’

बेस्ट ऍनिमेटेड शॉर्ट फिल्मसाठी २०१५ साली ऑस्करला नॉमिनेट झालेली आणि त्यानंतर जवळपास २०० फिल्म फेस्टिव्हल मध्ये स्क्रीन करण्यात आलेली ‘ सिंगल लाईफ’ नावाची एक सुंदर शॉर्ट फिल्म बघण्यात आली. Marieke Blaauw, Joris Oprins आणि Job Roggeveen या तीन डच दिग्दर्शकांनी बनवलेली ही फिल्म केवळ अडीच मिनिटांत खूप काही सांगून जाते.

साधारण विशीतल्या एका तरुणीच्या हातात एक व्हिनिल रेकॉर्ड पडते ज्यावर लिहिलेलं असतं सिंगल लाईफ. ती पित्झा खाता खाता ती रेकॉर्ड लावते आणि थोडीशी पुढे सरकावते तर काय आश्चर्य.. तिच्या हातातला पित्झा थोडा कमी झालेला असतो. ती थोडं पुढे मागे करून पाहते तर तिला उमजतं की रेकॉर्ड पुढे वा मागे केली की आपलं आयुष्य त्यानुसार पुढे आणि मागे जाऊ शकतं. आता तिच्यात कुतूहल जागं होत. ती पुढे सरकवते आणि ती पाच एक वर्ष भविष्यात पोहोचते. एका आलिशान घरात वेल सेटल्ड असते ती. मग ती हिम्मत करून अजून जास्त पुढे नेते ती रेकॉर्ड.. तर आता ती आई होणार असते.. आणि मग ती पुढे काय होणार ह्या हव्यासापायी रेकॉर्ड पुढे खेचत जाते आणि सरतेशेवटी तिला उमजतं की आता गाणं संपणार.. म्हणून ही रेकॉर्ड मागे करण्यासाठी धडपड करते पण वयानुसार तिच्या हालचाली संथ झाल्याने.. सरते शेवटी तिची राख उरते एका बरणीत..

अत्यंत इफेक्टिव्ह, विटी आणि नाजूक संवेदनशीलतेने अडीच मिनिटात ही गोष्ट संपते.. म्हटलं तर आपण हसतो, शेवट बघून काही जण थोडा धसका देखील घेतात. मला मात्र एकूण फिल्म फार आवडली. आपण आयुष्य जगतो.. तेंव्हा सतत पुढे काय होणार याच्या काळजीत असतो वा मागे काय घडून गेलं याच्या दुःखात. आपण आत्ता या क्षणात जगतो का? कितीही फिलॉसॉफी झाडली तरी फार कमी वेळेस हे असं प्रेझेंटमध्ये जगणं, वर्तमानात राहणं जमतं. ते जमवायला लागतं. प्रयत्नपूर्वक.. आपल्या मनाला, विचारांना फार काबूत ठेवावं लागतं त्यासाठी.

आए ठहरे और रवाना हो गए
ज़िंदगी क्या है, सफ़र की बात है
– हैदर अली जाफ़री

आपलं आयुष्य म्हणजे त्या गाण्याच्या रेकॉर्ड सारखंच तर असतं. सगळं पूर्वनियोजित.. आपल्यासाठी निर्मिकाने रचलेलं गाणंच असतं ते. आता या क्षणी जे कडवं चालू आहे ते बेसूरं असो, तालात नसो वा अगदी चांगलं सुरमयी असो.. ते कडवं गायलं पाहिजे, ऐकलं पाहिजे, जगलं पाहिजे आणि त्यावर ताल देऊन नाचलं सुद्धा पाहिजे. मग पुढचं कडवं येणार.. ते येईल तेंव्हा बघायचं काय आहे आणि जसं असेल तसं त्यावरही नाचायचं.. सोपं नाहीचे.. सोपं तसंही काहीच नसतं. गाणं कधी ना कधी तर संपणारच. जे सुरु झालं त्याचा शेवट असणारच.. मृत्यू या विषयाकडे बघण्याचा एकूणच मनुष्याचा दृष्टीकोन निगेटिव्ह असतो. आयुष्यातली शाश्वत जर एखादी गोष्ट असेल तर ती म्हणजे मृत्यू. हं.. आता शेवट कसा आणि कधी होणार हे ज्याचं त्याचं भाग्य.

आयुष्यात पुढे काय होणार यापेक्षा आता काय आहे हे पाहून आपण जगायला लागलो तर? किती सोपं होईल ना सगळं? आपल्याला जरी लाख वाटतं असलं ना की प्लॅनिंग करून आपल्याला हवं ते आपण मिळवतो तरी ते तसं नसतं. कष्ट, मेहनत या गोष्टी महत्वाच्या असतातच पण ‘नियती’ ही त्याहूनही मोठी चीज असते. कष्टाला पर्याय नाहीच पण पदरी काय पडणार हे आपल्या हातात नसतं. त्यामुळे या क्षणात जगणं महत्वाचं. आपलं काम निष्ठेने करणं, आहे त्या क्षणात जगणं आणि बस्स.. हे इतकं जमवायला हवंय. पुढे काय होणार हे कुतूहल मुळातच मला किती,काय आणि केंव्हा मिळणार ह्या प्रश्नांमध्ये दडलेलं असतं. तसं पाहिलं तर “किती पुरतं” हे ज्याने त्याने ठरवायचं असतं. कित्येकदा हे ठरवणं आजूबाजूला बघून असतं. आपल्याही नकळत. त्यात चूक किंवा बरोबर असं काहीच नसतं. आपलं आयुष्य आपण कसं घालवायचं हे ठरवण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहेच पण तो फक्त आपल्या स्वतःच्या आयुष्यापुरता हे आपण कळत नकळत विसरून तर नाही जात आहोत ना हे एकदा पडताळून पाहायला हवं. ‘जास्त’च्या हव्यासापायी हातचं निघून जाणार नाही ना हे चाचपून बघायला हवंय. पुरलं, पुरवलं आणि व्यवस्थित मिळालं यातलं अंतर समजणं आणि उमजणं हा प्रवास म्हणजे आयुष्य खरंतर… कशासाठी काय खर्ची घालायचं, किती आणि कसं धावायचं, असणं आणि दाखवणं यातलं काय निवडायचं हे आपण आपलं ठरवायचं.

जिनके पास सिर्फ सिक्के थे वो मज़े से भीगते रहे बारिश में ….
जिनके जेब में नोट थे वो छत तलाशते रहे..

‘अ सिंगल लाईफ’…. एक आयुष्य मिळालं आहे.. जगूया आपापल्या पद्धतीने.. थोडं शिकत, थोडं चुकत.. या क्षणात जगूया..Cheers to living in the moment.. Cheers to ‘single Life’!!

 

©सानिया भालेराव
3/१/२०१८

 

Posted in शॉर्ट फिल्म्स विथ बिग हार्ट | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

मला (बि)घडवणारे चित्रपट – ७ – इटर्नल सनशाईन ऑफ द स्पॉटलेस माईंड

माणसाकडे असलेलं वरदान आणि शाप दोन्हीही खरं बघायला गेलं तर एकच आहे.. आठवणी! माणसाची स्मृती ही मला कायम एक विलक्षण गोष्ट वाटत आली आहे. आठवणींमध्ये रमणारे लोकं येडछाप असतात असं माझी एक मैत्रीण म्हणायची. सेल सायन्सेस मध्ये रिसर्च करत असताना स्मृती, आठवणी ह्यावर आमची जोरदार चर्चा चालायची. त्यावेळी सिलेक्टिव्ह मेमरी रिटेन्शन ह्या विषयवार मी बरेच रिसर्च पेपर वाचत असे. आपण केवळ प्रिय घटना स्मृतीमध्ये ठेवल्या तर आयुष्य सुंदर होईल असं माझी ही मैत्रीण नेहेमी म्हणायची याउलट मी आठवणींना असं कॅटेगराईझ करता येत नाहीच.. आठवणी नसतील तर माणूस आतून जिवंत राहू शकत नाही असं सर्व शक्ती निशी म्हणून गड लढवत असायचे.

‘You can erase someone from your mind getting them out of your heart is another story’

‘तुम्ही एखाद्याला तुमच्या मनातून, आठवणीतून मिटवू शकता पण त्याला हृदयातून, आत्म्यातून नाहीस करणं ही सोपी गोष्ट नाही..

असा डायलॉग मारून एक दिवस आमच्या सरांनी ‘इटर्नल सनशाईन ऑफ द स्पॉटलेस माईंड’ हा चित्रपट बघ आज होस्टेलवर गेलीस की असं म्हटलं आणि लव्हस्टोरीच्या पलीकडे असलेला हा नितांत सुंदर चित्रपट माझ्या आयुष्यात आला. अगदी आजही जेंव्हा एखादी खोलवर खुपसून ठेवलेली आठवण वर डोकं काढायला बघते तेंव्हा तिला मी हात देऊन वर काढते. तिच्या सोबत तिला हवा तेवढा वेळ घालवते. निवांत रडून घेते, थोडंसं स्वतःवर हसूनही घेते आणि मोठ्या प्रेमाने तिला आत सोडून येते.. हे सर्व शक्य होतं ते केवळ ह्या चित्रपटामुळे.. आणि म्हणून मला (बि)घडवण्यात ह्या चित्रपटाचा खूप मोठा वाटा आहे.

मिशेल गोंद्री (Michel Gondry) यांनी दिग्दर्शित केलेला “इंटर्नल सनशाईन ऑफ स्पॉटलेस माईंड” हा चित्रपट आहे क्लेमेंटाइन(केट विंसलेट) आणि जोएल(जिम कॅरी) या कपलचा. काही वर्ष यांच्या नात्याला झालेली असतात पण एकमेकांशी न पटल्याने क्लेमेंटाइन आपल्या आठवणींतून जोएलला काढून टाकण्यासाठी डॉक्टरांच्या मदतीने मेडिकल प्रोसिजर द्वारे जोएलच्या सगळ्या आठवणी पुसून टाकते. जोएल मात्र ब्रेक अप कसबसं सहन करत असतो. त्याला एक दिवस क्लेमेंटाइन ने आपल्याला विसरण्यासाठी काय केलं आहे हे समजतं आणि मग तो देखील ही प्रोसिजर करून घ्यायला जातो आणि मग हा चित्रपट उलगडतो. चित्रपटात खूप गहिरे इमोशन्स आहेत, नात्याचा टाईम ट्रॅव्हल आहे, वरवर वाटते तशी टिपिकल लव्ह स्टोरी नसूनही प्रेमावर आणि नात्यावर अतिशय सुदंर भाष्य करणारा हा चित्रपट ह्याहून जास्त चित्रपटाच्या कथेबाबत सांगण्यात अर्थ नाही कारण हा चित्रपट म्हणजे एक अनुभव आहे. आठवणी पुसल्या जातात का, एखाद्या व्यक्तीला, नात्याला पुसणं शक्य आहे का आणि सायन्सच्या पलीकडे माणसाचं मन, त्याचा मेंदू आणि त्याचं हृदय आणि त्यामध्ये मुरलेलं नातं, प्रेम असं पुसून टाकता येत का.. अशा कित्येक बाबींवर हा चित्रपट आपल्याला विचार करायला लावतो आणि म्हणून तो अनुभवावा असा आहे.

दोन जीव एकत्र येतात, प्रेमात पडतात, एकत्र जगतात.. शरीरं एकत्र येतात, पॅशन, जीवघेणी ताटातूट, एकत्र येणं, एकमेकांशिवाय तळमळणं, पुन्हा शरीरांची सरमिसळ होणं हे सगळं होत असतंच. पराकोटीचं प्रेम असलं की एकत्र राहणं अशक्य होऊन जातं कित्येकदा. दोघांपैकी एकाला नातं नकोसं वाटणं इतकं की आठवणीच पुसून टाकावंस वाटणं. मग पाटी पुन्हा कोरी करकरीत.. मग पुन्हा तेच चक्र.. थोड्या फार फरकाने तसंच नातं.. पुन्हा भावनांचा कडेलोट.. पुन्हा नातं नकोसं वाटणं.. पुन्हा पाटी कोरी करणं.. असं आयुष्य असू शकतं?

एखादं नातं, एखादं माणूस ज्याच्यावर आपण जीवापाड प्रेम केलं त्याला असं पुसून टाकता येतं? शेवटी नातं म्हणजे असतं तरी काय? दोघांनी मिळून उभारलेल्या आठवणी असतात त्या! त्या नात्यामध्ये घालवलेले उत्कट क्षण, अनुभवलेलं प्रेम हीच जमापुंजी असते नाही का? माझ्या आधीच्या पिढ्या मानसिकरित्या फार इव्हॉल्व्हड होत्या असं मला नेहेमी वाटतं. त्यांच्या काळी हे असं फोटो काढणं, व्हिडीओ रेकॉर्ड करणं फारसं नव्हतं. रात्री शांतपणे बिछान्यावर पडून एखाद्या नाजूक फुलाचा हळुवार वास घ्यावा तसं ते नातं, ते माणूस अलगदपणे मनाच्या पापुद्र्यातून ते उलगडत असतील. एक एक पापुद्रा बाजूला सारताना रात्रीच्या नीरव शांततेत मग ते नातं अलवारपणे वर येईल आणि मनात गडद प्रेमाचा रंग चढत जाईल.. आपलं माणूस आठवायला त्यांना ना कोण्या फोटोची गरज ना व्हिडिओची.. आमची पिढी त्यामानाने फार इमोशनली इन्सिक्युअर आहे. सगळे क्षण फोटोत पकडण्याची त्यांना सवय. मला तर कित्येकदा वाटतं की हे फोटो आणि व्हिडीओ म्हणजेच आठवणी असं समीकरण झालं आहे आपलं. उद्या जर माझ्याकडे असलेला सगळा डेटा उडाला..फोटो, व्हिडीओ डिलीट झाले तर माझ्या आठवणी गायब होतील का? ते क्षण जे मी जगले ते विस्मरणात जातील का?

नात्यामधला असा एखादा क्षण तुम्ही अनुभवला आहे का की जो इतका उत्कट,पराकोटीचा अलवार आणि अतिप्रचंड बेशकिमती होता की त्याला फोटोमध्ये अथवा व्हिडिओमध्ये कैद केलं तर तो हरवून जाईल असं तुम्हाला वाटलं आणि म्हणून तो तुम्ही आत साठवून ठेवला… असं जर तुम्ही कधी केलं असेल तर मग तुमची इंटर्नल मेमरी काम करते आहे असं म्हणायला हरकत नाही.

सिनेमा म्हणून सोडून द्या पण न्यूरॉलॉजिकल आणि सायकॉलॉजिकल सायन्सेसमध्ये मेमरी इरेझिंग या विषयवर खूप रिसर्च झाला आहे. या विषयावर नेचर ह्या प्रसिद्ध रिसर्च जर्नल मध्ये प्रकाशित झालेल्या Marijn Kroes या न्यूरोसायंटिस्टच्या रिसर्च पेपर मध्ये नको असलेल्या आठवणी मेंदूतून पुसून टाकण्यासाठी ‘ब्रेन झॅपिंग’ या प्रोसिजर बद्दल खूप महत्वाचा रिसर्च नमूद केला आहे. अगदी थोडक्यात सांगायचं तर इलेक्ट्रोकंव्हलझीव ( electroconvulsive (ECT)) टेक्निकद्वारे आपल्या मेंदूतील काही आठवणी ज्या आपल्याला नकोशा वाटतात त्या मिटवता येतील असा यांचा दावा आहे. याखेरीज ‘ erasing bad memories’ यावर आज प्रचंड प्रमाणात काम सुरु आहेच. काही वर्षांत कदाचित क्लेमेंटाईननं जसं जोएलला, त्यांच्या नात्याला आपल्या आठवणीतून काढून टाकलं तसं शक्य होईल सुद्धा..

पण मुद्दा असा आहे की असं नातं, प्रेम त्याच्या आठवणी पुसून टाकून आपण ‘माणूस’ म्हणून राहू का? सर्व प्राण्यांमध्ये मनुष्य हा वेगळा ठरतो तो ह्या मेमरी किंवा स्मृती मुळेच. शॉर्ट टर्म मेमरी, लॉंग टर्म मेमरी, एपिसोडिक मेमरी ह्या सर्व स्मृतींच्या वर्गीकरणात मनुष्य कित्येक पटींनी सरस ठरतो आणि ह्या आठवणींमुळे टाईम ट्रॅव्हल करू शकणार प्राणी म्हणून मनुष्य फार युनिक ठरतो. म्हणजे आपल्याला माणूसपण शाबूत ठेवण्यामागे ह्या आठवणी फार महत्वाच्या ठरतात.

प्रेमचा खूप कहर झाला, नातं खूप जवळचं विणल्या गेलं की काळीज सोलून निघतंच. अगदी दुसऱ्याच्या मनाने साधी कूस जरी बदलली तरी सोलवटून निघतं हृदय.. नकोसं वाटतं.. आठवण येऊच नये अजिबात असं वाटत राहतं.. ते क्षण आठवू नये.. चेहरा विसरून जावा म्हणून आपण हर तह्रेने प्रयत्न करतो.. निष्फळ ठरतात ते.. कारण मनात साठवून ठेवलं असतं आपण.. तो चेहरा, ते डोळे, ते नातं.. विसरता येणं अशक्यच असतं.. आधी ती जखम असते.. ठसठसत राहते.. कधी कधी ती शांत निपचित पडून राहते.. मग आपण तिला कधी कधी स्वतःहून उकरतो.. पुन्हा रक्त वाहायला लागतं.. पण यावेळेस आपल्याला दुखत नाही.. कालांतराने ती जखम आपल्या सवयीची होते.. आपण तिची काळजी करणं सोडून देतो..ती आता ठसठसत नाही, उकरलं तरी वाहत नाही.. तिच्यातून आता एक तेज पसरत असतं.. ते आपल्या चेहेऱ्यावर कधी चढायला लागतं आपल्याला समजत देखील नाही.. आणि मग ती जखम.. जखम उरत नाही.. तो आपला अलंकार होऊन बसतो.. हे त्या नात्याचं, प्रेमाचं आणि आठवणीचं खरं ट्रान्सफॉर्मेशन.. पुसून टाकलं असतं तर आज जे काही आहोत ते राहिलो असतो का आपण?

‘इटर्नल सनशाईन’ हा उमजून घेण्याचा चित्रपट आहे. आपण आपला अर्थ लावून, हवं ते घेऊन, एन्लायटन वगैरे होऊन, स्वतःला स्वतःपाशी पोहोचवणारे ओपन एंडेड असे फार मोजके चित्रपट असतात.. सगळ्यांनाच आवडतील असे नसणारे.. माणसाला आपण प्राणी असूनही प्राणी नाही आहोत ह्याची जाणीव करून देणारे, अंतरंग घुसमटून काढणारे म्हटलं तर आतून बदलणारे आणि म्हटलं तर काहीही फरक न पाडणारे.. पण एक नक्की पाटी कोरी करून रिकामं जगायचं की भरगच्च पाटीने उजळून निघायचं हा पर्याय आपल्या सगळ्यांकडेच आहे.. आपण काय निवडतो त्यावर आपण काय जगतो हे अवलंबून आहे इतकंच.

इंग्रजी भाषेतला हा चित्रपट..नेचरमधल्या न्यूरोसायन्सेसच्या रिसर्चमधून उर्दू भाषेतल्या बशीर बद्र यांच्या माझ्या अत्यंत आवडत्या या शेरपाशी येऊन थांबला आहे कारण सुरवात डोक्यापासून झाली तरी शेवट ‘रुह’ पाशीच असतो..

वो बड़ा रहीम ओ करीम है मुझे ये सिफ़त भी अता करे
तुझे भूलने की दुआ करूँ तो मिरी दुआ में असर न हो……
(सिफ़त- attribute, गुण)

©सानिया भालेराव

eternal-sunshine-of-the-spotless-mind

Posted in मला (बि)घडवणारे चित्रपट | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

सफ़र!!!

दोन दिवसांपूर्वी आमच्या गच्चीत एक छोटासा, पांढरा शुभ्र आणि थोडा निळसर पक्षी आला. सुरवातीला आम्हाला वाटलं की पाऊस पडतोय म्हणून आला असेल पण पाऊस थांबला तरी हा पठ्ठ्या उडेना. मग वाटलं ह्याला लागलं वगैरे तर नसेल ना.. जमेल तितकं आम्ही बघायचा प्रयत्न केला. गुगल बाबांना विचारून त्याला सूर्यफुलाच्या बिया, शेंगदाणे आणि पाणी दिलं. टेरेसचं दार लावून घेतलं की हा हळूहळू इकडे तिकडे फिरायला लागला. मध्ये मध्ये खात होता. मधूनच एकटा कोपऱ्यात बसायचा. आवाज काढायचा. मला त्याला पाहून उगाच कसंतरी वाटायला लागलं. कुठून आला असेल, कोण असेल ह्यावर मग आमचं कुटुंब कामाला लागलं. बर्ड रेस्क्युअर्स चे नंबर मिळवले. त्यांना ह्या महाराजांचा फोटो व्हाट्सअप केला. आमचं सगळं लक्ष त्याच्यामध्ये असल्याने एकच कसाबसा फोटो घेतला तो पोस्टमध्ये पण टाकते आहे. तेंव्हा कळालं हा ऑस्ट्रेलियातला पक्षी.. लव्ह बर्ड! हा म्हणे त्याच्या पिंजऱ्यातून पळून आला असणार कारण हे पक्षी बाहेर जगू शकत नाहीत. आणि हे मोस्टली पेअर्स मध्येच असतात. साथीदार नसला की ते चक्क डिप्रेशन मध्ये जातात.. कधी कधी अग्रेसिव्ह होतात. आता ह्याचा पार्टनर कुठे असेल? ह्याला आपल्याकडे ठेवायचं काय ह्यावर आमची चर्चा सुरु झाली. आमच्या पिल्लाला तो हवा होता आणि त्याच्या सोबतीला अजून एक लव्ह बर्ड आणू असं बाईंचं म्हणणं.. शर्माजी म्हणाले की जर त्याला त्याचं ओरिजनल घर माहीत असेल तर तो स्वतः बरा झाला की जाईल.. तो पर्यंत आपण त्याची काळजी घेऊया.. मला तर असं पक्षाला पिंजऱ्यात ठेवणं अशक्य कठीण वाटत होतं. पक्षी उडण्यासाठी बनलेले असतात.. ते त्यांच्याकडून हिरावून घेणं ह्या विचारानेच माझ्या डोळ्यात तळं साचलं.

त्याला बरं वाटावं म्हणून डॉक्टरला बोलावलं, त्याला खायला प्यायला दिलं. एक छोटंसं घर दिल पण पिंजरा मात्र नाही आणला. तो रात्री त्या घरात झोपायचा आणि सकाळी टेरेस मध्ये फिरायचा. आज दुपारी घरी आल्यावर मी आणि अनाद्या जेवत असताना एकदम हा कठड्यावर गेला आणि एकवार मागे वळून उडून गेला. आमच्या चिंगूबाई लागल्या रडायला. आता मला त्याची आठवण येईल, तो का गेला? असे तिचे अनेक प्रश्न व त्यांची उत्तरं मी देत होते. तिला म्हणाले की तुझं प्रेम होतं ना त्याच्यावर.. तू तुझ्यापरीने ते केलंस आणि त्याला मोकळीक दिलीस हवं तिथे जाण्याची. तो बरा झाला आणि उडून गेला.. कदाचित त्याच्या साथीदाराकडे किंवा मग अजून कुठेतरी.. तू त्याला डांबून नाही ठेवलंस.. जे उडण्याची मोकळीक देतं ते प्रेम! ह्यावर ती म्हणाली, ठीक आहे आई.. तो गेला.. पण म्हणून मी त्याला विसरणार नाही.. त्याला त्याचा फ्रेंड मिळावा म्हणून मी प्रे करेन..

ह्यानिमित्ताने काही गोष्टी जाणवल्या. एक तर ऑर्निथोलॉजी मधले रिसर्च पेपर वाचून काढले आणि इथॉलॉजिस्ट लोकांचे लव्हबर्डस च्या बाबतीतले निरीक्षणं वाचली. मोस्टली पेअर्स मध्ये असणारे हे लव्हबर्ड्स मालकाशी आणि आपल्या पार्टनरशी खूप लॉयल असतात. मोनोगॅमी फार पाळतात हे. एकमेकांमधलं प्रेम सुद्धा फार सुंदर पद्धतीने दर्शवतात. एकमेकांना घाऊ घालणं वगैरे असल्या क्युटम क्युट गोष्टी ते करतात. समजा साथीदार दुरावला तर मानसिक रित्या खचून जातात. जर एकच लव्ह बर्ड पाळायचा असेल (सहसा असं करू नयेच असं इथॉलॉजिस्ट म्हणतात ) तर मनुष्याने आपला वेळ देऊन दुसऱ्या साथीदाराची कमतरता भरली तरचं हा लव्हबर्ड खुश राहू शकतो. प्रेमाला आसुसलेला, साथीला साथ देणारा, प्रेम व्यक्त करणारा हा जीव. एक बर्ड रेस्क्युअर म्हणाला ह्याला तू बरं केलंस तरीही जंगलात सोडता येणार नाहीच.. पिंजरा हेच त्याचं जग. रात्रभर अस्वस्थ होते. का बरं असावं असं बंदिस्त जग एखाद्याच्या नशिबात? जग, वास्तव हे मला ठाऊक आहेच.. पण तरीही असं वाटलं की लोभस दिसणं, साथ देणं, निष्ठावान असणं, प्रेमळ असणं हे सगळं कारणीभूत आहे का त्याला पिंजऱ्यात कैद करायला? जी माणसं अशी असतात, भरभरून प्रेम देतात, साथ देतात त्यांच्या नशिबात सुद्धा असतो का असा अदृश्य पिंजरा? प्रेम माणसाला मुक्त करतं असं मला वाटायचं ते आहे का खरं की आपण स्वतःला बंदी बनवून घेतो प्रेम करून? असं साथीदाराशिवाय जगता न येणं किंवा खचून जाणं हे प्रेमाचं इव्होल्यूशन असू शकतं का? ह्यावर काही रिसर्च पेपर्स वाचताना William Dilger ह्या ऑर्निथोलॉजिस्टचं एक निरीक्षण फार इंटरेस्टिंग वाटलं. ते म्हणतात की जेनेटिक इव्होल्यूशन मूळे काही लव्ह बर्डस पहिला साथीदार सोडून गेल्यावर काही काळाने नवीन साथीदारा बरोबर किंवा आहे त्या परिस्थितीमध्ये काही अंशी जुळवून घेतात. म्हणजे साथ नसली तरीही खचून न जाता जगायला शिकता आहेत हे प्रेमी जीव. थोडं फार का होईना पण आश्वस्त वाटलं. सायन्स ( लॉजिक) आणि इमोशन दोन्हीही एकच दिशेने फार क्वचित आढळतात म्हणूनही असेल.

दृश्य वा अदृश्य पिंजऱ्यात अडकवून ठेवतं ते प्रेम असू शकत नाही. अगदी तू माझाच राहा असं म्हणणारं प्रियकर प्रेयसीचं, तू फक्त माझं लेकरू असं म्हणणारं आई व अपत्याचं, तू फक्त माझा नवरा/ बायको असं म्हणणारं नवरा- बायकोचं… ही नाती फार वरवरची वाटतात. तू कुठेही असलास तरी माझ्या मनातली जागा तुझ्यासाठी रिकामी असेल, मोकळी असेल.. ही मोकळीक, ही जागा, हा विश्वास.. हे प्रेम! आपल्या पोरांना परदेशी, परगावी शिकवायला, नोकरी करायला पाठवणारे आई बाप, आपल्या पोरांच्या पसंतीने त्यांना हवं ते शिकू देणारे, करियर करू देणारे, जीवनसाथी निवडण्याचं स्वातंत्र्य देणारे आणि तरीही काही अडल्यास साथीला उभे ठाकणारे आई-बाप, सुनेला आपल्या मुलावर एक नवरा म्हणून हक्क गाजवू देणारी आणि प्रसंगी मुलाला बायकोचं मन कसं राखावं हे सांगणारी सासू, आपला नवरा ह्या बाईमूळे जगात आला म्हणून सासूवर प्रेम करणारी आणि त्यातूनच आपण नवऱ्यावर प्रेम करतो आहोत हे उमजणारी सून, बायकोचं मन न दुखावता तिला तिचा हक्क देणारा, तिच्या सोबत असणारा नवरा.. आणि असे कित्येक उदाहरणं प्रेम काय आहे हे दाखवून देतात.

आता टेरेस आवरते आहे. कोथिंबिरीच्या काड्या, डाळींबाचे दाणे, काही बिया उचलून ठेवते आहे. अशा करते की ह्या पक्षाला गंतव्याचं ठिकाण मिळो. शेवटी प्रवास एकट्याचाच असतो. काही ऊर्जेची ठिकाणं असतात, काही प्रेमाची, काही शांतीची. साथ असते ती फक्त त्या क्षणांची जे आपण अनुभवले असतात. ते प्रेम घेऊन पुढे जात राहायचं.. कारण पोहोचायचं ठिकाण हे आयुष्य नसून तिथपर्यंत पोहोचायचा प्रवास म्हणजे आयुष्य! Cheers to unspoken companionship.. Cheers to love that sets us free!

रह-ए-तलब में किसे आरज़ू-ए-मंज़िल है
शुऊर हो तो सफ़र ख़ुद सफ़र का हासिल है… (शुऊर- consciousness)

ग़ुलाम रब्बानी ताबाँ

©सानिया भालेराव
३/१०/२०१८

pakshi

Posted in Life | Tagged , , , | Leave a comment

Love-story..beyond love..”Laila- Majnu”!

“When love is not madness it is not love.”
Pedro Calderon de la Barca

“जर प्रेम हे निव्वळ वेडेपणा नसेल तर ते प्रेम नाही”! ज्या लोकांना हे माहित आहे, जे असं बेभान होणं, वेडं होणं जगले आहेत आणि जे इडिओटीकरित्या अतिप्रचंड रोम्यांटिक आहेत फक्त त्यांनीच पाहावा असा हा चित्रपट… साजिद अलीचा “लैला- मजनू”! इम्तियाझ अलीचा हा छोटा भाऊ. इम्तियाझने अगदी त्याच्या पहिल्या चित्रपटापासूच माझ्यावर भुरळ घातली होती. त्याचा ‘सोचा ना था’ हा माझा अत्यंत आवडता चित्रपट. त्याच्यामुळे बॉलिवूड मध्ये प्रेम पडद्यावर दाखवताना ते अगदी सहज आणि हृदयाचा ठाव घेणारं दाखवायला सुरवात झाली ते त्याच्यापासून! त्याचे काही अपवादात्मक चित्रपट सोडता, इम्तियाझचे चित्रपट प्रेमावर फार हळुवार पणे भाष्य करतात. इम्तियाझ अलीची आठवण हा चित्रपट बघताना होते काही प्रसंगांमध्ये! त्याने हा चित्रपट जरी डायरेक्ट केला नसला तरीही तो सहाय्यक लेखक असल्याने त्याची छाप जाणवते.

मॉडर्न एज मधले लैला- मजनू.. काश्मीरचा बॅकड्रॉप, हळुवार संगीत ह्यामुळे चित्रपट बघताना आणि ऐकताना चांगलं वाटतं. हिंदी चित्रपट त्यातही लव्ह ष्टोरी म्हणजे मेलोड्रामा, खानदान की इज्जत, त्याग, बलिदान, धर्म, सोशल पॉलिटिक्स.. हे सगळं खच्चून भरलेलं असणारचं! त्यामुळे हे सगळं गृहीत धरून आणि ह्याकडे कानाडोळा करून हे लिहिते आहे. नंतर उगाच कसला पांचट, रडका, क्लिशेड, बोरींग चित्रपट होता असं कोणाला वाटणार असेल तर त्यांनी हा चित्रपट बघूच नका.. प्रेम.. म्हणजे बंदगी! तसंही सगळ्यांना उमजतेच असं नाही..

तर चित्रपटातल्या मला आवडलेल्या गोष्टी आणि त्यातून मी काय अनुभवलं ह्यासाठी ही पोस्ट! सगळ्यात पाहिलं म्हणजे मजनू! खरं बघायला गेलं तर दिसायला उन्नीस बीस वाटणारा मजनू aka अविनाश तिवारी.. पण काम डेडली काम करतो. त्याचं कास्टिंग ही चित्रपटाची जमेची बाजू. मजनू म्हणून अक्षरशः जो धिंगाणा घातला आहे त्याने पडद्यावर तो लाजवाब. त्यामानाने तृप्ती दिमरी ची लैला कन्विन्सिंग वाटत नाही. चित्रपटाच्या पूर्वार्धात लैला पटवताना फुल्ल ऍटिट्यूड असणारा कैस , उत्तरार्धात जेंव्हा खरा खुरा मजनू बनतो.. तेंव्हा तो खंगलेला, वेडा झालेला माणूस अक्षरशः बघवत नाही. अविनाश तिवारी मजनूचं कॅरेक्टर जगला आहे.

ह्या चित्रपटाच्या निमित्ताने अजून एक चांगली गोष्ट झाली ती म्हणजे इर्शाद कमली यांनी लिहिलेलं आणि अरिजित व जोनीता ने गायलेलं ‘आहिस्ता’ हे गाणं! इतकं सोलफुल प्रेमगीत नवीन बॉलिवूड संगीतामध्ये गेल्या कित्येक वर्षात मी ऐकलेलं नाही. मेरे होना आहिस्ता.. आहिस्ता… आजच्या इन्स्टंटच्या जमान्यात माझ्यासारख्या ओल्डस्कुल लोकांसाठी हे गाणं म्हणजे पर्वणी!

थिएटर मध्ये बोटावर मोजण्याइतकी लोकं. अतीव रोम्यांटिक, गळेकाढू, येडछाप, इल्लोजिकल बॉलिवूड प्रेमपट आहे हा असं शर्माजींनी आधीच डिक्लेअर केल्या मुळे आणि ‘मार्व्हल’चा पुढचा कोणताही चित्रपट मी पाहायला तयार आहे अशी गळ घालूनही शर्माजी हा चित्रपट पाहायला आले नाहीत आणि आमची स्वारी अडीच तास इमोशनल खळबळ पदरात पडून घ्यायला सज्ज झाली. पूर्वार्ध ठीक. पण लैलाची वाट बघण्यात वेडा झालेला मजनू.. उत्तरार्धात मात्र काळीजाला भोकं पडून गेला. कित्येक बदल्या भरतील इतकं पाणी डोळ्यातून काढलं मी. एका सीनला तर अक्षरशः भोकाड पसरून रडावं असं वाटलं. माझे हुंदके, नाकाची फुसफुस्स थेटरात घुमत होती. शेवटी माझ्या बाजूला बसलेल्या एका बहिणीने तिचा रुमाल दिला मला.. इतकं काहीच्या काही हृदयात शिरला हा चित्रपट! लैलाची वाट बघता बघता मजनू अश्या एका पॉइंटला येऊन पोहोचतो कि त्याला ती त्याच्या जवळ असण्याचीही गरज वाटत नाही. त्याचं वागणं वेडगळ वाटतं जगाला.. पण त्याला तर लैला आपल्याबरोबर आहे असंच वाटतं.. इतका आकंठ तो तिच्या प्रेमात असतो.

ह्या चित्रपटामध्ये मला सगळ्यात जास्त आवडेलाला एक सिन आहे. मजनू चालत असताना, त्याच्या कल्पनेत असलेल्या लैलाशी बोलत असताना एका ठिकाणी येऊन थांबतो. तिथे काही लोक नमाज पढत ( पठण करत )असतात. मजनूच्या बोलण्यामुळे त्यांच्या प्रार्थनेत व्यत्यय येतो म्हणून ते त्याच्यावर चिडतात. त्यावर तो म्हणतो की” मी माझ्या माशूक बरोबर बोलत होतो, मी तिच्या बरोबरच्या बोलण्यात इतका रममाण झालो होतो की माझं इतर कोणत्याच गोष्टीकडे लक्ष गेलं नाही त्यामुळे मला माफ करा पण तसं पाहता तुम्हाला सुद्धा माझ्यामुळे फरक पडायला नको कारण तुम्ही सुद्धा तर तुमच्या माशूक शीच जोडल्या जात आहात ना!” इथे इम्तियाज अली डोकावून गेला. दोघचं प्रेम.. ते नमाज पढत आहे आणि हा बोलतो आहे.. पण शेवटी संवाद आलाच.. आणि मग तुम्ही जर प्रेमात, भक्तीत मग्न असाल तर आजूबाजूला कोण आहे नाही ह्याने काय फरक पडणार? प्रेम जेंव्हा सगळ्यापलीकडे जातं, ते केवळ प्रेम राहत नाही.. ती एक भक्ती असते, बंदगी असते…. इबादत असते!

यही है ज़िंदगी अपनी यही है बंदगी अपनी
कि उन का नाम आया और गर्दन झुक गई अपनी ….

माहिर-उल क़ादरी

मजनू वेडा झाला आहे असं सगळयांना वाटत असताना त्याच्या नजरेतून बघितलं तर तो लैला बरोबर आहे बस्स इतकंच त्याला समजतंय. कित्येक दिवस अंघोळ न केलेला, वाढलेली दाढी, अस्ताव्यस्त केस, मळके कपडे, पिवळे जर्द दात, पांढरे पडलेले ओठ, मळकी राक्षसी नखं ,दर्प येणारं गलिच्छ शरीर अश्या अवस्थेत सापडलेल्या मजनूला बघताना जीव पिळवटून निघतो. त्या अवस्थेत जेंव्हा लैला त्याला भेटायला येते तेंव्हा तो म्हणतो की “तू आली आहेस मला दिसतंय, पण मग ती खिडकीच्या जवळ कोण आहे? डावीकडे उभी आहे ही कोण आहे? तिथेही तूच आहेस लैला… तू मला पानात दिसतेस, खिडकीत दिसतेस.. तू सगळीकडे आहेस.. लैला.. तू माझ्या श्वासात आहेस, माझ्या आत्म्यात आहेस, मी म्हणजे सुद्धा तूच आहेस”!!

इतकं पराकोटीचं प्रेम.. जे समजू शकतात, उमजू शकतात आणि अनुभवू शकतात.. केवळ तेच जीव हा चित्रपट बघू शकतात. एक कलाकृती म्हणून चित्रपटाचं केलेलं हे परीक्षण नाहीच.. जे अनुभवायला मिळालं.. अनावर झालेले अश्रू, काळजातून उठलेल्या असंख्य कळा, वेदनेने बेजार झालेलं हृदय, हुंदके देणारं मन, ह्या निमित्ताने आत कुठेतरी पुरून ठेवलेल्या आणि डोकं वर काढण्याऱ्या मोहक पण जहरील्या आठवणी… आणि चित्रपट संपल्यावर पायात शक्तीच राहिली नाहीये आपल्या असं वाटणं, आणि अंगाची थरथर थांबून, डोळ्यातुन येणाऱ्या पाण्याला जराही न अडवता स्वतःला शांत करण्याचे निष्फळ प्रयत्न आपण करत असतानाच “काय टाईमपास पिक्चर होता यार.. ह्यापेक्षा YPD( यमला पगला दिवाना) देख लेते” असं म्हणणारी एक बहीण दिसली.. आणि मनाने उभारी घेतली.. म्हणजे ‘अजून जिवंत आहेस तू सानिया’ असा आतून आवाज ऐकू आला!

कमाल-ए-आशिक़ी हर शख़्स को हासिल नहीं होता
हज़ारों में कोई मजनूँ कोई फ़रहाद होता है!

शफ़ीक़ जौनपुरी यांचा हा शेर मला आठवला.. विस्मयचकित करणारं,अचंबा वाटावं असं प्रेम करणारा आशिक प्रत्येकाला मिळेल असं नाही. हजारांमध्ये कोणीतरी एक मजनू किंवा फरहाद असतो! असा स्वतःच्या जीवपेक्षा जास्त प्रेम करणारा मजून ज्याला प्रेम करण्यासाठी प्रत्यक्ष लैलाची सुद्धा गरज नाही.. अश्या प्रेमला, भक्तीला काय म्हणावं? जगाला तो वेडा वाटला.. पण खरं वेडं कोण आहे हा प्रश्न पडला? ती लोकं जी रॅशनल, प्रॅक्टिकॅलीटी, नीती, समाज, जात, धर्म, पैसा, स्टेट्स आणि अश्या शेकडो मटेरिअलिस्टिक गोष्टींकडे बघून जगतात की ती व्यक्ती जिला एकच गोष्ट जिंवत ठेवते.. आणि ते म्हणजे प्रेम! ज्यांना प्रेमाने असंख्य यातना दिल्या, रडून रडून उश्या, चादरी, रुमाल ज्यांनी ओले केले, शेकडो वेदना सहन करूनही प्रेम न करणं हा पर्याय ज्यांना माहित नाही, आपल्या प्रियकरा शिवाय त्याची साथ ज्यांना अनुभवता येते, असणं आणि नसणं ह्याच्या पलीकडे ज्यांचं प्रेम पोहोचलं आहे आणि काळजाला भोकं करणाऱ्या वेदना मिळूनही ज्यांनी मनाच्या खूप आत एका कुपीत आपलं प्रेम जपून ठेवलं आहे आजही…माझ्यासारखंच ज्यांना प्रेम जिवंत ठेवतं.. त्या सर्व जीवांसाठी ही पोस्ट.. Cheers to being Unapologetically, uninhibitedly, insanely, unreasonably, passionately and devotedly in “Love”!

©सानिया भालेराव
९/९/२०१८

MV5BZWZjODA1MmUtYmU0My00M2JiLTk2ODEtYzMxODJmMTM5MzY1XkEyXkFqcGdeQXVyODE5NzE3OTE@._V1_QL50_SY1000_CR0,0,692,1000_AL_

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

“Do you think you are beautiful?

एका प्रोजेक्टवर काम करत होते. विविध वयोगटातील बायकांच्या एकूण सौंदर्याच्या आणि सुंदर दिसण्याच्या काय कल्पना असतात ह्यावर चर्चा चालली होती. त्या निमित्ताने एक प्रश्न विविध वयोगटातील बायकांना विचारला गेला “Do you think you are beautiful? तुम्हाला वाटतं की तुम्ही सुंदर आहात? गंमत म्हणजे सर्व वयोगटाच्या बायकांना हा प्रश्न विचारला गेला असला तरी वयपरतत्वे त्याची उत्तर अतिशय भिन्न होती. सोशल एक्सपेरिमेंट म्हणून असे बरचसे व्हिडीओज यूट्यूबवर सुद्धा अव्हेलेबल आहेत. हे सगळं बघून, वाचून असं निष्कर्षांत आलं की तुम्ही सूंदर आहात का हा प्रश्न बाईला विचरल्यावर ती काही सेकंद विचारात पडते. मग थोडं भानावर आल्यावर एकतर थोडं आक्वर्ड होऊन ‘ हो आहे मी’ असं काहीसं फॉल्स कॉन्फिडन्स ने ती म्हणते किंवा मग सरळ ‘मला नाही वाटत मी सुंदर आहे’ असं म्हणते. हेच लहान मुलींना विचारल्यास साधारण ५ ते १५ वयोगटातल्या तर एका क्षणाचाही विलंब न करता त्या’ हो मी सुंदर आहे’ असं छान मनमोकळं हसून उत्तर देतात.
हे लिहायला घेतलं आहे कारण ह्यावर माझी अशी काही मतं आहेत. एक गोष्ट आधीच क्लिअर करते की कोणी काय करावं, कसं दिसावं, काय घालावं, मेक अप करावा अथवा न करावा, शरीर टोन्ड ठेवावं अथवा न ठेवावं हा ज्याच्या त्याच्या आवडीचा आणि विचारांचा भाग आहे. त्यावर टिपण्णी करण्यासाठी मी हे लिहीत नाहीये. काम करताना काही गोष्टी जाणवल्या, काही रिसर्च पेपर्स वाचले, सोशल ट्रेंड्सचा अभ्यास केला, जागतिक आकडेवारी पहिली, सर्व्हे वाचले आणि आतून त्यावर लिहावसं वाटलं म्हणून हे लिहिते आहे. कृपया ह्यात चुकीच्या स्त्रीवादाला घुसवू नये.
तर मुद्दे दोन आहेत. एक म्हणजे सुदंर दिसणं म्हणजे काय? अतिशय खोल विषय आहे आणि अतिप्रचंड वादाचा. कोणत्याही दोषाविना असलेली गोष्ट ती सुदंर असं काहीसं आजकाल झालंय. छोटं उदाहरण द्यायचं झाल्यास गोरा रंग, बिन डागाचा चेहेरा, काळे घनदाट लांबसडक केस,शरीराची आयडियल मोजमापं, हास्य अधिक सुंदर वाटावं म्हणून अगदी सरळ आणि नीट नेटके दात, निमुळती जिव्हणी आणि अश्या असंख्य क्लिशेज म्हणजे स्त्री सौंदर्याचे मापदंड! आणि ह्यातलं काही कमी अधिक असेल तर मग ते ठीक करण्यासाठी नानांविध उपचार… सर्जरी पर्यंत!
आणि दुसरं म्हणजे एका कॉर्पोरेट मध्ये उच्च पदावर काम करणाऱ्या बाईने प्रोफेशनॅलिझम आणि मेकअप हे किती आणि कसे महत्वाचे आहेत हे फार पोटतिडकीने पटवून द्यायचा प्रयत्न केला त्या निमित्ताने ह्यावर फार इंटरेस्टिंग पेपर वाचण्यात आला. सर्व वाचून, ऐकून काही गोष्टी क्लिअर झाल्या त्या अशा….आपल्या दिसण्यातले दोष घालवण्यासाठी आपण किती आणि काय काय करणार आहोत हा प्रश्न बायकांना पडत असेल का? गंमत म्हणजे लहान असताना स्वतःला सुंदर समजणाऱ्या मुली वय वाढतं तसं सुदंर दिसण्यासाठी बऱ्याच गोष्टी करायला लागतात. ह्यावर वय वाढतं तसं स्वतःची काळजी घेणं वाईट आहे का? प्रेझेंटेबल दिसावं म्हणून काही गोष्टी केल्या तर काय चूक आहे? असे मुद्दे येऊ शकतात. पण मला असं वाटतं की पुरुष मेकअप करतात का? पडद्यावर काम करणारे नट सोडून द्या कारण ती त्यांच्या कामाची गरज असते. कदाचित कामाव्यतिरीक्त बाहेरच्या जगात वावरताना त्यांना थोडा बहोत मेकअप करावा लागत असेलही पण अगदी कॉर्पोरेट सेक्टर, जर्नालिझम ( छोटा पडदा सोडून), शिक्षण क्षेत्र इत्यादी ठिकाणी काम करणारे पुरुष मेकअप करतात का? आणि तरीही ते चालतं कसं? असं काय आहे बाईच्या शरीरात की तिच्या सुंदर दिसण्याचे मापदंड म्हणजे डाग विरहीत त्वचा, उजळ रंग, गुलाबी ओठ, कोरलेले आयब्रोज आणि अश्या नऊ हजार नऊशे नव्याणव गोष्टी! मी मेकअप च्या विरोधात नाहीये हे सर्व भगिनींनी नोट करा. मला फक्त असं वाटतं की सुंदर दिसण्याचं प्रेशर घेऊन कित्येक स्त्रिया जगत असतात, आणि ते फार दुर्दैवी आहे. (फेमिनाझी लोकांनी I am beautiful किंवा un-ugly , kids on beauty किंवा Women Go Without Makeup For A Day आणि ह्या सारखे सोशल एक्सपेरिमेंट हे यूट्यूब वर सहज अव्हेलेबल आहे निदान ते पाहून मग कॉमेंट करावी ही विनंती म्हणजे मग मी ह्या विषयावर का लिहिते आहे ह्याचा एक बेस लक्षात येईल.)
निरोगी, स्वस्थ राहणं,व्यायाम करणं, संतुलित आहार घेणं, त्वचेची, आरोग्याची, स्वतःची काळजी घेणं हे बेसिक आहे. स्त्रियांना आणि पुरुषांना. मीडिया, फिल्म आणि टेलिव्हिजन इंडस्ट्रीने आपल्या डोक्यात हे दिसणं, प्रेझेंटेबल असणं ह्याच्या फार भ्रामक कल्पना घालून दिल्या आहेत. अगदी आपल्या इथल्या तरुण बायकांना विचारल्यास मेकअप शिवाय घराबाहेर पडणं अशक्य वाटतं असं कित्येक जणी म्हणाल्या. वर मेकअप आमचा कॉन्फिडन्स बूस्ट करतो मग त्यात काय वाईट आहे असंही सुनावलं. काही व्हिडीओ पाहताना फक्त एकदिवस कामासाठी मेकअप शिवाय जाताना बायकांना ज्या काही मानसिक दिव्यातून जायला लागलं ते पाहून तोंडात बोटं घालायची वेळ आली होती. कश्या बश्या ह्या ललना बिना मेकअप ऑफिसला गेल्या तर आश्चर्य म्हणजे त्या तश्या ऑफिसला आल्या तर त्यांच्या सहकाऱ्यांना, बॉसला देखील विशेष काही फरक पडणार नव्हता. काही मेल कलिग्ज तर बायका मेकअप का करून येतात कामाच्या ठिकाणी असं सुद्धा म्हणाले. ह्या बायकांना सुद्धा आपण मुक्त आहोत वगैरे वाटलं आणि सुदंर दिसण्यासाठी,कामाच्या ठिकाणी प्रोफेशनॅलिझमच्या नावाने त्या जे काही रंगरंगोटी करत होत्या त्याची गरज नाहीये हे सुद्धा त्यांच्या लक्षात आलं. म्हणजे मेकअप करणाऱ्या स्त्रिया चूक आहेत असं नाही. असते आवड काहींना.. पण त्यावर इतकं अवलंबून राहणं आणि आपण कसे दिसतो हे पूर्णपणे झाकून रोजच्या आयुष्यात आपल्या स्वतःच्या सोबत आपण कम्फर्टेबल नसू तर मात्र ते विचार करण्यासारखं आहे. जे पुरुष हे वाचत असतील त्यांना सुद्धा मला विचारवंस वाटतं की जर ती स्त्री ती आहे तशी तुमच्या समोर आली जी स्वतःवर प्रेम करते, जी नीट नेटकं राहते, स्वतःची काळजी घेते आणि एक व्यक्ती म्हणून जी कॉन्फिडन्ट आहे तर तिच्या सुंदरतेचं मोजमाप तुम्ही कोणत्या मुद्द्यांवर कराल? तिच्या चेहेऱ्यावर दिसणाऱ्या हलक्याश्या डागावरून की तो लपवण्यासाठी एखादीने मेकअपकरून केलेल्या ग्लॉसी त्वचेवरून?
गंमत म्हणून,बदल म्हणून,आवड म्हणून एखादी गोष्ट करणं वेगळं आणि माझ्यामध्ये अमुक एक चांगलं नाहीये ते लपण्यासाठी किंवा टेम्पररी त्याला दूर करण्यासाठी एखादी गोष्ट करणं ह्यामध्ये फरक आहे आणि तो कित्येक बायकांना दिसत नाही . काय आहे ना.. आश्चर्य वाटेल पण सुदंर काय आहे ह्याबत आपण अतिप्रचंड कंडिशन होत असतो. अगदी लहान मुलींच्या बाहुल्यांपासून ते टीव्ही मध्ये दिसणाऱ्या कार्टून कॅरेक्टर पर्यंत. अमुक एक ब्युटीफुल असा मारा आपल्या मनावर होत राहतो. प्रत्येक स्त्रीने आरशात पाहून मी सुंदर आहे का? अगदी जशी आहे तशी ..असा प्रश्न स्वतःला विचारून पहाच . पहिली रिऍक्शन जर ओठ अलगदपणे बाजूला सारून ओबडधोबड दात बाहेर येणारी असेल तर तुम्ही अजूनही एक माणूस म्हणून जिवंत आहात असं समजा.
आपल्या सगळ्यांनाच स्वतःच्या दिसण्याबद्दल खूप इन्सिक्युरिटीज असतात. त्यावर एक सविस्तर लेख होईल पण इथे मुद्दा स्वतःला आहे तसं एक्सेप्ट करून आनंदाने जगण्याचा आहे. मी स्वतःला माझ्या फनाळ्या दातांसह, छोट्या सतत विस्फारलेल्या आणि कमी कमी होत जाणाऱ्या केसांसकट, वयाच्या १२व्या वर्षांपासून असलेल्या प्राणप्रिय चष्म्यासह, अगदी हवा जरी खाल्ली तरी अतिप्रचंड फुलणाऱ्या देहासकट, जेमतेम पाच फुटांपर्यंत पोहोचणाऱ्या उंचीसकट, कधीही न कातरलेल्या भुवयांसकट आणि अश्या कितीतरी मला वाटणाऱ्या येडछाप ( दु)र्गुणांसकट प्रेम करते. कारण मी आहे तशी सुंदर आहे हे मला उमजलंय. मी कदाचित चेहेऱ्यावर काहीबाही फासेनही पुढेमागे किंवा ओठांवर लावेनही रंग बिंग.. किंवा नाही करणार काहीच.. कारण मी जशी आहे तशी स्वतःला फार आवडते. I am comfortable in my own skin! मला सुंदर बनवण्यासाठी किंवा वाटण्यासाठी कशाचीही गरज नाहीये. जे माझ्यावर प्रेम करतात त्यांच्या डोळ्यात मी स्वतःला पाहते तेंव्हा मला आरश्याची सुद्धा गरज पडत नाही हे सांगायला की तू सुदंर आहेस!
तमाम स्त्रियांशी, मुलींशी बोलताना हे जाणवलं की टीनएज, तरुण मुलींना सतत सुदंर दिसण्याच्या अट्टहासाला बळी पडून ज्या मानसिक ऍगोनीतून जावं लागतं अगदी शाळेपासून ते कामाच्या ठिकाणापर्यंत… ते फार भयावह आहे. म्हणून कोणत्या गोष्टीला किती महत्व द्यायचंय हे ठरवणं गरजेचं! तर बहिणींनो, मैत्रिणींनो आज दिवसभरात एकदा आरश्यासमोर उभ्या राहा स्वच्छ चेहरा धुवून फक्त. आणि स्वतःला सांगा की ‘मी सुंदर आहे’ आणि बघा कसं वाटतं ते! जर काही सेकंद का होईना पण चागलं वाटलं तर मग जे म्हणालात ते नेहेमीसाठी लक्षात ठेवा. कोणतीच बाह्य गोष्ट तुम्हाला सुदंर करू शकत नाही. स्वतःच्या शरीराची, मनाची, स्वास्थ्याची काळजी घ्या, व्यायाम करा, पौष्टीक खा , आपल्या माणसांवर प्रेम करा , स्वतःसाठी थोडा वेळ काढा , ज्या गोष्टी तुम्हाला आतून आनंद देतात त्या करा.. मग अगदी पाच वर्षांच्या मुली सारखं हो आहे मी सुंदर.. असं चटकन ओठावर येतं का नाही ते बघा! आजची ही पोस्ट त्या व्यक्तीसाठी जीने आयुष्याच्या कोणत्यातरी टप्प्यावर आपल्याला हे जाणवून दिलं की ‘तू आहेस तशी सुंदर आहेस’! Cheers to believing in inner beauty and cheers to saying out loud… “yess… I am Beautiful”!
(महत्वाची टीप: ही पोस्ट बायकांनी मेकअप करू नये किंवा मेकअप करणाऱ्या बायका इन्सिक्युअर असतात म्हणून मेकअप करतात आणि न करणाऱ्या बायका स्वतःबद्दल खूप सिक्युअर असतात ह्या विषयावर नाही. एक स्त्री म्हणून सौंदर्याच्या मापदंडात मोजलं जाताना आपण स्वतःला कळत नकळत फरफटत नाही आहोत ना, आणि आपण आहोत तश्याच सुदंर आहोत हे स्वतःला उमजणं ह्यावर हा लेख आहे)
फोटो क्रेडीट : Agata Lindquist- Libeartion of inner beauty
©सानिया भालेराव
२७/०८/२०१८
liberation-of-inner-beauty-agata-lindquist.jpg
Posted in Uncategorized | 1 Comment

‘सूरमा’….Rise above Fears!

खरं सांगायचं तर ‘सूरमा’ ह्या चित्रपटाकडून किती अपेक्षा ठेवायच्या हा प्रश्नच होता कारण एक ‘साथिया’ सोडला तर ‘शाद अली’चे चित्रपट मला विशेष आवडले नव्हते. चित्रपट पाहायला केवळ दोन कारणांसाठी गेले एक तर संदीप सिंग ह्याच्या एक्सट्राऑर्डीनरी आयुष्यावर हा चित्रपट बेतलेला आहे आणि दुसरं म्हणजे मला अत्यंत आवडणारा अतिप्रचंड कॅड असा दिलजीत दोसांझ चित्रपटाचा हिरो! (दिलजीत हँडसम आहेच, गातो सुद्धा सुरेख आणि सर्वात महत्वाचं अतिशय नम्र असल्याने अपना फेव्हरेट हैं)

‘सूरमा’हा चित्रपट संदीप सिंग ह्या भारतीय हॉकी संघातील एका खेळाडूच्या आयुष्यावर बनवला आहे. चित्रपट फार ग्रेट नाहीये कारण डायरेक्शन म्हणावं तसं इफेक्टिव्ह नाही पण चित्रपटाची स्टोरी प्रचंड तगडी आहे आणि खऱ्या आयुष्यात हिरो असलेल्या संदीप सारख्या खेळाडूची ही गोष्ट असल्याने मी आवर्जून हा चित्रपट पहिला आणि मला तो आवडला. संदीप आणि त्याचा भाऊ विक्रमजीत लहानपणापासूनच हॉकीचं ट्रेनिंग घेत असतं. त्यांचे कोच म्हणजे राक्षस माणूस. संदीप हे ट्रेनिंग लहानपणीच अर्धवट सोडतो पण विक्रमजीत मात्र भारतासाठी घेळण्याचं स्वप्न उराशी बाळगून हॉकीमध्ये तरबेज होतो. असं असूनही वर्षी विक्रमजीतचं सिलेक्शन होत नसतं.

संदीप तफरीगिरी करण्यात एक नंबर. हॉकीच्या ग्राउंडवर तापसी पन्नूच्या प्रेमात तो पडतो. तिला भारतासाठी खेळायचं असतं आणि तिच्या नजरेत आपलं स्थान निर्माण करण्यासाठी संदीप जीवाचं रान करून हॉकी शिकतो आणि इंडियाच्या टीममध्ये निवडला जातो. पुढे पहिल्या मॅच साठी जात असताना एका पोलिसाच्या हलगर्जीपणामुळे त्याला गोळी लागते आणि संदीपचं विश्व उलटं पालट होऊन जातो. पंधरा एक दिवस कोमातून संदीप बाहेर तर येतो पण त्याचे पाय कायमस्वरूपी अधू होतात. फ्लिकर सिंग ह्या नावाने हॉकीच्या विश्वात नाव केलेला संदीप कायम स्वरूपी व्हीलचेयर बसणार ही गोष्ट पचनी पडणं अशक्य. इथून पुढे संदीप कसा आपल्या पायावर पुन्हा उभा राहतो… ह्याची ही गोष्ट!

ह्या चित्रपटात जाणवलेली सगळ्यात महत्वाची गोष्ट म्हणजे माणसाच्या आयुष्यात विलक्षण बदल घडवून आणण्याची शक्ती जर कोणाकडे असेल तर ती त्याच्या स्वतःमध्येच असते. पाय अधू झालेलं असताना साधं पाळायचं सोडा, आवाज देऊनही भाऊ आला नाही तर बेडवरच असाह्यतेने शू करणारा संदीप.. एका वर्षात नुसता पळत नाही तर पुन्हा इंटरनॅशनल हॉकीमध्ये पुनरागमन करतो.. पहिल्यापेक्षा जास्त जिद्दीने.. ह्याहून जास्त विलक्षण काय असू शकतं?

दिलजीत ने संदीपची भूमिका अतिशय लाजवाब केली आहे. हिरो ते झीरो चा प्रवास आणि झीरो पासून पुन्हा हिरो बनताना झालेले बदल, घेतलेले कष्ट.. दिलजीत ने फार सुरेख दाखवले आहेत. खूप दिवसांनी विजय राजला पाहून मस्त वाटतं. त्याच्या तोंडून डायलॉग्स ऐकायला जाम मजा येते. “बेटा अपना तमंचा अंदर रख.. हम बिहारी है.. थुकके माथेपर छेद कर देंगे” सारखे डायलॉग्ज हसवून जातात. अंगद बेदी, तापसी, दानिश हुसेनचा कोच.. परफेक्ट.

आयुष्यात अनेकदा अश्या घटना घडतात ज्याने आपलं आयुष्य अगदी वरखाली होऊन जातं. आपण स्वतःसाठी बघितलेलं स्वप्न, त्यासाठी घेतलेली मेहनत सगळं एका क्षणात धुळीला मिसळून जातं. अश्या वेळी असहायता काय असते आपल्याला जाणवतं. अगदी आपले म्हणवणारे कितीही सख्खे लोकं आजूबाजूंला असले तरीही त्यांच्या डोळ्यात प्रेमाऐवजी आपल्याला फक्त दया दिसत राहते. अश्यावेळी काय करतो आपण ह्यावर आपलं पुढचं संपूर्ण आयुष्य बेतलेलं असतं. जर परिस्थितीशी हार मानून जे आहे स्वतःच दुःख, असहायता कुरवाळत बसलो तर मग आयुष्याने हिरो बनायचा चान्स आपण घालवून बसतो. काय आहे ना.. आपल्या सगळ्यांनाच हिरो बनायचं असतं. पण आपण एक गोष्ट विसरतो कि परिस्थिती सांगून येत नाही. सगळं चांगलं असताना आपण हिरो बनणं कठीण नसतंच पण खरी परीक्षा तेंव्हा असते जेंव्हा परिस्थिती आपल्याला साथ देत नाही. स्वतःची कीव न करता, बिकट परिस्थितीवर मात करून जो त्यातून बाहेर पडतो तो खरा हिरो.. संदीप सारखा!

खरं पाहायला गेलं तर अवघड परिस्थितीमध्ये जो आपल्या अडचणींसमोर मान न तुकवता त्यातून हिंमतीने मार्ग काढतो.. तो हिरोच! म्ग ती अडचण अगदी कोणतीही का असेना आणि दुसऱ्याला ती कितीही क्षुल्लक का वाटेना! त्यातून न हारता, न डगमगता मार्ग काढणारी प्रत्येक व्यक्ती एक चांगलं उदाहरण ठेवत असते. कित्येकांना न कळतपणे सामर्थ्य देत असते. लढण्यासाठी, हार न मानण्यासाठी! जमणार नाही असं म्हणणारे हजारो लोकं जरी’असले तरी मला हे जमू शकतं ह्या आपल्या आतून येणाऱ्या आवाजावर विश्वास ठेऊन चालणारा प्रत्येक जण हिरोच!

आपली लढाई आपल्यालाच लढायची असते ह्याची जाणीव ज्या क्षणी माणसाला होते त्यावेळी त्याला कमालीचा एकटेपणा येतो आणि त्याचबरोबरीने प्रचंड ताकदवरसुद्धा वाटतं. कितीही ठरवलं तरीही आणि कोणी अगदी कितीही आपल्यासाठी असलं तरीही… आपल्याला पायावर स्वतःलाच उभं राहायचं असतं. प्रेम माणसाला अशक्य गोष्टी शक्य करण्याची ताकद देतं. जेंव्हा संदीपचे पाय अधू होतात तेंव्हा त्याची प्रेयसी हॉकीची मॅच सोडून त्याला बघायला येते पण परिस्थितीसमोर हतबल झालेला, जे आहे ते मान्य करून आता तू आहेस मग मला काय हवं असं म्हणणारा संदीप बघून ती परत निघून जाते. कारण तिचं प्रेम तर असतं त्याच्यावर पण तिला त्याला स्वतःसाठी झगडताना बघायचं असतं, परिस्थितीशी लढून पुन्हा स्वतःच्या पायावर त्यानं उभं राहावं असं वाटत असतं. एक स्त्री पुरुषाच्या आयुष्यात आपल्या प्रेमाने किती जादू घडवू शकते! आजवर तू माझ्यासाठी खेळलास, आता तू देशासाठी खेळ असं म्हणणारा जोडीदार संदीपला मिळाला हे त्याचं भाग्यच! प्रेम आहे म्हणजे मैदानात हारल्यावर जखमांना मलम लावणं नसतं, तर पुन्हा उभं राहून लढण्याचं बळ देतं ते प्रेम!

अमुक एक बघू नका, खलनायकाला नायक म्हणून आजकाल काहीही दाखवलं जातं आणि अशी सहा हजार सहाशे कारणं देणारे तमाम देशभक्त ह्या खऱ्या खुऱ्या नायकाचा चित्रपट पाहायला गेले असतील ह्याची खात्रीच आहे मला. हा चित्रपट का पाहावा आणि तसं केलंत तर तुम्ही खरे देशभक्त आहात असे व्हिडीओ व्हायरल झाले असते तर खूप बरं झालं असतं. असो पण अपेक्षेप्रमाणे ह्या चित्रपटाची दखल ज्या देशभक्तांनी घेतली नाही त्यामुळे काहीही नुकसान झालं नाहीये. चित्रपट चांगला चालतो आहे आणि माझ्यासारखे उगाचच कशाचंही कौतुक करणारे लोकं आणि उगाच कशातूनही चांगलं शोधणारे लोकं हा चित्रपट पाहायला जात आहेत हि समाधानाची बाब नक्कीच आहे. माझं म्हणाल तर संदीप सारख्या नायकांच्या गोष्टी आपल्यासारख्या माणसांना जगायचं बळ नक्कीच देऊन जातात. ‘सूरमा’ ह्या पंजाबी शब्दाचा अर्थ होतो शूर, धैर्याने संकटाना तोंड देणारा! परिस्थिती कितीही बिकट असो, साथीला कोणी असो अथवा नसो, आहे त्या अडचणीतून मार्ग काढून, धैर्याने आपलं ध्येय साध्य करणारा.. तो सूरमा! सो, आत्ता ह्या क्षणी जे प्रश्न सतावत आहेत, जी असहायता मनाला काबीज करते आहे, जी अशांती चित्त विचलित करते आहे, अश्रू जे मनाला कमकुवत बनवत आहेत आणि दुःख,अडचणी जे मनाला पोखरून टाकत आहेत.. त्यांना बाजूला सारूया.. अशक्य असं काहीही नाही.. ठरवलं तर सगळं काही होऊ शकतं.. स्वतःच स्वतःचे रक्षक बनूया.. म्हणजे आपण खऱ्या अर्थाने स्वतःला ‘सूरमा’ म्हणू शकू! Cheers to Unsinkable Soul, Cheers to being “Soorma”!!

©सानिया भालेराव
१६/७/२०१८

P_HO00005707
Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , | Leave a comment

न पाठवलेली पत्रं – १

न पाठवलेली पत्रं – १

आपण आयुष्य जगत असतो म्हणजे नेमकं काय करतो असा प्रश्न मला कित्येकदा पडतो. जेंव्हा मी अवती भोवती बघते, तेंव्हा कित्येकदा असं जाणवतं की जगणं हे फार वरवरचं होत चाललंय. ही गोष्ट चांगली आहे की वाईट हे ज्याने त्याने ठरवायचं पण एकूणच जगणं आणि जिवंत असणं ह्या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत असं जाणवायला लागलं आहे. मला आठवतंय तेंव्हा पासून भावनिक असणं हे किती वाईट आहे ह्यावर प्रचंड चर्चा मी ऐकत आले आहे. भावनिक असणं, संवेदनशील असणं, एम्पथेटीक असणं ह्याने स्वतःच कसं नुकसान होतं ह्यावर सुद्धा योग्य कारणमीमांसा करून चर्चा केल्या, ऐकल्या. वयाच्या विशीपर्यंत संवेदनशीलता जणू काही मला मिळालेला शाप आहे असं मला वाटायचं. ह्या संवेदनशीलतेपायी स्वतःच नुकसान करून झालं, त्याबद्दल स्वतःला चार शब्द सुनावून झाले, स्वतःच हसं करून घेतलं, लोकांना स्वतःचा फायदा करून घेऊ दिला, मी कशी मूर्ख आहे हे स्वतःला पटवून सुद्धा दिलं. संवेदनशील माणसाला इमोशनल फूल्स असं म्हणायची एक खास पद्धत. माती खाल्ली की अगदी मी सुद्धा स्वतःला इमोशनल फुल म्हणायचे. अगदी कोणतंही उदाहरण घ्या, इमोशनल फूल्स हे टिपिकल बिहेव्ह करतात.

जसंकी आपलं माणूस त्रासात असलं, दुःखात असलं की अगदी जर तुमच्या डोळ्यातून पाणी बरसत असेल, त्या दुःखाने तुम्ही व्याकुळ होत असाल, तुमच्या ह्या स्वभावाचा फायदा घेतला जातोय हे दिसत असूनही तुम्ही तो घेऊ देत असाल तर तुम्ही आहात इमोशनल फुल!

कामाच्या ठिकाणी तुमच्यावर जास्त लोड टाकला जातो पण त्याचं क्रेडिट कधी तुम्हाला दिलं जात नाही. म्हणजे कष्ट करता तुम्ही पण मलई कोणी दुसराच घखाऊन जातो आणि वर तुमच्या चांगुलपणाचा फायदा घेऊन तोच कसा चांगला आहे हे दाखवतो.. तर तुम्ही आहेत इमोशनल फुल!

प्रेमात पडल्यावर अगदी स्वतःची माती करून घेऊनही तुमच्या प्रेमाची किंमत मातीमोलही नसते, सर्वस्व पणाला लावूनही तुमच्यासाठी धावून येणारं कोणीही नसतं, समोरचा आपल्यावर पूर्णपणे प्रेम करत नाही हे माहीत असूनही तुम्ही प्रेम करतंच राहता, आपल्या माणसाचं मन सतत जपता जपता स्वतःच्या मनाचा विसर तुम्हाला आणि त्यालाही पडतो, फक्त देणं तुम्हाला माहीत असतं.. हे सगळं असेल .. तर आहात तुम्ही इमोशनल फुल!

अश्या कित्येक गोष्टी ज्यामुळे वेळोवेळी तुम्हाला घेऊन विनोद केले जातात,तुम्हाला कमकुवत समजल्या जातं, अगदी आजकालच्या व्यवहारीक जगात असं दुबळं बनून चालत नाही असं सुनावलं जातं.. आणि मग आपणही ह्या संवेदनशीलतेला एक शाप समजायला लागतो..

पण संवेदनशील असणं, भवनाप्रधान असणं ही खरं पाहता कमकुवत मनाची निशाणी नाहीच. याऊलट गर्दीपासून तुम्हाला वेगळं, ठळकं करते ती! माझी आई मला हे सतत सांगायची. म्हणायची की हे असं भावनाप्रधान असणं शाप नाहीये.. ते वरदान आहे बेटा..मग एकदा आईने माझा भावनिक बुध्यांक काढायचं ठरवलं. वेगवेगळ्या प्रकारच्या टेस्ट्स अंती माझा भावनिक बुध्यांक खूप जास्त आहे, म्हणजे सगळ्यात वरच्या १० टक्के लोकांमध्ये मी बसते हे समजलं. पण असं असलं तरीही इमोशन मॅनॅजमेन्ट (< भावनांचं व्यवस्थापन>—हा शब्द मिथिला ताईंकडून शिकले आहे) शिकणं मला अगदी गरजेचं आहे हे सुद्धा सांगण्यात आलं. त्यानंतर भावनिक बुद्धमत्ता ही सुद्धा किती गरजेची भूमिका निभावते हे समजत गेलं. आईने एक गोष्ट समजावून सांगितली की चांगुलपणा हवाच पण स्वतःच नुकसान करून तुझ्या चांगुलपणाचा कोणालाही फायदा घेऊ देऊ नकोस. संवेदनशील असणं, भावनाप्रधान असणं आणि वेडं असणं, अव्यवहारी असणं ह्यातला फरक उमजत गेला. आणि मग माझ्या भावना माझी दुर्बलता न बनता माझं सामर्थ्य बनल्या.

मग स्वतःला इमोशनल फुल म्हणणं मी कायमचं बंद केलं. हे उचंबळून येणं, आतून काहीतरी तुटतं आहे असं वाटणं, अगदी समरसून प्रेम करणं, छोट्या छोट्या गोष्टींत आनंदी होणं, भरून येणं, स्वतःच्या पलीकडे जाऊन प्रेम करता येणं , ते अनुभवता येणं, कोणासाठी तरी जीव तुटणं,अपरिमित दुःखाचा आस्वाद घेता येणं, दुःख, आनंद, माया, प्रेम,करुणा, सहृदयता, एम्पथी ( समानुभूती हा शब्द मराठीत वापरता येऊ शकेल का?), अनुकंपा आणि अश्या कित्येक भावना अनुभवता येणं.. म्हणजे जिवंत असणं. जगतात तर सगळेच पण जिवंत किती जणं असतात? सो जे काही तुम्हाला जिवंत ठेवतं आहे, ज्या कश्या मुळे तुम्ही आज जिवंत आहात.. मग ते प्रेम असो, दुःख असो, सुख असो अथवा विरह असो..जिवंत असणं महत्वाचं.

मला कायम असं वाटत आलं आहे कि प्रत्येक माणूस आयुष्याच्या कोणत्या ना कोणत्या टप्प्यावर भावनिक होतोच. धडधडणारं हृदय आपल्या सगळ्यांकडेच असतं. कित्येकदा ह्या वेड्या हृदयामुळे अपार अश्या दुःखात आपण ढकलल्या जातो. असं झालं तरीही काहींना ही धडधड ऐकू येते आणि मग हेच दुःख त्यांना झळाळून टाकतं तर काही जण ही धडधड ऐकू येऊ नये म्हणून हृदयाभोवती उंच उंच भिंती बांधून टाकतात आणि मग आतून विझून जातात. खूपदा काय होतं की आपण इमोशनल झालो की जे आपल्याला सांगायचं असतं ते सांगत नाहीच. मनात साठवून ठेवतो पण राग आला, चीड आली की मात्र बोलून मोकळे होतो. मला फार आश्चर्य वाटतं ह्याचं. बोलता येणं, काय वाटतं आहे हे शब्दातून सांगता येणं ही निर्मिकाने मनुष्याला दिलेली सर्वात मोठी देणगी आहे पण प्रेमाच्या गोष्टी आपण मनात ठेवतो आणि राग आला , वाईट वाटलं की मात्र बोलून दाखवतो. किती गमतीशीर आहे हे!

आजपर्यँत अशी एखादी गोष्ट, भावना जी तुम्ही आपल्या माणसाला सांगितली नसेल तर ती सांगून टाका. प्रेम, माया ह्या भावना मनात ठेवायच्या नसतात. आणि म्हणूनच “न पाठवलेली पत्रं” अशी एक सिरीज मी लिहायला घेणार आहे. त्यातलं हे पाहिलं पत्र समजा.. मी स्वतःसाठी लिहिलेलं. जे मला स्वतःला कित्येक वर्ष सांगायचं होतं, त्यातल्या बऱ्याचश्या गोष्टी मी ह्या पात्रातून सांगितल्या आहेत.. ज्यांनी मला वेळोवेळी मी मानसिकरीत्या किती कमकुवत आहे हे सांगितलं, ज्यांनी मी कशी इमोशनल फुल आहे हे सतत मला जाणवून दिलं, ज्यांच्यामुळे मी आज भावनांचं व्यवस्थापन करू शकते, माझी भावनिक बुद्धिमत्ता हे माझं ऍसेट आहे हे ज्या व्यक्तीमुळे मला उमजलं- त्या माझ्या आईसाठी आणि ज्याच्या प्रेमामुळे मी आज जिवंत आहे त्याच्यासाठी— ह्या सर्वांसाठी हे आजचं पत्र!

” न पाठवलेली पत्रं” – अश्या गोष्टी ज्या कित्येक वर्ष मनात दबून गेल्या असतात. त्या त्या टप्प्यावर स्वतःला दोष देऊन, स्वतःच्या भावनांना कुचकामी समजून,स्वतःला कमी लेखून आपण आपल्या भोवती ज्या भिंती बांधून ठेवल्या आहेत ज्यामुळे आज आपण जिवंत आहोत का फक्त जगतो आहोत ह्या प्रश्नाचं उत्तर देता येणं शक्य नाहीये.. त्या भिंती फोडण्यासाठी उचललेलं पाहिलं पाऊल म्हणजे त्या भावनांना वाट मोकळी करून देणं.. आणि हेच ” न पाठवलेली पत्रं” ह्या सिरीज मधून मी करणार आहे. ह्याचं महत्वाचं कारण म्हणजे काही जणांनी माझ्या ब्लॉगवरच्या इमेल वर मनात दडलेल्या अश्या काही गोष्टी बोलून दाखवल्या आणि त्यावर लिहा असं सांगितलं. त्यांना मोकळं झाल्यासारखं वाटलं आणि म्हणून ही सिरीज सुरु करते आहे. ह्यामध्ये कोणाचंही नाव न घेता तुमच्या भावनांना वाट करून द्यायचा मी प्रयत्न करणार आहे. माझा इमेल आयडी खाली देत आहे. फक्त आणि फक्त ह्या सिरीज संबंधात काही विषय असतील, तुमच्या मनात काही दबून राहिलं असेल ज्याला वाट करून द्यावी असं वाटत असेल तर मला लिहून पाठवा. जर तुमच्या भावना माझ्यापर्यंत पोहोचल्या आणि त्यावर मला लिहावंसं वाटलं तर ह्या सिरीजमधून त्या शब्दात मांडायचा नक्की प्रयत्न करेन. मग हे पत्र अगदी कोणासाठीही असू शकतं.. तुमची लहानपाणीची एखादी मैत्रीण/ मित्र , आई – वडील, भाऊ – बहीण, मुलगा – मुलगी, नवरा – बायको, प्रियकर – प्रेयसी अगदी कोणीही.. अगदी स्वतःला का असेना .. .. अशी गोष्ट जी मनात रुतून बसलीये, जी कधी सांगितली नाही,बोलून दाखवली नाही पण ती गोष्ट पोहोचायला हवीये.. असं वाटतंय.. ह्या निमित्ताने आपल्या भोवती बांधलेल्या भिंती तोडून जर जिवंत होता येणार असेल, भावना पुन्हा अनुभवता येणार असतील तर मग अजून काय पाहिजे.

नेहेमीप्रमाणे पोस्ट अतिप्रचंड मोठी झाली आहे आणि तरीही तुम्ही इथपर्यंत पोहोचला असाल तर मग माझं पात्रं तुमच्यापर्यत पोहोचलं म्हणायचं! जाता जात जावेद अख्तर यांची (आजपर्यँत मला आवडलेली ही एकच) नज्म..

दिलों में तुम अपनी बेताबियाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम
नज़र में ख्वाबों की बिजलियाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम……..

हवा के झोकों के जैसे आज़ाद रहना सीखो
तुम एक दरिया के जैसे लहरों में बहना सीखो
हर एक लम्हे से तुम मिलो खोले अपनी बाहें
हर एक पल एक नया समा देखे यह निगाहें

जो अपनी आँखों में हयरानीयाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम
दिलों में तुम अपनी बेताबियाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम…….

ह्या सिरीजसाठी तुम्ही saniyaindites@gmail.com ह्या ईमेलवर संपर्क साधू शकता. Cheers to being alive and to new start!

©सानिया भालेराव
१३/०७/२०१८

 

Letters_Being_Put_Into_Post_Box_Monika_Sch_C5_A0fer_LowRes_grande

Posted in न पाठवलेली पत्रं | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

Lust stories- Netflix

‘लस्ट स्टोरीज’ ह्या नावाने अनुराग कश्यप,दिबाकर बॅनर्जी, झोया अख्तर आणि करण जोहर ह्यांची दोन तासांची ,चार कथांची एक फिल्म १५ जूनला नेफलिक्स वर रिलीज करण्यात आली. नेटफ्लिक्स ने एव्हाना माझं आयुष्य व्यापून टाकलं आहे. गेल्या दोन वर्षांपासून टेलीव्हिजनशी माझा काडीचा संबंध उरला नाहीये आणि वेगवेगळ्या भाषांमधले टीव्ही ड्रामा मी बघायला लागले आहे ज्यामुळे माझ्या बुद्धीची, सेन्सिबिलिटीजची कवाडं उघडायला मदत झाली आहे. तर नेटफ्लिक्सवर चार इंडियन डायरेक्टर्स आपल्या चार छोटेखानी कथा घेऊन येणार हे कळल्यावर मी अतिशय उत्सुक होते. बॉम्बे टॉकीज नंतर हा यांचा दुसरा प्रयत्न. नेटफ्लिक्स ची ऑडियन्स एका विशिष्ट माइंडसेटची असल्याने ह्या कथांना नैतिकतेचे कंपास लावून मोजलं जाणार नाही हे ह्या लोकांनी गृहीत धरून ह्या गोष्टी बनवल्या आसल्यामुळे टिपिकल बॉलिवूड कन्टेन्ट पेक्षा काहीतरी वेगळं आणि मोकळं पाहायला मिळालं हे नक्की.

 

खरंतर ह्यावर लिहावं कि नाही ह्या बाबत मी फार साशंक होते कारण एकतर आपल्याकडे अजूनही खूप घट्ट चौकटी आहेत विचारांच्या आणि दुसरं म्हणजे एखाद्याने म्हटलं कि दुधी भोपळ्याची भाजी चांगली असते म्हणजे तो ती भाजी खातोच असं नाही. किंवा जे ती भाजी खातात ते योग्य आणि जे खात नाहीत ते फार मोठी चूक करता आहेत असंही नसतं. पण कित्येकदा हा फरक लोकांना करता येत नाही आणि मग जज केल्या जातं. त्याने फरक पडतो असंही नाही पण सहेतुक खबळजनक लिहिणं मी सहसा टाळते. आणि मग विचार केल्यावर लक्षात आलं कि यात असं न लिहिण्यासारखं काहीच नाहीये. हे बेसिक आहे आणि मग स्वतःचीच लाज वाटली कारण एखाद्या कलाकृतीवर लिहावंसं वाटलं आणि ते लिहिता आलं नाही तर मग मला फरक पडत नाही ह्या विचाराशी ते कॉन्ट्राडिक्ट होतं आणि म्हणून हे लिहायला घेतलं.

 

‘लस्ट स्टोरीज’ हे नाव विशिष्ट विचार करून दिल्या गेलं असलं तरी मला ते फार पसंत नाही पडलं कारण हे वाचून एका पर्टिक्युलर मानसिकतेचा वर्ग हि फिल्म बघणार आणि त्यात तसलं काहीही न सापडल्यामुळे खजील होणार सो अश्यांसाठी हि फिल्म आणि हि पोस्ट नाही. अजून एक ज्यांना फक्त काळं आणि पांढर अश्या दोन शेड्स समजतात आणि स्त्रीला एका विशिष्ट सोज्वळतेच्या प्रतिमेत बघायला आवडतं त्यांच्यासाठीही हि फिल्म आणि पोस्ट नाही.

 

‘लस्ट स्टोरीज’ मधल्या चारही कथा स्त्रीला केंद्रस्थानी ठेवून लिहिल्या आणि दाखवल्या गेल्या आहेत त्यामुळे त्या मला अधिक प्रभावी वाटल्या. हा बदल नक्कीच रिफ्रेशिंग आहे. कित्येकदा जे पडद्यावर दाखवलं जातं ते इतकं ग्रेट नसतं पण त्यामुळे जे आपण अनुभवतो, जे विचार आपल्या मनात येतात, जे उमजतं ते महत्वाचं असतं आणि मी त्यावर लिहिणार आहे.

 

अनुराग कश्यपची गोष्ट आहे कॉलेज मध्ये शिकवणाऱ्या एका लग्न झालेल्या प्रोफेसरची ( राधिका आपटे). तिची तिच्याच वर्गात शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांबरोबर ( आकाश ठोसर – आपला परश्या ) जवळीक होते आणि तिला नात्यात गिल्ट,प्रेम आणि मोकळेपणा ह्या गोष्टी अनुभवायच्या असतात त्यात तिचा प्रवास कसा होते ह्याची हि गोष्ट!

 

दुसरी गोष्ट आहे दिबाकर बॅनर्जीची. मनीषा कोईराला( वय लपवायचा प्रयत्न न केल्यामुळे मनीषा आवडली) तिचा नवरा संजय कपूर आणि तिचा प्रियकर जयदीप अहलावत यांची. मला वाटतं दिबाकर बॅनर्जीने फार सेन्सिबली हा विषय हॅन्डल केला आहे. नातं विशेषतः नवरा बायको ह्या महाजटिल विषयावर फार सट्ल भाष्य ह्या कथेमध्ये केलं आहे.

 

तिसरी कथा आहे झोया अख्तरची. एका मोलकरणीचं भावविश्व हा कथेचा गाभा. सॅडीझम म्हणजे रिऍलिटी हा साधारण नॉन कमर्शियल फिल्म बनवणाऱ्या दिग्दर्शकाचा दृष्टिकोन असला कि मला स्वतःला ते फार मिडिऑकर वाटतं . आणि केवळ ह्या कारणासाठी भूमी पेडणेकर आणि नील भोपालन यांची हि फिल्म मला विशेष आवडली नाही. एक दिग्दर्शक म्हणून कमीत कमी संवादातून झोया ने जो इम्पॅक्ट आणला आहे तो लाजवाब पण हि गोष्ट मला रुटीन वाटली.

 

शेवटची गोष्ट आहे करण जोहरची. खरं बघायला गेलं तर ह्या गोष्टीची थीम चांगली होती पण तद्दन कमर्शियल मसाला भरण्याचा करणने मोह इथे टाळला असता तर बरं झालं असतं. प्रणयामधलं सुख हे स्त्री आणि पुरुष ह्या दोघांनीही अनुभवायचं असतं, ती फक्त पुरुषाचीच निकड नसते हि थीम. माझा आवडता विकी कौशल, त्याची बायको कियारा डवाणी आणि मसाला ऍड करायला नेहा धुपिया हि स्टार कास्ट. विषय चांगला होता आणि स्त्रीला सुद्धा फक्त संसार, मुलं यांच्यापलीकडे शारीरिक सुख अनुभवावसं वाटतं हा बेस असला तरीही करण ने नेहेमीचा मेलोड्रामा ऍड करून पार कचरा केला आहे. ह्यावर खरंतर अजून लिहायला हवं पण तूर्तास मी ते सहेतुक टाळणार आहे.

 

ह्यातल्या मला आवडल्या अनुराग आणि दिबाकरच्या कथा. अनुराग कश्यप हा खरंतर फार सेन्सिबल दिग्दर्शक आहे. त्याच्यामधला व्हिमझिकल फ़ॅक्टर त्याच्या गोष्टी जबरदस्त बनवतात. (गँग्स ऑफ वासेपूर ची गेम ऑफ थ्रोन्स इतकीच मोठठी फॅन आहे). राधिका आपटेच पात्र ‘मॅड वूमन’ असं आपण जिला म्हणू.. असं आहे. मी सेल्फिश आहे, मला नवरा हि हवा आहे आणि प्रियकर हि हवा आहे, सेक्स फक्त सेक्स आहे, मला गिल्ट सुद्धा अनुभवायची आहे, पोराच्या मागे जाणारी, नवऱ्यासाठी रडणारी, आयुष्यातलं थ्रिल अनुभवू पाहणारी अशी बाई आपल्या डोक्यात ‘एक चांगली स्त्री’ म्हणून असलेल्या सगळ्या संकल्पनांचा चुराडा करते. इतकं कि एका क्षणी आपल्याला वाटतं अरे काय बाई आहे हि? हि वेडी आहे का?

जनरली बाई म्हणजे ऑल सोर्टेड असं आपण बघत आलो आहोत. स्वतःला नक्की काय हवं आहे हे माहित नसणारी अनइनहिबिटेड आणि अनअबॅश्ड स्त्री जी अनुराग ने दाखवली आहे ती मला खूप आवडून गेली. शॉर्ट फिल्म हि ती संपल्यानंतरहि जर काही काळ परिणाम करणारी असेल तर खरी आणि अनुरागची गोष्ट तो परिणाम साधते. शेवटी तर आश्चर्याने तोंडात बोटं घालायला लावते कि काय हि बया आणि म्हणून हि गोष्टं बेस्ट!

 

दुसरी मला आवडलेली गोष्ट दिबाकर बॅनर्जीची. नवरा, बायको आणि प्रियकर. तिघेही मित्र आणि त्यांच्यातलं नातं. थीम नवीन नाही पण एका बाईच्या अँगलने दाखवलेली हि गोष्ट आणि त्यातून कोणत्याही गिल्टशिवाय बाहेर पडणारी नायिका हे केवळ अप्रतिम. नवरा काय किंवा प्रियकर काय दोघेही शेवटी पुरुषच. दोघांनाही पुरुषी इगो आहेतच फक्त प्रकार वेगळे आहेत इतकंच. बायको फक्त आपली आहे हे जगाला दाखवण्यासाठी, आपण पुरुष म्हणून कमी पडतो आहे हे जगाला कळू नये म्हणून, आपलं आपापसात जमत नाही हे बायकोनी चार चौघात बोलू नये , दाखवू नये म्हणून धडपडणारा नवरा आणि माझं कोणतंच अनैतिक नातं नाही, मी धुतल्या तांदुळासारखा स्वच्छ आहे हे भासवू पाहणारा, बाई हवी तर आहे पण कोणत्याही जबाबदारी शिवाय, तिने दुसऱ्याची बायको म्हणूनच राहावं पण ती आपल्यालाही थोडी थोडी मिळत राहावी अशी माफक (?) अपेक्षा असणारा प्रियकर! आणि बाईचं काय? तिच्या मनाचं काय? तिला वाटणाऱ्या अपराधीपणाचं काय? मग ती सुद्धा आपल्यापरीने आपला मार्ग शोधते आणि जिथे स्त्री स्वतःला अगदी दुसऱ्या कोणाच्याही नजरेने जोखणं बंद करते तिथेच ती जिंकलेली असते आणि हीच थीम दिबाकरने फार छान पद्धतीने पोहोचवली आहे.

 

ह्या निमित्ताने अजून बऱ्याच गोष्टी जाणवल्या. एकूणच स्त्रीला आपण फार गृहीत धरत आलो आहोत. अ+ब+क+ड+ उरेलेली बाराखडी+ सगळी a,b ,c ,d + एक हजार एकशे चौसष्ट गोष्टी = आदर्श स्त्री/माता/पत्नी.

पुरुषांना सुद्धा असे मापदंड आहेतच पण नसेल तर चालवून घे असं जे होतं नं.. ते चालवून घेणं, अल्जेब्रा शिकताना नाही का ..समीकरण सोडवताना एखाद्या अंकाची किंमत माहित नसेल तर x समजा.. हे असं समजावून घेणं, मानणं हे स्त्रियांना जास्त करावं लागतं. संवेदनशील स्त्रीचं मन किती वेळेला कुस्करलं जातं ह्याची गिनती होऊ शकत नाही. नवरा असो, प्रियकर असो शेवटी तो आपला पुरुषी इगो सोडून तिच्यावर प्रेम करू शकतो का हा फार मोठा प्रश्न आहेच. हे जे चालवून घेणं आहे ना.. ते कुठेतरी खटकतं मला. समजावून घेणं आणि चालवून घेणं ह्यात सूक्ष्म अशी रेष आहे ह्याचं भान स्त्रीला असतं का ह्याबाबत मी साशंक आहे.

 

ह्या चार गोष्टी पाहताना, त्यावर लोकांच्या रिऍक्शन ऐकताना, मी हे लिहायला घेतलं ते लिहिताना कित्येक विषयांवर आपण अजूनही मोकळं बोलू शकत नाही किंवा एखादी गोष्ट पाहताना आपण कसं एकाच चष्म्यातून बघतो.. हे जाणवलं. एक स्त्री म्हणून नक्की कोणाकोणाच्या फुटपट्टीवरुन मोजलं जाणार आहे तिला? नवऱ्याचा, प्रियकराच्या, मुलांच्या, आई वडिलांच्या, नातलगांच्या, शेजाऱ्या – पाजाऱ्यांच्या, प्रियकराच्या घरच्या लोकांच्या.. खूप मोठी यादी होईल.. आणि ह्यात मोजणारे चूक आहेत असं अजिबात नाहीये. हा अधिकार बाई देते ह्या सर्व लोकांना.. ह्या लिस्टमध्ये नावं कदाचित कमी जास्त होतील सुद्धा.. पण तरीही हा अधिकार आपण नकळतपणे दिलेला असतो ह्या लोकांना. अगदी स्वतःच बोलायचं झालं तर मी माझ्या आयुष्यात असलेल्या निवडक लोकांना दिलाच आहे हा अधिकार. ते माझं प्रेम आहे त्यांच्यावर म्हणून. पण आज हे लिहिताना असं वाटलं कि का बरं असं कोणी मला जोखावं? जर मी कोणाला असं जोखत नसेल तर कोणी मला का जोखावं? आणि सगळ्यात महत्वाचं त्याने मला का फरक पडावा? म्हणूनच दुसऱ्याची चूक काढण्यापेक्षा आपण स्वतः कडक बनून कोणालाही हा अधिकार न देणं हे बेस्ट. असं करण्यात स्वतःवर खूप मोठी जबाबदारी घ्यावी लागते कारण मग नंतर कोणालाही ब्लेम करता येत नाही पण स्वतःच्या टर्म्सवर आयुष्य जगायचं असलं कि त्याची किंमत द्यावीच लागते.

 

म्हणूनच अगदी कोणत्याही फुटपट्टीवर असं मोजलं जाणं नकोय मला. तिला तिच्या इच्छा आहेत, स्वप्न आहेत, जाणिवा आहेत, मन आहे, वासना आहेत, वेदना आहेत आणि ह्या कशावरूनही तिला जोखणायचा अधिकार कोणालाही नाहीये आणि स्त्रीने सुद्धा तो देऊ नये. कारण आपण एकदा का हा अधिकार दुसऱ्याला दिला कि त्या व्यक्तीने आपल्याला कसं वागवायचं हे आपल्या हातात राहत नाही आणि मग त्या व्यक्तीला, तिच्या मानसिकतेला दूषण देण्यावाचून आपल्याकडे काहीही उरत नाही. हे स्वतः बायकांना जमणार आहे का नाही माहित नाही कारण बायकांची कंडिशनिंग फार नकळत होत असते. अगदी लहानपणापासूनच. पण प्रयत्न करायला काय हरकत आहे. So Cheers to breaking prejudices about being ideal woman and Cheers to being happy in our own skin!

 

©सानिया भालेराव

२१/०६/२०१८

 

MV5BNmI5MDcxMWMtZjI0NC00YzQzLTg1OGEtYjNjYjhjYWY2ZGYyXkEyXkFqcGdeQXVyNjE1OTQ0NjA@._V1_

 

 

 

 

 

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

‘पिंपळ’- चित्रपटाच्या पलीकडे!

पुणे इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल मध्ये बेस्ट मराठी इंटरनॅशनल फिल्म ह्या कॅटेगरीमध्ये पारितोषक मिळवणारा गजेंद्र अहिरे यांचा ‘पिंपळ’ दोन कारणांसाठी आवडला होता. एकतर दिलीप प्रभावळकरांनी चितारलेला सुपरक्युट आजोबा आणि दुसरं म्हणजे चित्रपटाची मूळ कथा. ह्या व्यतिरिक्त चित्रपटाला बेस्ट डायरेक्शन आणि बेस्ट स्क्रीनप्ले अशी दोन पारितोषकं मिळाली आहेत. हा चित्रपट थिएटर्समध्ये लागेल का नाही असं वाटत असतानाच तो लागला आणि त्यानिमित्ताने जे काही अनुभवायला मिळालं ते शब्दात पकडता येणं कठीण.

‘पिंपळ’ हा चित्रपट आहे एका आजोबांचा. जे एकटे राहतात खरे पण आपल्या अमेरिकेतल्या कुटुंबीयांशी जोडल्या गेले आहेत व्हर्चुअल दुनिये मार्फत! जिथे सतत स्काईप वर बोलणं सुरु आहे, नातवाला कविता शिकवणं सुरु आहे. वरवर बघायला गेलो तर सगळं कसं छान वाटावं असं पण नाती अशी व्हर्च्युअली जोडली जातात का? ऑनलाईन असणं आणि त्या क्षणी बाजूला असणं ह्यामधलं जे अंतर आहे त्यावर हा सिनेमा भाष्य करतो.
‘पिंपळ’ ची कथा सांगणार नाही कारण एकतर असे सिनेमे थिएटर पर्यँत आणणं हे प्रोड्युसर आणि दिग्दर्शकासाठी कठीण. असे चित्रपट आवर्जून पाहण्यासारखे असतात. नेहेमीप्रमाणेच मला काय जाणवलं हे मी लिहिणार आहे तेंव्हा हे चित्रपटाचं परीक्षण नसून पिंपळ मला काय देऊन गेला त्यावर आहे. चित्रपटातील संवाद जे आजोबा आपल्या बायकोसोबत करतात ते इतके लाजवाब आहेत कि काही संवाद जरूर शेयर करेन.

आजोबा आपल्या दिवगंत बायकोशी संवाद साधत असतात. मनातच. जसं कि….

“जन्म आटोपला आहे. तू होतीस तोवर जिवंत होतं सारं. आता केवळ उपचार राहिला आहे”
किंवा
“पिंपळाच्या पानाची आता जाळी झालीये. जाळी झालेल्या पानाला घेता येतो का श्वास?आणि कोणासाठी घ्यायचा श्वास? पानाला आता मातीची ओढ लागली आहे.”

मला सगळ्यात आवडलेलं वाक्य म्हणजे सीमा आपल्या दूर असलेल्या नवऱ्याला म्हणते, “धावत नको येऊस धीम्या गतीनेच ये.. आतुरणं काय असतं तुलाही कळेल”

थोडं रेंगाळलं माझं मन ह्या वाक्याशी? माझ्या पिढीला समजेल आतुरणं? आजकाल संवाद साधणं एका क्लिक वर शक्य आहे. संवाद वरवरचा असतो तो भाग सोडा.. पण पोहोचणं फार सोपं झालंय. हे आतुर वगैरे व्हायला वेळ आहे का आपल्याकडे आज? रोमॅन्सच्या संकल्पनाच बदलून गेल्या आहेत. झटाझट किसेसचे ईमोजी, फटाफट हृदयाचे ईमोजी, खंडीभर लव्ह यु… प्रेम दाखवणं किती सोपं आणि ते जाणवून देणं तितकंच अवघड होत जातंय नाही? हे असं आस लागून राहणं, आतुरणं अनुभवता येणार आहे का? कित्येकदा बोलून न दाखवता केलेलं प्रेम, आठवणीत झुरणं, एका स्पर्शासाठी आसूसण हे व्हाट्सअप मधल्या कोणत्या इमोजीने पोहोचवता येणार आहे का? हे सगळं सगळं अनुभवायचं असतं हे उमजणार आहे का माझ्या आणि येणाऱ्या पिढयांना?

धावत नको येऊस धीम्या गतीनेच ये.. आजच्या फास्ट जमान्यात ह्या ओळीचा अर्थ उमजणार आहे का? आत्ता या क्षणी जे हवं आहे ते मी मिळवू शकतो.. हा आमच्या पिढीचा मोटो आहे जणू. हे धीमी गती वगैरे ह्या व्हाट्सऍप,स्नॅपचॅट,हाईक,स्काईप च्या जमान्यात कळणार आहे का? मनात ठेवणं, झुरणं ह्यातला रोमॅन्स, त्याची लज्जत दिवसातून हजार हग्स, दोन हजार किसेस आणि एकहजार एकशे अकरा वेळा आय लव्ह यु म्हणणाऱ्या सो कॉल्ड तरुण पिढीला कळणार आहे का? अश्या शेकडो गोष्टी ह्या चित्रपटातून अनुभवायला मिळाल्या.

गंध नाही,चव नाही,स्पर्श नाही पण जाणिवा आहेत… असं काहीसं आहे हे व्हर्चुअल जग… सगळं आहे पण काहीही नाही.. कित्येकदा हरवल्यासारखं वाटतं. खरंय नाही का? आज आपण सगळे ह्या व्हर्चुअल जगाने कनेक्टेड आहोत. मी जे लिहिते आहे ते तुमच्या पर्यंत पोहोचतं आहे. जाणिवा पोहोचता आहेत पण असं असलं तरीही आज आत्ता या क्षणी मला एकाकी वाटलं, रडू आलं तर मला मिठीत घेणारं , माझा हात हातात घेऊन फक्त मी आहे असं काहीही न बोलता मला जाणीव देणारं माझं असं माणूस आहे का? आणि इथेच व्हर्चुअल जग कमी पडतं. वाटणं आणि असण्यातलं अंतर!

सोशल मीडियाने आपल्याला जवळ आणलं आहे. स्काईप, व्हॉट्सऍप आणि इतर व्हर्चुअल प्लॅटफॉर्म्स आज अनेकांना जोडून ठेवतात. हे जोडणं जाणं खरंच आहे का असं कित्येकदा वाटतं. आपण खरंच एकमेकांजवळ येत आहोत का अजून दूर चाललो आहोत हे समजेनासं झालंय. साधं नमस्काराचं बघा. विशेतः व्हाट्सअप फ़ॅमिली ग्रुपवर, फेसबुकवर आपण मोठ्यांना सहज हे नमस्काराचे ईमोजी पाठवतो. मला नमस्कार करणं हे फार म्हणजे फार प्रिय आहे. पाया पडून आशीर्वाद घेणं हि माझ्या अत्यंत आवडती गोष्ट. ओल्ड स्कुल म्हणा हवं तर पण जेष्ठ माणसाच्या पायांना हात लावताना, त्यांचा हात जेंव्हा आशीर्वाद देताना माझ्या पाठीवरून फिरतो तेंव्हा ती अपार माया,आशीर्वाद मला माझ्या जीवनभराची पुंजी वाटते. लहानपणी आई नेहेमी म्हणायची कि सानिया, आयुष्यात पैसा मिळो ना मिळो मोठ्यांचे आशीर्वाद नेहेमी जवळ हवेत कारण तेच आयुष्य तारतात. त्यामुळे आशीर्वाद हे सगळ्यात मोठं धन वाटतं मला. तर पाया पाडण्यातलं सुख हे त्या नमस्काराच्या ईमोजीने मिळणार आहे का? कित्येकदा आपण शब्दातून व्यक्त होतो. फेसबुकवरचे माझे जेष्ठ मित्र मैत्रिणी खूप आशीर्वाद देतात, अगदी मी सुद्धा मनापासून कृतकृत्य होते, नमस्कार करते पण नमस्काराच्या इमोजीने माझ्या भावना पोहोचतात का तुमच्या पर्यंत? मला विचाराल तर प्रत्यक्षात पायाला स्पर्श करून तुमचा हात डोक्यावर असेल तेंव्हा जे वाटेल त्याची सर कशालाच येणार नाही.

तसंच मिठी ह्या गोड प्रकारचं आहे. जादू कि झप्पी म्हणतात ते का उगीच. मिठीचा एक ईमोजी पाठवला कि झालं! आपल्या माणसाच्या कुशीत शिरून मिळणारा विसावा असा इमोजीतून मिळू शकतो का? मुळात विसावा हि भावना माझ्या पिढीतल्या कित्येकांच्या गावी आहे हा फार मोठा प्रश्न आहे. मिठीत शिरून, स्पर्शातून जी स्वस्थता लाभते ती कितीही चॅट केलं, स्काईप केलं तर मिळणार आहे का? एखाद्या कातर क्षणी जेंव्हा आपल्याला आपलं माणूस हवं असतं. त्याचा नुसता एक स्पर्श हजारो चिंता दूर करू शकतो, मनावरचं मळभ दूर सारू शकतो तो स्पर्श, त्याची जागा हे व्हर्चुअल विश्वातलं कोणतंहि एप घेऊ शकेल का?

नातवंड आज आजी आजोबांपासून दूर असतात. त्यांच्याशी व्हिडीओ चॅट करून, दोन एक वर्षातून एकदा प्रत्यक्ष भेटून जमेल तसं आजी आजोबा समाधान मानून घेतात. पण नातवासाठी प्रेमाने करून ठेवलेला गूळ तूप पोळीचा लाडू आवडीने नातू खाताना मिळणारं समाधान, शाळेतून आल्यावर भरभरून आज काय केलं हे नातीकडून ऐकताना चमकणारे आजोबांचे डोळे, एखाद्या वस्तूसाठी आईबांकडे हट्ट करून नाराज झालेल्या आपल्या नातवंडाच्या हातावर हळूच एक श्रीखंडाची गोळी ठवून बोळकं पसरून हसणारी आजी, तुझा बाबा /तुझी आई लहानपणी कि नाही अमुक तमुक करायची असं त्यांना जवळ ओढून कुशीत घेऊन गोष्टी सांगताना आपल्या मुलांचं त्यानिमित्ताने बालपण आठवणारे आणि ते क्षण पुन्हा जगू पाहणारे आजी – आजोबा. हे सगळं व्हर्चुअल जगातून अनुभवू शकणार आहेत का?

आपले लोकं आसपास असणं आणि ते खरंच असणं ह्यातलं ते जे अंतर असतं ना जीवघेणं ते ह्या चित्रपटातून अनुभवायला मिळतं. आपला जोडीदार जगातून गेल्यानंतर तर वृद्धत्व अजून गडद होत जातं. अण्णांचे एक मित्र साधारण दहा एक वर्षांपूर्वी आम्ही आधी जिथे राहत होते तिथे राहायचे. माझं नुकतंच लग्न झालं होतं. हे आजोबा अण्णांचे खास मित्र आणि मी अगदी दहावीत असे पर्यंत त्यांना पत्र लिहायचे, त्यानिमित्ताने अण्णा जवळ आहेत असं वाटायचं मला. तर ह्या आजोबांची पत्नी वारली होती आणि आजोबा असंच एक दिवस मी केलेला चहा पिता पिता म्हणाले आजकाल चहा कमी केला आहे मी. तिच्या हातची चव येत नाही. डोळे पाणावले त्यांचे. म्हणाले ती असताना कधीच तिला सांगू देखील शकलो नाही मी. चित्रपटातल्या आजोबांना पाहून मला माझे हे आजोबा आठवत राहिले. जोडीदार निघून गेल्यानंतर आयुष्यात जी पोकळी निर्माण होते ती कशानेच भरून न निघणारी असते. एक वेळ आज्ज्या लोकं थोडंफार जमवू शकतील पण आजोबा लोक्स फार हळवे आणि एकटे पडून जातात. पुरुष हा हळवा असतोच इतकंच कि दाखवायचं कसं हे कित्येकदा उमजत नाही त्याला आणि साथीदार नसल्यावर तर तिच्या आठवणीत रमणारा तो बघून फार कालवाकालव होते.

हा चित्रपट नाहीये. कविता आहे. प्रिया बापट,सौमित्र यांनी उत्तम काम केलं आहे. सखीचा स्क्रीन प्रेझेन्स खूप प्रसन्न वाटतो. पण हा चित्रपट आहे दिलीप प्रभावळकर यांचा. उत्तम नट व्यक्तिरेखेला किती उंचीवर नेऊन ठेवतो ह्याचं उत्तम उदाहरण आहे हे!

आयुष्याच्या शेवटाला आपलं असं नक्की काय असतं? साथीदार गेल्या नंतर उर्वरित आयुष्य जगताना आपला पिंपळ आपण कश्यात शोधणार आहोत? जोडीमधला जो मागे राहतो तो आयुष्य कसं जगणार असतो? म्हातारपणी एकटं पडणं, साथीदार नसताना त्याच्यासाथीने जगणं कसं असू शकेल,संवंगडी डाव सोडून गेल्यावर खेळ थांबत नसतो. जगायचं असेल तर शिळं होऊन कसं चालेल? अश्या कित्येक हळुवार मुद्यांवर हा चित्रपट बोलून जातो.

मुलं, नातवंड, साथीदार, जुनं घर, कुटुंब, नातेवाईक ह्यात आपला पिंपळ आपणच शोधायचा. असा एक पिंपळ ज्याच्या सावलीत बसून वृद्धत्वातील एकाकीपणाच्या झळा लागतील पण त्रास देणार नाहीत, ज्याच्या सावलीत बसून आठवणीत हरवून पुन्हा एकदा आपल्या प्रेमासोबत तेच क्षण जगता येतील, ज्याच्या अवतीभोवती राहून आपण जिवंत आहोत असं वाटेल आणि सगळ्यात महत्वाचं म्हणजे ज्याच्या प्रेमाने आपलं उर्वरित आयुष्य भरून जाईल इतकं कि तो नसला तरीही त्याचं असणं आपल्यामध्ये राहील.. निरंतर..

आजची हि पोस्ट आपल्या आयुष्यातल्या त्या पिंपळासाठी… ज्याने तुमचं अस्तित्व व्यापून टाकलं आहे त्याच्या नुसतं असण्याने आणि अविरत, निर्व्याज व बिनशर्त प्रेमाने! आयुष्य कसं जगायचं हे जो शिकवून गेला आहे… उद्या काहीही झालं तरी तो असेल तुमच्यासाठी खंबीरपणे उभा पण त्याने तुम्हालाच इतकं कणखर बनवलं आहे कि खुद्द त्याचीही गरज पडणार नाहीये आता तुम्हाला.. असं प्रेम, अशी साथ जी तो स्वतः अस्तित्वात नसला तरीही तुम्हाला एकाकी,हतबल पडू देणार नाही… त्या पिंपळसाठी आणि त्याच्या प्रेमासाठी … चित्रपटामधल्या मला भावलेल्या प्रचंड गोष्टी आहेत पण जसं प्राजक्ताचा सडा अंगणी पडलाय हे आजोबा आपल्या यूएसमधल्या नातवंडांना समजावून सांगताना आणि त्यांना ते न उमगल्यावर म्हणतात कि ‘अरे सगळं कसं सांगून समजणार ,काही गोष्टी फक्त अनुभवायच्या असतात’.. तसाच हा पिंपळ, ज्याने कळत नकळत मला माझ्या पिंपळापाशी पोहोचवलं! Cheers to this poetic tale of love and life! Cheers to my ‘Pimpal’!

© सानिया भालेराव
११/०६/२०१८

Pimpal-Marathi-Movie-Trailer

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , | Leave a comment