‘पिंपळ’- चित्रपटाच्या पलीकडे!

पुणे इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल मध्ये बेस्ट मराठी इंटरनॅशनल फिल्म ह्या कॅटेगरीमध्ये पारितोषक मिळवणारा गजेंद्र अहिरे यांचा ‘पिंपळ’ दोन कारणांसाठी आवडला होता. एकतर दिलीप प्रभावळकरांनी चितारलेला सुपरक्युट आजोबा आणि दुसरं म्हणजे चित्रपटाची मूळ कथा. ह्या व्यतिरिक्त चित्रपटाला बेस्ट डायरेक्शन आणि बेस्ट स्क्रीनप्ले अशी दोन पारितोषकं मिळाली आहेत. हा चित्रपट थिएटर्समध्ये लागेल का नाही असं वाटत असतानाच तो लागला आणि त्यानिमित्ताने जे काही अनुभवायला मिळालं ते शब्दात पकडता येणं कठीण.

‘पिंपळ’ हा चित्रपट आहे एका आजोबांचा. जे एकटे राहतात खरे पण आपल्या अमेरिकेतल्या कुटुंबीयांशी जोडल्या गेले आहेत व्हर्चुअल दुनिये मार्फत! जिथे सतत स्काईप वर बोलणं सुरु आहे, नातवाला कविता शिकवणं सुरु आहे. वरवर बघायला गेलो तर सगळं कसं छान वाटावं असं पण नाती अशी व्हर्च्युअली जोडली जातात का? ऑनलाईन असणं आणि त्या क्षणी बाजूला असणं ह्यामधलं जे अंतर आहे त्यावर हा सिनेमा भाष्य करतो.
‘पिंपळ’ ची कथा सांगणार नाही कारण एकतर असे सिनेमे थिएटर पर्यँत आणणं हे प्रोड्युसर आणि दिग्दर्शकासाठी कठीण. असे चित्रपट आवर्जून पाहण्यासारखे असतात. नेहेमीप्रमाणेच मला काय जाणवलं हे मी लिहिणार आहे तेंव्हा हे चित्रपटाचं परीक्षण नसून पिंपळ मला काय देऊन गेला त्यावर आहे. चित्रपटातील संवाद जे आजोबा आपल्या बायकोसोबत करतात ते इतके लाजवाब आहेत कि काही संवाद जरूर शेयर करेन.

आजोबा आपल्या दिवगंत बायकोशी संवाद साधत असतात. मनातच. जसं कि….

“जन्म आटोपला आहे. तू होतीस तोवर जिवंत होतं सारं. आता केवळ उपचार राहिला आहे”
किंवा
“पिंपळाच्या पानाची आता जाळी झालीये. जाळी झालेल्या पानाला घेता येतो का श्वास?आणि कोणासाठी घ्यायचा श्वास? पानाला आता मातीची ओढ लागली आहे.”

मला सगळ्यात आवडलेलं वाक्य म्हणजे सीमा आपल्या दूर असलेल्या नवऱ्याला म्हणते, “धावत नको येऊस धीम्या गतीनेच ये.. आतुरणं काय असतं तुलाही कळेल”

थोडं रेंगाळलं माझं मन ह्या वाक्याशी? माझ्या पिढीला समजेल आतुरणं? आजकाल संवाद साधणं एका क्लिक वर शक्य आहे. संवाद वरवरचा असतो तो भाग सोडा.. पण पोहोचणं फार सोपं झालंय. हे आतुर वगैरे व्हायला वेळ आहे का आपल्याकडे आज? रोमॅन्सच्या संकल्पनाच बदलून गेल्या आहेत. झटाझट किसेसचे ईमोजी, फटाफट हृदयाचे ईमोजी, खंडीभर लव्ह यु… प्रेम दाखवणं किती सोपं आणि ते जाणवून देणं तितकंच अवघड होत जातंय नाही? हे असं आस लागून राहणं, आतुरणं अनुभवता येणार आहे का? कित्येकदा बोलून न दाखवता केलेलं प्रेम, आठवणीत झुरणं, एका स्पर्शासाठी आसूसण हे व्हाट्सअप मधल्या कोणत्या इमोजीने पोहोचवता येणार आहे का? हे सगळं सगळं अनुभवायचं असतं हे उमजणार आहे का माझ्या आणि येणाऱ्या पिढयांना?

धावत नको येऊस धीम्या गतीनेच ये.. आजच्या फास्ट जमान्यात ह्या ओळीचा अर्थ उमजणार आहे का? आत्ता या क्षणी जे हवं आहे ते मी मिळवू शकतो.. हा आमच्या पिढीचा मोटो आहे जणू. हे धीमी गती वगैरे ह्या व्हाट्सऍप,स्नॅपचॅट,हाईक,स्काईप च्या जमान्यात कळणार आहे का? मनात ठेवणं, झुरणं ह्यातला रोमॅन्स, त्याची लज्जत दिवसातून हजार हग्स, दोन हजार किसेस आणि एकहजार एकशे अकरा वेळा आय लव्ह यु म्हणणाऱ्या सो कॉल्ड तरुण पिढीला कळणार आहे का? अश्या शेकडो गोष्टी ह्या चित्रपटातून अनुभवायला मिळाल्या.

गंध नाही,चव नाही,स्पर्श नाही पण जाणिवा आहेत… असं काहीसं आहे हे व्हर्चुअल जग… सगळं आहे पण काहीही नाही.. कित्येकदा हरवल्यासारखं वाटतं. खरंय नाही का? आज आपण सगळे ह्या व्हर्चुअल जगाने कनेक्टेड आहोत. मी जे लिहिते आहे ते तुमच्या पर्यंत पोहोचतं आहे. जाणिवा पोहोचता आहेत पण असं असलं तरीही आज आत्ता या क्षणी मला एकाकी वाटलं, रडू आलं तर मला मिठीत घेणारं , माझा हात हातात घेऊन फक्त मी आहे असं काहीही न बोलता मला जाणीव देणारं माझं असं माणूस आहे का? आणि इथेच व्हर्चुअल जग कमी पडतं. वाटणं आणि असण्यातलं अंतर!

सोशल मीडियाने आपल्याला जवळ आणलं आहे. स्काईप, व्हॉट्सऍप आणि इतर व्हर्चुअल प्लॅटफॉर्म्स आज अनेकांना जोडून ठेवतात. हे जोडणं जाणं खरंच आहे का असं कित्येकदा वाटतं. आपण खरंच एकमेकांजवळ येत आहोत का अजून दूर चाललो आहोत हे समजेनासं झालंय. साधं नमस्काराचं बघा. विशेतः व्हाट्सअप फ़ॅमिली ग्रुपवर, फेसबुकवर आपण मोठ्यांना सहज हे नमस्काराचे ईमोजी पाठवतो. मला नमस्कार करणं हे फार म्हणजे फार प्रिय आहे. पाया पडून आशीर्वाद घेणं हि माझ्या अत्यंत आवडती गोष्ट. ओल्ड स्कुल म्हणा हवं तर पण जेष्ठ माणसाच्या पायांना हात लावताना, त्यांचा हात जेंव्हा आशीर्वाद देताना माझ्या पाठीवरून फिरतो तेंव्हा ती अपार माया,आशीर्वाद मला माझ्या जीवनभराची पुंजी वाटते. लहानपणी आई नेहेमी म्हणायची कि सानिया, आयुष्यात पैसा मिळो ना मिळो मोठ्यांचे आशीर्वाद नेहेमी जवळ हवेत कारण तेच आयुष्य तारतात. त्यामुळे आशीर्वाद हे सगळ्यात मोठं धन वाटतं मला. तर पाया पाडण्यातलं सुख हे त्या नमस्काराच्या ईमोजीने मिळणार आहे का? कित्येकदा आपण शब्दातून व्यक्त होतो. फेसबुकवरचे माझे जेष्ठ मित्र मैत्रिणी खूप आशीर्वाद देतात, अगदी मी सुद्धा मनापासून कृतकृत्य होते, नमस्कार करते पण नमस्काराच्या इमोजीने माझ्या भावना पोहोचतात का तुमच्या पर्यंत? मला विचाराल तर प्रत्यक्षात पायाला स्पर्श करून तुमचा हात डोक्यावर असेल तेंव्हा जे वाटेल त्याची सर कशालाच येणार नाही.

तसंच मिठी ह्या गोड प्रकारचं आहे. जादू कि झप्पी म्हणतात ते का उगीच. मिठीचा एक ईमोजी पाठवला कि झालं! आपल्या माणसाच्या कुशीत शिरून मिळणारा विसावा असा इमोजीतून मिळू शकतो का? मुळात विसावा हि भावना माझ्या पिढीतल्या कित्येकांच्या गावी आहे हा फार मोठा प्रश्न आहे. मिठीत शिरून, स्पर्शातून जी स्वस्थता लाभते ती कितीही चॅट केलं, स्काईप केलं तर मिळणार आहे का? एखाद्या कातर क्षणी जेंव्हा आपल्याला आपलं माणूस हवं असतं. त्याचा नुसता एक स्पर्श हजारो चिंता दूर करू शकतो, मनावरचं मळभ दूर सारू शकतो तो स्पर्श, त्याची जागा हे व्हर्चुअल विश्वातलं कोणतंहि एप घेऊ शकेल का?

नातवंड आज आजी आजोबांपासून दूर असतात. त्यांच्याशी व्हिडीओ चॅट करून, दोन एक वर्षातून एकदा प्रत्यक्ष भेटून जमेल तसं आजी आजोबा समाधान मानून घेतात. पण नातवासाठी प्रेमाने करून ठेवलेला गूळ तूप पोळीचा लाडू आवडीने नातू खाताना मिळणारं समाधान, शाळेतून आल्यावर भरभरून आज काय केलं हे नातीकडून ऐकताना चमकणारे आजोबांचे डोळे, एखाद्या वस्तूसाठी आईबांकडे हट्ट करून नाराज झालेल्या आपल्या नातवंडाच्या हातावर हळूच एक श्रीखंडाची गोळी ठवून बोळकं पसरून हसणारी आजी, तुझा बाबा /तुझी आई लहानपणी कि नाही अमुक तमुक करायची असं त्यांना जवळ ओढून कुशीत घेऊन गोष्टी सांगताना आपल्या मुलांचं त्यानिमित्ताने बालपण आठवणारे आणि ते क्षण पुन्हा जगू पाहणारे आजी – आजोबा. हे सगळं व्हर्चुअल जगातून अनुभवू शकणार आहेत का?

आपले लोकं आसपास असणं आणि ते खरंच असणं ह्यातलं ते जे अंतर असतं ना जीवघेणं ते ह्या चित्रपटातून अनुभवायला मिळतं. आपला जोडीदार जगातून गेल्यानंतर तर वृद्धत्व अजून गडद होत जातं. अण्णांचे एक मित्र साधारण दहा एक वर्षांपूर्वी आम्ही आधी जिथे राहत होते तिथे राहायचे. माझं नुकतंच लग्न झालं होतं. हे आजोबा अण्णांचे खास मित्र आणि मी अगदी दहावीत असे पर्यंत त्यांना पत्र लिहायचे, त्यानिमित्ताने अण्णा जवळ आहेत असं वाटायचं मला. तर ह्या आजोबांची पत्नी वारली होती आणि आजोबा असंच एक दिवस मी केलेला चहा पिता पिता म्हणाले आजकाल चहा कमी केला आहे मी. तिच्या हातची चव येत नाही. डोळे पाणावले त्यांचे. म्हणाले ती असताना कधीच तिला सांगू देखील शकलो नाही मी. चित्रपटातल्या आजोबांना पाहून मला माझे हे आजोबा आठवत राहिले. जोडीदार निघून गेल्यानंतर आयुष्यात जी पोकळी निर्माण होते ती कशानेच भरून न निघणारी असते. एक वेळ आज्ज्या लोकं थोडंफार जमवू शकतील पण आजोबा लोक्स फार हळवे आणि एकटे पडून जातात. पुरुष हा हळवा असतोच इतकंच कि दाखवायचं कसं हे कित्येकदा उमजत नाही त्याला आणि साथीदार नसल्यावर तर तिच्या आठवणीत रमणारा तो बघून फार कालवाकालव होते.

हा चित्रपट नाहीये. कविता आहे. प्रिया बापट,सौमित्र यांनी उत्तम काम केलं आहे. सखीचा स्क्रीन प्रेझेन्स खूप प्रसन्न वाटतो. पण हा चित्रपट आहे दिलीप प्रभावळकर यांचा. उत्तम नट व्यक्तिरेखेला किती उंचीवर नेऊन ठेवतो ह्याचं उत्तम उदाहरण आहे हे!

आयुष्याच्या शेवटाला आपलं असं नक्की काय असतं? साथीदार गेल्या नंतर उर्वरित आयुष्य जगताना आपला पिंपळ आपण कश्यात शोधणार आहोत? जोडीमधला जो मागे राहतो तो आयुष्य कसं जगणार असतो? म्हातारपणी एकटं पडणं, साथीदार नसताना त्याच्यासाथीने जगणं कसं असू शकेल,संवंगडी डाव सोडून गेल्यावर खेळ थांबत नसतो. जगायचं असेल तर शिळं होऊन कसं चालेल? अश्या कित्येक हळुवार मुद्यांवर हा चित्रपट बोलून जातो.

मुलं, नातवंड, साथीदार, जुनं घर, कुटुंब, नातेवाईक ह्यात आपला पिंपळ आपणच शोधायचा. असा एक पिंपळ ज्याच्या सावलीत बसून वृद्धत्वातील एकाकीपणाच्या झळा लागतील पण त्रास देणार नाहीत, ज्याच्या सावलीत बसून आठवणीत हरवून पुन्हा एकदा आपल्या प्रेमासोबत तेच क्षण जगता येतील, ज्याच्या अवतीभोवती राहून आपण जिवंत आहोत असं वाटेल आणि सगळ्यात महत्वाचं म्हणजे ज्याच्या प्रेमाने आपलं उर्वरित आयुष्य भरून जाईल इतकं कि तो नसला तरीही त्याचं असणं आपल्यामध्ये राहील.. निरंतर..

आजची हि पोस्ट आपल्या आयुष्यातल्या त्या पिंपळासाठी… ज्याने तुमचं अस्तित्व व्यापून टाकलं आहे त्याच्या नुसतं असण्याने आणि अविरत, निर्व्याज व बिनशर्त प्रेमाने! आयुष्य कसं जगायचं हे जो शिकवून गेला आहे… उद्या काहीही झालं तरी तो असेल तुमच्यासाठी खंबीरपणे उभा पण त्याने तुम्हालाच इतकं कणखर बनवलं आहे कि खुद्द त्याचीही गरज पडणार नाहीये आता तुम्हाला.. असं प्रेम, अशी साथ जी तो स्वतः अस्तित्वात नसला तरीही तुम्हाला एकाकी,हतबल पडू देणार नाही… त्या पिंपळसाठी आणि त्याच्या प्रेमासाठी … चित्रपटामधल्या मला भावलेल्या प्रचंड गोष्टी आहेत पण जसं प्राजक्ताचा सडा अंगणी पडलाय हे आजोबा आपल्या यूएसमधल्या नातवंडांना समजावून सांगताना आणि त्यांना ते न उमगल्यावर म्हणतात कि ‘अरे सगळं कसं सांगून समजणार ,काही गोष्टी फक्त अनुभवायच्या असतात’.. तसाच हा पिंपळ, ज्याने कळत नकळत मला माझ्या पिंपळापाशी पोहोचवलं! Cheers to this poetic tale of love and life! Cheers to my ‘Pimpal’!

© सानिया भालेराव
११/०६/२०१८

Pimpal-Marathi-Movie-Trailer

Advertisements
Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

‘अंग्रेजी मै कहते है’

फाईव्ह काँटिनेंट्स इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल २०१७ मध्ये बेस्ट फिचर फिल्म आणि बेस्ट डायरेक्टर हे दोन अवॉर्ड्स मिळवणारा हरीश व्यास दिग्दर्शित ‘अंग्रेजी मै कहते है’ हा चित्रपट नक्कीच वेगळा आहे. संजय मिश्रा आणि पंकज त्रिपाठी ( रोल छोटा आहे तरीही) हि दोन जरी नावं घेतली तरी पुरेशी आहेत कारण अभिनय म्हणजे काय ते ह्यांच्यामुळे अनुभवता येतं.

हि गोष्ट आहे लग्नाला जवळपास पंचवीस वर्ष झालेल्या एका जोडप्याची. यशवंत बत्रा ( लेजंडरी द संजय मिश्रा) आणि किरण बत्रा (एकवली खन्ना – अभिनय तोडीस तोड ) हे वाराणसीमध्ये राहणार मध्यमवर्गीय जोडपं. ऑफिसमध्ये काम करणारे संजय मिश्रा आणि स्वैपाकघरांत काम करणारी आणि रात्री नवऱ्याच्या दारूच्या ग्लासमध्ये बर्फ टाकणारी त्यांची बायको. प्रीति (शिवाननी रघुवंशी.. जिने तितली ह्या चित्रपटात आपली एक जागा निर्माण केली होती ) हि त्यांची मुलगी जिने लग्न करून तिच्या आईप्रमाणेच एका मृत झालेल्या नात्यात अडकावं आणि बाईला ज्या समाजमान्य चौकटीत अडकवलं जातं त्यातच धन्यता मानवी असा अस्सल मेल शॉव्हनिझम कोळून प्यायलेल्या पुरुषाप्रमाणे संजय मिश्रा विचार करत असतो. पण प्रीती बंडखोरी करून त्यांच्या शेजारी राहणाऱ्या मुलाबरोबर(अंशुमान झा) प्रेमविवाह करायची इच्छा दर्शवते आणि वरवर सगळं व्यवस्थित दिसणाऱ्या बात्रांच्या लग्नाला तडे जायला लागतात. त्यांची बायको त्यांना सोडून जाते आणि मग आपल्या नात्यातला प्रेमाचा अभाव यशवंत बत्रांना जाणवतो का आणि संसाराच्या, पारंपारिकतेच्या रगाड्यात अर्धमेलं झालेलं नातं पुन्हा जिवंत होत हा ह्याचा प्रवास म्हणजे “‘अंग्रेजी मै कहते है”!

चित्रपटाचा पूर्वार्ध हा निव्वळ अप्रतिम. दिग्दर्शक खूप सध्या सहज गोष्टींमधून यशवंत बत्रा सारख्या खुळचट पुरुष प्रधान संस्कृतीमध्ये धन्यता मांडणाऱ्या नवऱ्याचं आणि मिसेस बत्रा सारख्या मन मारून,ह्याच सामाजिक चौकटीत स्वतःला बसवू पाहणाऱ्या बायकोचं आयुष्य दाखवतात. वाराणसीचा सुंदर बॅकड्रॉप हि देखील चित्रपटाची एक जमेची बाजू. तरुण प्रेम, म्हातारपणीचं प्रेम अश्या प्रेमकहाण्या बनतातच पण मिडल एज मधलं जोडपं ज्यांच्या लग्नाचं लोणचं पडलं आहे हे कथेचे नायक आणि नायिका असल्याने गोष्ट इंट्रेस्टिंग वाटते. पंकज त्रिपाठीचा बायकोच्या प्रेमात असलेला नवरा म्हणून छोटासा रोल जबरदस्त आहे आणि एकूण गोष्टीमध्ये जाणीवपूर्वक केलेली त्याची गुंफणसुद्धा प्रभावी आहे. असं असलं तरीही उत्तरार्धात हा चित्रपट थोडा कमी पडतो. ज्या प्रभावीपणे सुरवातीला नात्यावर भाष्य केलं जातं त्याला पाहता उत्तरार्धात प्रेम आहे हे सांगण्यासाठी केले जाणारे उपाय थोडसे क्लिशेड वाटतात. पण असं असलं तरीही जे चित्रपट सांगू पाहतो आणि आपल्याला हे जाणवून देतो ते खूप गहिरं आहे हे नक्की!

मला कित्येकदा हा प्रश्न पडतो कि आपल्याकडे एकतर आणि ते कायमसाठी एकत्र होतात आणि लग्न करुन गुण्यागोविंदाने एकत्र राहतात असा सुखांत(?) दाखवतात किंवा मग लग्न होत नाही आणि एक टूटा दिल वगैरे होतं. लग्नाच्या काही वर्षांनंतर प्रेमाचं काय होतं हे सहसा दाखवलं जात नाही. कारण लग्न मुळातच फार मोनोटोनस प्रकरण आहे. त्यात संसाराच्या जबाबदाऱ्या पेलताना, मुलांची दुखणी खुपणी काढताना, मौज करून त्याची बीलं भरताना होणारी दमछाक लग्नातला रोमॅन्स पार घालवून टाकतात. त्यातही कित्येक पुरुषांना रोमॅन्सचा अर्थ ठाऊक नसतो. प्रेम आहे हे सांगायची काय गरज असं वाटणारे थंड पुरुष बायकोच्या मनातला उरला सुरला उत्साह देखील घालवून टाकतात. स्त्रीला गुलाबाचं एक फुल देऊन माझं तुझ्यावर प्रेम आहे असं म्हटलं कि तिला साक्षात्कार होतो का कि ह्या पुरुषाचं माझ्यावर प्रेम आहे?… नातं रिव्हाइव्ह करणं किंवा नात्याला पुनरुज्जीवित करणं म्हणजे फक्त आय लव्ह यु म्हणणं असा होतो का? इतकं उथळ असतं का प्रेम असे प्रश्न हा चित्रपट पाहताना पडतातच. म्हणून एक कथा म्हणून मध्यंतरानंतरचा भाग खूप वरवरचा वाटतो पण असं असलं तरीही आज कित्येक बायका ज्या आपल्या नवऱ्याकडून केवळ कौतुकाचे दोन शब्द ऐकायला आसुसलेल्या आहेत, ज्यांना नवऱ्याकडून मिळालेल्या एका गुलाबाच्या फुलाने सुद्धा अगदी स्वतःच फुलाप्रमाणे सुदंर वाटायला लागणार आहे आणि आय लव्ह यु हे तीन मॅजिकल अक्षरं ऐकून ज्या नात्यातली सगळी कडवट चव विसरून जाणार आहेत त्या सर्व बायकांसाठी त्यांच्या नीरस नात्यामध्ये ह्या गोष्टी नक्कीच नवचेतना आणणाऱ्या असू शकतील असं वाटतं.

चाळीशी-पन्नाशीत देखील एकमेकांच्या प्रेमात असलेले जोडपे विरळाच कारण लग्न ‘प्रेम’ नावाच्या इमोशनला पार नासवून टाकतं. लग्नानंतर नात्यात प्रेम टिकवून ठेवण्यासाठी दोघांनाही प्रयत्न करावा लागतो हि गोष्ट आपल्याकडे लक्षात घेतली जात नाही. कारण एकदा का लग्न झालं कि संसार नावाचं महाबोर प्रकरण सुरु होतं. मग जे काय करायचं राहिलं असतं ते लोकं मुलं मोठी झाली, शिकायला गेली, सेटल झाली कि करून घेतात. मला नेहेमी वाटत आलं आहे कि मजा हि मुक्कामाच्या ठिकाणी पोहोचल्यावर येत नसते तर ती त्या प्रवासामध्ये असते. जो प्रवास आपण आपल्या जोडीदाराबरोबर करत असतो. अमुक एक झालं कि हे करू, तमुक एक झालं कि ते करू असं जगण्यात काय मजा आहे? हा जो प्रवास आपण करत आहोत, हा जो क्षण आहे..आत्त्त्ताचा.. अगदी हाच.. हा क्षण तो महत्वाचा. मुलं मार्गी लागल्यानंतर जा कि फिरायला.. जरूर जा पण म्हणून आत्ता मॅचमध्ये डोकं खुपसून बसण्यापेक्षा एकवार आपल्या बायकोकडे निरखून पाहाकि.. तिचा हात हातात घेऊन पाहा. तू छान दिसते आहेस आज असं म्हणा आणि बघा डोळे कसे चमकतात तिचे. अगदी आयफेल टॉवरवर जरी नंतर तिला फिरवून आणलंत ना तरी ह्याची सर येणार नाही त्याला. नवरा ऑफिसमधून आला कि मस्त त्याच्या आवडीचे कपडे घालून त्याला एक मिठी मारून बघा.. दिवसभराचा थकवा विसरून जाईल तो एका क्षणात.. शॉपिंग मॉल्स मध्ये हातात बॅगाधरून उभे राहणारे नवरे किंवा सतत किचनमध्ये काही बाही करून थकून गेलेली बायको.. ह्या चौकटीबाहेर पडायची गरज आहे. म्हणून प्रवास महत्वाचा, गंतव्याचं ठिकाण नव्हे. आणि हेच हा चित्रपट सांगू पाहतो.

नातं निरस झालं म्हणून तोडून टाकणं किंवा सतत काहीतरी नवं शोधण्याचा हव्यास असणाऱ्या पिढीसाठी/ माणसांसाठी हा चित्रपट नाहीच कारण कदाचित नातं जपणं हि संकल्पना ह्या पिढीला समजणारी नाही. त्यात गैर काहीच नाही. प्रत्येका माणसाची आपली अशी एक विचारसरणी असतेच.नाही पटलं दिलं सोडून, फॉल्स फेमिनिझम आणि रूढीवादी पुरुषत्वाचा जयजयकार करणाऱ्यांसाठी सुद्धा हा चित्रपट नाही. तसं म्हणाल तर हा चित्रपट प्रेमावर गहिरं वगैरे भाष्य करत नाही पण नात्यांबद्दल सहज काही गोष्टी बोलून जातो. कित्येकदा अगदी साध्या साध्या गोष्टी देखील माणसात बदल घडवून आणू शकतात. प्रेमाचा अर्थ समजण्यासाठी दरवेळेस गालिबची गजल किंवा रुमीची कविता गरजेची नसते हे ज्यांना पटतं त्यांनीच हा चित्रपट पाहावा. टायटॅनिकच्या पोझमध्ये एका छोट्याश्या बोटीवर उभं राहणं , गुलाबी रंगाच्या शर्टमध्ये हातात लाल गुलाब घेऊन आय लब यु असं म्हणणं अश्या मॅडछाप रोम्यांटीक गोष्टी ज्यांना आवडतात आणि प्रेम हे असंच मॅडछाप असतं हे ज्यांना माहित आहे त्यांनीच हा चित्रपट पाहावा.

त्यामुळे फार सिरीयस न होता, हलकं फुलकं आणि काहीतरी वेगळं पाहायचं असेल तर हा चित्रपट जरूर पाहा.तुमचं वय कितीही असो, तुमचं नातं कितीही नवं अथवा जूनकट असो, लग्न झालं असो अथवा नसो आणि असे एक हजार एक कॅबिनेशन्स धरून … चित्रपट संपताना आपल्या जोडीदाराचा हळूच हातात घ्या आणि ते तीन मॅजिकल शब्द म्हणा..अंग्रेजी मध्ये म्हणा, मराठीत म्हणा कि हिंदीत म्हणा असर( परिणाम हा शब्द फार कोरडा वाटतो ) एकसारखाच होणार…. मग बघा वीकेंड कसा भन्नाट जातो ते.. कधी कधी सरधोपट वाटणाऱ्या गोष्टीसुद्धा करून बघाव्या… वेगळीच मजा असते त्यात.. Cheers to being married and still being happy about it!

©सानिया भालेराव
१८/५/२०१८

 

angrezi-mein-kehte-hain-1a.jpg

 

 

Posted in Not A movie Review!!, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , | Leave a comment

‘१०२ नॉट आऊट’

‘१०२ नॉट आऊट’ हा उमेश शुक्ला यांचा चित्रपट दोन कारंणासाठी खास आहे. सगळ्यात पहिले तर चित्रपटाचा प्लॉट- १०२ वर्षांचा जिंदादिल बाप आपल्या ७५ वर्षाच्या जगण्यातली मजा विसरून गेलेल्या मुलाला वृद्धाश्रमात पाठवू इच्छितो आणि दुसरं म्हणजे अमिताभ आणि ऋषी कपूर ची फक्कड केमिस्ट्री. सौम्या जोशी यांच्या गुजराथी नाटकावरून घेतलेला हा चित्रपट वरवर जरी म्हातारपणी सुद्धा जगण्यात मजा आहे असं सांगणारा वाटला तरीही कित्येक मुद्यांना हा चित्रपट हळुवारपणे स्पर्शून जातो. थोडा मेलोड्रामा नजरेआड केला तर हाय इमोशनल कोशंट असणारा हा चित्रपट सहज हसवूनही जातो आणि रडवूनही! ( दोन – तीन सीन खूप टिपिकल,प्रडिक्टेबल आणि मेलोड्रॅमॅटिक आहेत ते टाळून जर सटल इमोशन्स दाखवले असते तर ते अधिक प्रभावी ठरले असते हि एकच खटकलेली गोष्ट)

१०२ वर्षांचे दत्तात्रेय (अमिताभ) त्यांच्या ७५ वर्षाच्या मुलासोबत( बाबू- ऋषी कपूर) राहत असतात. दत्तात्रेय समरसून जगणारे,आतून आनंदी आणि आयुष्यात समाधान शोधणारे आणि मनाने तरुण त्याउलट बाबू.. खांदे आकसलेला, म्हातारपण अंगावर ओढवून घेणारा, हसणं विसरलेला म्हातारा. जास्तीत जास्त जगणाऱ्या माणसाचं वर्ल्ड रेकॉर्ड तोडण्याचं दत्तात्राय यांच्या मनात येतं आणि असं सतत उदास असणाऱ्या आपल्या मुलाबरोबर आपण राहिलो तर आपले चान्सेस कमी होतील असे त्याला सांगून तुला वृद्धश्रमात पाठवतो असा निर्णय ते घेतात. बाबू ह्यावर खूप अस्वस्थ होतो आणि सरतेशेवटी दत्तात्रेय यांनी ठेवलेल्या अटी जर पूर्ण केल्या तर त्याला वृद्धाश्रमात पाठवणार नाही असं नक्की होतं. यातून बाबुला जगायचं कसं हे कसं उमजत जातं ह्याचा प्रवास म्हणजे हा चित्रपट. अमिताभ आणि ऋषी कपूरची ऍक्टिंग हा एक हाय पॉइंट! ऋषी कपूरचा ग्रंपी, खडूस म्हातारा, त्याची देहबोली जबरदस्त! अमिताभ तर सॉल्लिड! त्याचे डोळे, हावभाव सगळं सगळं एकदम बेष्ट! ह्या दोघांशिवाय दुसरं कोणीही हे रोलं इतके परफेक्ट निभावू शकलं नसतं. हे दोन म्हातारे म्हणजे खरे खुरे हिरो आहेत!

म्हातारपणी जगणं विसरून न जाता उस्फुर्तपणे कसं जगायचं ह्या आशयाचे ह्या आधी सुद्धा चित्रपट आले आहेत. त्यातअलीकडे आलेला रॉबर्ट डी नीरो चा ‘द इंटर्न’ मला खूप आवडला होता. पण ‘१०२ नॉट आऊट’ एकूणच आयुष्य कसं जगलं पाहिजे हे फार सहज सांगून जातो. जसजसं वय वाढत जातं तसं तसं आपण स्वतःवर वेगवेगळी ओझी टाकत जातो. खळखळून हसणं, कारण नसताना आनंदी राहणं, निवांत गाणी ऐकत पडून राहणं अश्या सध्या सध्या गोष्टी देखील आपण एन्जॉय करणं विसरत जातो. आपल्या पासून दूर गेलेली मुलं, त्यांची मुलं, नात्यातली दुरावलेली आपली माणसं ह्या सगळ्यामध्ये जीव गुंतवून ठेवतो. जुन्या गोष्टी आठवून आपण हळहळ करतो. जुने क्षण, नाती पुन्हा जगू पाहण्याचा हव्यास सुटत नाही. मोडकळीस आलेली नाती जोडण्याचा वारंवार प्रयत्न करणार आपलं मन कितीही ठेचा खाल्या तरी मानत नाही आणि मग अश्या फसलेल्या नात्यांमध्ये, माणसांमध्ये आनंद शोधू पाहणारं आपलं मन एकाकी पडून जातं. आपलं असं म्हणणांर कोण आहे ह्या विचाराने व्याकुळ झालेलं मन म्हातारपणी आधारासाठी हतबल होतं आणि जगण्यातला सगळा आनंद निघून जायला लागतो. ह्या चित्रपटात काही डायलॉग्स खूप छान आहेत. मुलासाठी झुरणारा ऋषी कपूरला अमिताभ म्हणतो कि “मुलं जर मोठे होऊन नालायक निघाली तर आई वडिलांनी त्यांना विसरून जायला पाहिजे… फक्त आठवायला पाहजे ते त्यांचं बालपण.”

मुलं आपापल्या आयुष्यात हरवून गेली, आई वडिलांकडे पाहायला सुद्धा त्यांना वेळ नाही आणि जे बघत आहेत ते केवळ प्रॉपर्टीच्या हव्यासापोटी हे जर असं असेल तर आई वडिलांना सुद्धा कडक होऊन आपल्या आयुष्यात मग्न होता आलं पाहिजे. हा विचार थोडा कठोर वाटला तरी काळानुसार सुसंगत आहे. पुढच्या पिढीने मागच्या पिढीची म्हतारपणी काळजी घ्यावी अशी परिस्थती आम्ही म्हातारं झाल्यावर राहणार आहे का? असं वाटून गेलं. आजकाल ची मुलं स्वतःपुरता विचार करतात. प्रत्येक नवीन पिढीगणिक स्वतःपुरता विचार करण्याचं पर्सेंटेज वाढत असतंच. असा विचार करता आमची मुलं म्हातारपणी आमची साधी आठवण काढतील का? इतपत साशंकता वाटते. हे चूक आहे कि बरोबर हा मुद्दाच नाही. त्या त्या पिढीला त्यांचं वागणं बरोबरच वाटणार. आणि म्हणूनच ह्या चित्रपटातला अमिताभ आवडून जातो. एकदम रॅशनल. म्हातारपणी सुद्धा! असं राहता आलं पाहिजे राव असं वाटून जातं … अमिताभ एका ठिकाणी म्हणतो ” जुन्या आठवणींमध्ये मन रमायला लागलं कि तुम्ही म्हातारे झाला असं समजा”. नवीन गोष्टी अनुभव्याश्या वाटणं हे जिवंतपणाचं लक्षण!

अजून एक वाक्य आहे ह्या चित्रपटात… अमिताभ म्हणतो, कि मृत्यू यावा तर पऱ्यांसारखा यावा… सहज … हळुवार! पण असा मृत्यू तेंव्हाच येऊ शकतो जेंव्हा आयुष्यात सर्व अनुभव घेतले असतील आणि आयुष्य समरसून जगलं असेल”. अजून एक गंमतीशीर प्रसंग म्हणजे अमिताभ आणि ऋषी कपूरचं फ्रीज. ऋषी कपूरचं फ्रीज एकदम म्हातारं. भोपाळ, दोडकं आणि इतर थकलेलं सामान. याउलट अमिताभचं फ्रीज. केक, पेस्ट्रीज, कोल्ड्रिंक्स. यावर अमिताभ चा फण्डा.. “ह्या गोष्टी भलेही खाता न येवो पण फ्रीज उघडलं कि कस मस्त वाटलं पाहिजे”!असचं काहीस आयुष्याचं आहे ना… कित्येकदा आपल्याला हव्या तश्या गोष्टी घडत नाहीत, हवं ते मिळत नाही आणि आपण आतून विझून जायला लागतो. जे आहे त्यात आनंदी राहायचं सोडून जे नाही त्याकडे लक्ष देत बसतो. असं कुढून कुढून जगण्यात काय मजा? जगण्यातला आवेश गळून न पडला पाहिजे आणि हेच हा १०२ वर्षाचा तरुण आपल्या ७५ वर्षाच्या आणि आमच्या सारख्या पस्तिशीच्या म्हाताऱ्यांना सांगू पाहतो आहे.

‘माझी इनिंग संपल्यावर रडत बसू नकोस.. एक शिट्टी मार आणि म्हण वेल प्लेड’असं अमिताभ आपल्या मुलाला सांगतो जो सतत मृत्यूला घाबरत असतो आणि म्हातारपणाचा बाऊ करत असतो… इतकं समरसून जगणाऱ्या म्हाताऱ्यासाठी एक शिट्टी तो बनती है बॉस. आयुष्यातला मेलोड्रामा कमी करूया, स्वतःला बिच्चरेपणाच्या कवचातून बाहेर काढूया, आयुष्याकडे नव्याने बघायला शिकूया, जे सोडून गेले त्यांचासाठी टिपं न गाळता जे आयुष्यात आहेत, होते त्यांच्या आठवणींना आपलंस करून त्यात आनंद शोधुया, जुनी नाती, बंध जे आता अस्तित्वात नाहीत त्यांचं नसणं ग्रेसफुली मान्य करूया, आत्ता या क्षणात आनंद मानूया, मस्त गाणी ऐकून किशोर, रफी यांच्या आवाजात रमून जाऊया आणि जे आयुष्य आपल्या हातात आहे ते समरसून जगूया! आपल्या मृत्यूनंतर लोकं टिपं गाळत बसण्याऐवजी मस्त शिट्ट्या मारत वेल प्लेड म्हणतील असं असं जगून बघूया… Cheers to the unquenchable desire to live… Cheers to this beautiful journey called life!

©सानिया भालेराव
५/५/२०१८

 

look-final

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , | Leave a comment

सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी – ५

तिने उगाचच पुन्हा स्वतःला आरशात पाहिलं. आज जरा जास्तच मोठं कुंकू लावलं आहे का आपण ती स्वतःशीच पुटपुटली. राहू दे तेच बरं असं म्हणून ती खोलीबाहेर पडली. अमर तिची वाट पाहतच होता. त्याचा हात हातात पकडून जोडीने दोघे बाहेर आले. घर माणसांनी वाहत होतं. सगळ्यांचं लक्ष फक्त ह्या दोघांवर. रुबाबदार अमर आणि नितांत सुंदर ती. दृष्ट लागेल कोणाची तरी असं म्हणत मावशीने दोघांना जवळ घेतलं. लग्नाच्या वाढदिवसाच्या शुभेच्छा द्यायला केवढे लोकं जमले होते. आपण किती खुश आहोत, आनंदी आहोत ह्याचा हा दिखावा असं तिला वाटत होतं पण आता इतक्या वर्षांत ती सरावली होती ह्या सगळ्याला. शिताफीने ओठावर हसू आणून, डोळ्यात समाधान साठवून अमरच्या बाजूला उभं राहून सगळं कस परफेक्ट आहे हे दाखवण्यात ती गुंग झाली.

साज़-ए-उल्फ़त छिड़ रहा है आँसुओं के साज़ पर
मुस्कुराए हम तो उन को बद-गुमानी हो गई ( जिगर मुरादाबादी)

दुरून तो तिला पाहत होता. किती वर्ष सरली पण तिच्यात तसूभरही बदल त्याला जाणवत नव्हता. आजही त्याला ती वीस वर्षांनी दिसत होती पण तरीही तिला आपण खूप वर्षांनी बघतो आहोत हे त्याला जाणवलंच नाही. तिचे बोलके डोळे, पाढंरेपण लपवण्याचा अजिबात प्रयत्न न करता काहीसे निष्कळजीपणे स्टाईल केलेले तिचे केस, समजूतदारीचं चेहेऱ्यावर पसरलेलं तेज, बोलण्यातून जणवणारी तिची हुशारी आणि काळजाचा ठाव घेणारं ते हसू.. तो तिला निहाळण्यात बुडून गेला होता. तीच साधं लक्ष सुद्धा जाऊ नये आपल्यावर असं देखील वाटलं त्याला. एखाद्या वाट चुकलेल्या प्रवाश्यासारखा तो बराच वेळ त्या पार्टीत बसून होता. त्याला नक्की काय हवंय हे सुद्धा समजत नव्हतं. तू सुद्धा एखादी फर्माईश सांग कि हा गायक फार छान गझल गातो असं अमर त्याला म्हणाला. त्याने हसून मान डोलवली. अकरम नक़्क़ाश ची ती गझल… तो म्हणायचा तिच्यासाठी….

ब-रंग-ए-ख़्वाब मैं बिखरा रहूँगा
तिरे इंकार जब चुनता रहूँगा

कभी सोचा नहीं था मैं तिरे बिन
यूँ ज़ेर-ए-आसमाँ तन्हा रहूँगा

तू कोई अक्स मुझ में ढूँडना मत
मैं शीशा हूँ फ़क़त शीशा रहूँगा

ताअफ़्फ़ुन-ज़ार होती महफ़िलों में
ख़याल-ए-यार से महका रहूँगा

जियूँगा मैं तिरी साँसों में जब तक
ख़ुद अपनी साँस में ज़िंदा रहूँगा

गली बाज़ार बढ़ती वहशतों को
मैं तेरे नाम ही लिखता रहूँगा

पहिली ओळ कानावर पडताच तिचं हृदय हाललं जणू. स्वतःला त्याच्याशी नजरानजर होऊ नये म्हणून सतत बजावणारं तिचं मन आता तिच्या अखत्यारीत नव्हतं. सगळं काही उचंबळून वर येऊ पाहत होतं. अधीरतेने तिने त्याच्याकडे एक कटाक्ष टाकला आणि त्याक्षणी आता आपला बचाव अशक्य आहे हे तिला कळून चुकलं होतं. तो आजही तितकाच देखणा होता. जेंव्हा तिने त्याला पहिल्यांदा पाहिलं होतं तेंव्हा भान हरपणं म्हणजे काय ते तिला उमजलं होतं. तेंव्हा पासून तो तिचा हिरो होता तो आजतागायत! फरक इतकाच कि आता आता भावनानांवर बुरखा घालायला ती शिकली होती. गझल छान रंगली होती एव्हाना. जुन सगळं आठवून तिच्या डोळ्यातून पाणी वाहायला लागलं होतं. अश्रूंचा तो उबदार स्पर्श कित्येक महिन्यात तिला झाला नव्हता. आनंदी आहोत हे भासवण्याच्या नाटकात इतकि समरसून गेली होती ती! पण असेच बेसावध क्षण आपल्याला भावनाविवश करतात आणि हरवतात हे कळून चुकल्यामुळे तिने स्वतःला सावरलं आणि तेच मिलियन डॉलर स्माईल चेहेऱ्यावर आणून ती त्याच्याकडे जायला वळली.

गझल संपल्यावर त्याने पाहिलं ती त्याच्याकडे येत होती. हृदय आता बंद पडेल कि काय असं त्याला वाटायला लागलं. ती जवळ येताच तिने पहिल्यांदा अगदी सहजपणे अमरच्या हातात हात अडकवला आणि अगदी प्रेमाने त्याच्या खांदयावर डोकं टेकवत तिने अमरकडे पाहिलं. किती छान होती ना गझल.. ह्याची चॉइस बरं का? अमर तिला म्हणाला. ती फक्त हसली आणि कसा आहेस तू असं सहज त्याला विचारलं. अमरच्या हाताची तिची पकड अजून घट्ट होत आहे हे पाहून काहीसा अस्वस्थ झालेला तो ती अस्वस्थता लपवत मी बरा आहे असं जुजबी दिलं. हिला काहीच कसं वाटत नाही आपल्याबद्दल, सगळं कस विसरू शकते हि इतक्या सहज ह्याच विचारामध्ये अडकला होता.

तू कशी आहेस गं? हा त्याचा प्रश्न तिच्या कानावर पडला आणि ह्यावर खरं काय ते सांगावं का असा विचार तिच्या मनात चमकून गेला क्षणभर. अमरचा हात सोडून त्याच्या गळ्यात पडून निवांत रडावं असं वाटलं तिला. त्याला सांगावं कि फक्त तुझ्या आठणींमुळे जिवंत आहे मी आणि तुझ्याप्रेमाने माझं अंतरंग भरून गेलं आहे रे… डोळ्याची किनार ओली झाली होती तिच्या. पण मुरलेल्या खेळाडूसारखं सुंदर हसत मी एकदम मस्त आहे रे असं अमरला जवळ घेत म्हणाली ती! त्याला दिसेल का ह्या हसण्यामागचं दुःख? त्याला उमजेल का कि त्याची साधी आठवण सुद्धा तिला इतक्या वर्षात आली नाही कारण ती त्याला एकसेकंदभर सुद्धा विसरली नव्हती. तो जणू प्रत्येक श्वासागणिक तिच्या अंतरंगात समावत होता आणि प्रेमाचा रंग अधिकाधिक गडद होत गेला. तिने स्वतःशीच विचार केला आणि ताबडतोब झटकून सुद्धा टाकला. आजकाल कोण एवढं खोलवर जाऊन विचार करतं. त्याला समजणार सुद्धा नाही काही.. त्यासाठी समोरच्यात गुंताव लागत. आणि तो तर फक्त काठावरून बघत होता सगळं ..

मोहब्बत को समझना है तो नासेह ख़ुद मोहब्बत कर
किनारे से कभी अंदाज़ा-ए-तूफ़ाँ नहीं होता
मला काठावर उभं राहून प्रेम करताच नाही आलं कधी हिच्यासारखं, तो विचार करत होता. त्याला वाटलं जावं तिच्या जवळ, तिचा हात धरावा आणि फक्त एकदाच तिला जवळ घेऊन सांगावं कि फक्त आणि फक्त तुझ्यावर प्रेम करतो मी. तुझ्याशिवाय स्वतःच अस्तित्व देखील मला माझं वाटत नाही. तू आज माझ्याबरोबर नाहीयेस ह्यामुळे काळजाला भोकं पडतात माझ्या. आता हा दुरावा असह्य झाला आहे मला. तो तिच्याकडेच पाहत होता. एक क्षणभर त्यांची नजरानजर झाली आणि त्याला एका सेकंदासाठी का होईना तिच्या डोळ्यातले भाव दिसले आणि आत काहीतरी लक्खकन चमकलं. त्याने तिच्याकडे जाण्यास पाऊल उचललं आणि त्याने अविश्वासाने पाहिलं कारण ती सुद्धा त्याच्याकडे चालत येत होती.

तिच्या मनात एव्हाना भावनांच काहूर माजलं होतं. इतके वर्ष ती वेगवेगळी नाती स्वतःवर ओढवून जगत राहिली पण आज ती फक्त ती स्वतःसाठी जगणार होती. प्रत्येक पावलागणिक तिच्या डोळ्यातलं प्रेम त्याला अधिकाधिक गहिरं वाटत होत. जेमतेम एक फूट अंतरावर ते उभे ठाकले होते. दोघांनाही हे अंतर पार करायचं होतं. त्यांनी पाऊल उचललं इतक्यात तिची नजर माधवीकडे गेली. ती त्याच्याजवळ येऊन त्याला घरी जाऊया का असं विचारत होती. ती तिथेच गोठली. तिने त्याच्याकडे पाहिलं तो सुद्धा असहाय्यपणे तिच्याकडे पाहत होता. तिच्या डोळ्यातलं पाणी त्याला आता स्पष्ट दिसत होतं. तो तिला आवाज देणार इतक्यात ती गर्रकन वळली आणि झपाझप पावलं टाकत दुसऱ्या टोकाला पोहोचली. तिने स्वतःला सावरलं. डोळे पुसले आणि काही क्षणात तिच्या चेहेऱ्यावर तेच हसू तरळलं. तिने अमरचा हात हातात घेतला आणि जोडीने ती दोघ पाहुण्यांना निरोप देऊ लागले. कार्यक्रमाचा शेवट तिच्या फर्माईशने होत होता. …अकरम नक़्क़ाश ची गझल….

ऐ अब्र-ए-इल्तिफ़ात तिरा ए’तिबार फिर
आँखों में फिर वो प्यास वही इंतिज़ार फिर

तुझ्या दयाळू पणावर ( दयाळूपणाच्या मेघा) पुन्हा विश्वास ठेवावासा वाटतो आहे ,डोळ्यात ती तृष्णा आहे आणि पुन्हा ते वाट बघणे आहे
इतकं सगळं होऊनही मला तू दयाळू भासतोस आणि तुझ्यावर पुन्हा एकदा नव्याने विश्वास ठेवायला माझं हृदय आतुर आहे. आजही मी तुझ्याशिवाय अधुरी आहे. तुला कितीही डोळेभरून पाहिलं तरी माझी मी अतृप्त आहे. आजही मी तू पुन्हा माझा होशील ह्याची वाट बघते आहे.

रख्खूँ कहाँ पे पाँव बढ़ाऊँ किधर क़दम
रख़्श-ए-ख़याल आज है बे-इख़्तियार फिर

पाय ठेऊ कुठे पाऊल नक्की कोणत्या दिशेला टाकू … माझ्या विचारांचे घोडे आज बेभान उधळले आहेत.
कित्येकदा मला तुझ्याजवळ यायची इच्छा होते पण नक्की कोठे गेले कि तू मला सापडशील हेच मला उमगत नाही. मी स्वतःलाच शंभर वेळा अडवते कारण मी स्वतःच्या सीमा ओळखून आहे. असं असलं तरीही आज मात्र माझं सैरभैर आहे आणि माझं चित्त थाऱ्यावर नाही. तुझ्या विचारांनी माझ्या मनात काहूर मांडलं आहे.

दस्त-ए-जुनूँ-ओ-पंजा-ए-वहशत चिहार-सम्त
बे-बर्ग-ओ-बार होने लगी है बहार फिर
उन्मादाचे हात आणि वेडेपणच्या लहरी जणू चारीही कोपऱ्यामध्ये पसरत आहेत … वसंत ऋतू पुन्हा एकदा बहाराशिवाय फुलू लागला आहे जणू.
तुझ्यासाठी मी वेडीपिशी झाले आहे. माझं स्वतःवर नियंत्रण राहिलं नाही. तू माझ्याजवळ नसलास कि वसंत ऋतू सुद्धा रुक्ष भासतो आहे मला. जणू काही पानगळ होते आहे असं वाटतंय मला तू नसलास कि.

पस्पाइयों ने गाड़ दिए दाँत पुश्त पर
यूँ दामन-ए-ग़ुरूर हुआ तार तार फिर

पराभवाने जणू पाठीवर पुन्हा दात रोवले आहेत .. अभिमानाचे पुन्हा तुकडे तुकडे झाले आहेत
प्रेमात एकदा तू बेवफाई केलीस तरीही मी हार मानली नाही. मी तुझ्यावर प्रेम करत राहिले. अविरत प्रेम! पण आता मात्र मी पराभूत झाले आहे असं वाटतंय. कारण अजूनही तुझ्यावरचं माझं प्रेम तसूभरही कमी झालं नाहीये. माझ्या अभिमानाची पार लक्तरं झाली आहेत पण तरीही माझं तुझ्यावरचं प्रेम शाबूत आहे.

निश्तर तिरी ज़बाँ ही नहीं ख़ामशी भी है
कुछ रह-गुज़ार-ए-रब्त हुई ख़ार-ज़ार फिर

तुझं बोलणंच नाही तर तुझं मौन सुद्धा मला चाकू सारखं भासतं. पुन्हा एकदा आपल्या नात्याचा रस्ता जणूकाही असंख्य काट्यांनी भरून गेला आहे ……..

तू मला आपलंस केलं नाहीस. चार शब्द प्रेमाचे बोलला नाहीस. मला दुखावेल असं बोललास. पण तू माझ्यावर नुसतं शब्दांनी नाही तर तुझ्या न बोलण्याने सुद्धा वार करतोस. तुझं न बोलणं खूप जिव्हारी लागतं रे जणू काही चाकूचे असंख्य वेळा वार होत आहेत असं वाटतं. आपल्या नात्याच्या या वाटा अगणित काट्यांनी भरून गेल्या आहेत. आपल्या नात्याचा हा प्रवास म्हणजे मरणप्राय वेदनांचा अविष्कार आहे.

मुझ में कोई सवाल तिरे मा-सिवा नहीं
मुझ में यही सवाल हुआ एक बार फिर
तुझ्याशिवाय कोणताही प्रश्न मला पडत नाही .. परत हाच प्रश्न मला सतावतो आहे
माझ्या अंतरंगात फक्त तूच सामावलेला आहेस. तुझ्याशिवाय दुसरं कोणीही तिथे नाही. तुझ्याशिवाय दुसरं मला काहीही का रुचत नाही ह्याशिवाय दुसरा कोणताही प्रश्न मला पडत नाही. इतकं सगळं असूनही पुन्हा पुन्हा हाच प्रश्न मला पडतो आहे.

© सानिया भालेराव
१८/४/२०१८

 

lonely-woman-shutterstock_249465919_0

Posted in सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , | 1 Comment

मला (बि)घडवणारे लेखक ८ – ओरहान पामुक

काही लेखक एखाद्या पुस्तकाने इतके प्रकाश झोतात येतात कि संपूर्ण जग त्या पुस्तकावरनं त्यांना जोखू पाहतं. पण खरं पाहायला गेलं तर त्या लेखकाची प्रतिभा ह्या सगळ्याच्या पलीकडची असते. असंच काहीसं ह्या लेखकाबाबत होतं. ‘ओरहान पामुक’. मला वाटतं मी आजवर वाचलेल्या लेखकांमध्ये माझ्या अत्यंत आवडते आणि प्रभावशाली लेखक म्हणजे पामुक. २००६ साली साहित्यातलं नोबेल मिळवणारे तुर्किश लेखक!
 
१९५२ साली इस्तंबूल मध्ये त्यांचा जन्म झाला. त्यांचे आईवडील दोघेही इंजिनिअर असल्याने त्यांनीही ह्याच विषयात काहीतरी करावं अशी दोघांची इच्छा होती. पण पामुक ह्यांना चित्रकार व्हायचं होतं. आर्किटेक्चरच्या पदवीचं शिक्षण अर्धवट सोडून लेखक व्हायचं त्यांनी ठरवलं आणि जर्नेलीझमचं शिक्षण पूर्ण केलं. साधारण १९७४ पासून पामुक यांनी लिहायला सुरवात केली. त्यांच्या सुरवातीच्या लिखाणाला कित्येक पारितोषिकांनी नावाजल्या गेलं. पण १९९० सालच्या ‘द ब्लॅक बुक’ ने त्यांना खऱ्या अर्थाने लोकप्रियतेच्या शिखरावर नेऊन ठेवलं. पामुक यांच्या आतापर्यंत साधारण १३ दशलक्ष पुस्तकांच्या प्रति विकल्या गेल्या आहेत आणि ६० भाषांमध्ये त्यांची पुस्तकं अनुवादित झाली आहेत.
 
पामुक २००५ साली एका राजनैतिक वादात अडकले होते. एक सच्चे पत्रकार ह्या नात्याने पामुक नेहेमीच निडरपणे आपली मतं मांडत आले आहेत आणि हे सुद्धा त्यांचं एक वेगळेपण. त्यांचं पाहिलं पुस्तक वाचूनच मी हरखून गेले होते. पामुक ह्यांची सायलेंट हाऊस , ब्लॅक बुक , व्हाईट कॅसल ,न्यू लाईफ , माय नेम इज रेड , स्नो , द म्युझियम ऑफ इनोसन्स ,अ स्ट्रेंजनेस इन माय माईंड आणि रेड हेयर्ड वूमन अशी फिक्शन जॉनर मधली इंग्रजी मध्ये अनुवादित केलेली पुस्तकं उपलब्ध आहेत. फक्त एखाद – दुसरं पुस्तक वाचून पामुक उमजत नाहीत. कारण शोधायला गेलं तर शब्दांपलीकडचं खूप गहिरं असं काहीतरी ते सांगून जातात. ओरहान पामुक यांच्या पुस्तकांवर लिहायचं झालं तर कित्येक पानं अपुरी पडतील कारण काही ओळींमध्ये त्यांच्या पुस्तकाचं सार लिहिणं हि अशक्य गोष्ट. आणि आजपर्यंत मी वाचलेल्या सर्व लेखकांमधले पामुक माझ्या अत्यंत प्रिय त्यामुळे मी लिहिताना वाहवत जाण्याचे चान्सेस हि जास्त ! म्हणून त्यांच्या मला भावलेल्या पुस्तकांमधली काही वाक्यांबद्दल मी लिहिणार आहे.
 
“Tell me then, does love make one a fool or do only fools fall in love?”
– My Name is Red
 
मला सांग,प्रेम माणसाला वेडं बनवतं कि फक्त वेडे लोकच प्रेमात पडतात ?
 
आपण शहाणे असतो आणि प्रेमात पडल्यावर वेडे होतो कि आपण वेडे आहोत म्हणून प्रेमात पडलो हा प्रश्न आपल्यापैकी कित्येक जणांना आयुष्यातला कोणत्या न कोणत्या वळणावर नक्कीच पडतो. शहाणपण अंगी असेल तर प्रेमात पडू नको बाबा असं सांगणारे हि लोकं आहेत आणि जे वेडं नाही ते प्रेम कसलं असं म्हणणारे हि लोकं आहेतच कि? काहीही असलं तरी शेवटी आपण वेडे ठरतोच हे महत्वाचं! कारण ह्या जगात स्वतःपेक्षा जास्त समोरच्या व्यक्तीच्या मनाचा विचार करणं म्हणजे शुद्ध वेडेपणाच आणि प्रेम असल्याशिवाय असा वेडेपणा अंगी येणं अशक्य!
 
‘माय नेम इज रेड’ हि पामुक ह्यांची फार सेलिब्रेटेड कादंबरी. ह्या पुस्तकाने पामुक ह्यांना संपूर्ण जगात खूप प्रसिद्धी मिळवून दिली. काहीसं मेटाफिक्शन ह्या प्रकारात मोडणारी ह्या पुस्तकाची लेखनशैली असल्याने हे पुस्तक वाचनात आपणही ह्या पुस्तकातली एक व्यक्तिरेखा आहोत असंच वाटत राहतं. हि गोष्ट आहे सोळाव्या शतकातील इस्तंबूल मधल्या ऑटोमन साम्राज्यातल्या मिनेचारिस्ट्सची! (Miniaturists) ह्या गोष्टीत प्रेम आहे, रहस्य आहे , तत्वज्ञान आहे. हे पुस्तक साधारण ६० वेगवेगळ्या भाषांमध्ये प्रकाशित झालं आहे. ज्यांनी पामुक अजून वाचला नाही त्यांच्यासाठी सुरवात म्हणून हे पुस्तक उत्तम! कारण त्यांच्या बाकीच्या पुस्तकांच्या मानाने त्यांची लेखनशैली समजायला अत्यंत सोपी आहे.
 
 
“The power of things inheres in the memories they gather up inside them, and also in the vicissitudes of our imagination, and our memory—of this there is no doubt.”
– The Museum of Innocence
 
‘गोष्टींची ताकद त्या आपल्या अंतर्मनात कायमस्वरूपी कश्या आठवणी जमवतात, त्या आपल्या कल्पनेला कसं फिरवतात आणि आपल्याला त्या कितपत लक्षात राहतात ह्यावर अवलंबून असते यात शंका नाही.’ पामुक याचं हे माझ्या अत्यंत आवडतं पुस्तक. ह्याला दोन कारणं आहेत. एकतर ह्या पुस्तकाची शैली खूप लेयर्ड आणि गहिरी आहे. वरच्या दोन ओळीतूनच लक्षात येईल कि ह्या वाक्याचे आपण कित्येक अर्थ काढू शकतो. काहीजण वरवर वाचून मोकळे होतील पण जरा नीट डोकावून पाहिलं तर इथे लेखक आठवणींबद्दल खूप सुंदर भाष्य करतो आहे. एखाद्या व्यक्ती बद्दल, क्षणाबद्दल जेव्हा आपल्या मनात आठवणी तयार होतात त्या कश्या हे इथे लेखक सांगू पाहतो आहे. नीट विचार केला तर सगळंच आपल्याला लक्षात राहतं असं नाही. काही विशेष क्षण जे मनावर आठवणींच्या रूपात कोरले जातात त्यांच्यामध्ये काय इतकं विशेष असतं कि त्यांचं रूपांतर आठवणींमध्ये होतं हे इथे उलगडायचा प्रयत्न लेखक करत आहे. शब्द काय जादू करू शकतात लेखकाच्या कडे अलौकिक प्रतिभा असेल तर काय चमत्कार घडू शकतो ह्याचा प्रत्यत हे पुस्तक वाचताना येतो. ‘माय नेम इज रेड आणि पामुक’ असं जरी एक समीकरण तयार झालं असलं तरीही खरे पामुक ह्या पुस्तकाच्या पलीकडचे आहेत हे ‘द म्युझियम ऑफ इनोसन्स’ वाचल्यावर उमजतं.
 
‘द म्युझियम ऑफ इनोसन्स’ हि गोष्ट आहे अत्यंत श्रीमंत घरातल्या Kemal आणि एका दुकानात काम करणाऱ्या Füsun ची. वरवर जरी हि प्रेमकथा वाटली तरी पामुक आपल्या लिखाणातून कित्येक गोष्टींवर भाष्य करतात. Kemal काही कारणांनी त्याच्या प्रेयसीपासून दुरावतो आणि तिच्या आठवणींना जिवंत ठेवण्यासाठी छोट्या छोट्या गोष्टी ज्या त्याला तिची आठवण करून देतात त्यांचं एक मुझियम तयार करतो. अत्यंत सुंदर आणि तरल अशी हि गोष्ट.
 
“Happiness is holding someone in your arms and knowing you hold the whole world.”
― Snow
 
‘एखाद्या व्यक्तीला तुम्ही कवेत घेता तेव्हा असं वाटतं कि अवघ जग तुम्ही कवटाळलं आहे … तो खरा आनंद!’ आनंदाच्या परिभाषा असंख्य आहेत. हि एक अशी भावना व्यक्तिपरत्वे बदलत जाते. असं जरी असलं तरी मला खात्री आहे आपल्यातल्या कित्येकांनी हा असा आनंद अनुभवला असणारं! आपण जिच्यावर प्रेम करतो त्या व्यक्तीला जेंव्हा बाहुपाशात घेतो तेंव्हा त्या क्षणी सगळं जग आपल्याला मिळालं असं वाटतं कारण आपल्यासाठी ती व्यक्ती म्हणजेच आपलं अख्ख जग असते.
 
२००२ साली प्रकाशित झालेलं ‘स्नो’ हे पुस्तक असंच अफाट आहे. हि गोष्ट आहे का नावाच्या कवीची जो तब्बल बारा वर्षांनी तुर्की मध्ये परततो. ह्या पुस्तकात सेक्युलॅरिझम आणि विसाव्या शतकातील तुर्कीच्या इतिहासाचे बरेच प्रत्यय आहेत. देव, राजनीती, प्रेम, टीनएज मुलींची आत्महत्या अश्या कित्येक विषयांमध्ये हे पुस्तक गुंफल्या गेलं आहे. ह्या पुस्तकाचा फ्लेवर थोडा वेगळा आहे आणि पामुक ह्यांची इतर पुस्तक वाचून त्यांची शैली एकदा आपल्यात भिनली कि मगच हे पुस्तक हाती घ्यावं म्हणजे मग ते उमजायला सोपं जातं.
 
६५ वर्षांचे पामुक हे अतिप्रचंड कॅड कॅटेगरीमध्ये मोडतात. नुसतेच हँडसम नाही तर प्रतिभेचं एक वलय त्यांच्या भोवती जाणवतं. त्यांना ऐकणं हि देखील ट्रीट आहे. जयपूर लिटरेचर फेस्ट मध्ये त्यांची लोकप्रियता अनुभवायला मिळाली होती. लेखक त्याच्या सामर्थ्यवान लेखणीने किती प्रभाव पाडू शकतो ह्याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे ओरहान पामुक! न्यू लाईफ ह्या पुस्तकात त्याचा एक छान कोट आहे माझ्या सारख्या पुस्तकवेड्या लोकांसाठी….
 
“I read a book one day and my whole life was changed.”
 
साहित्यातला सर्वोच्च नोबेल पुरस्कार आणि इतर ३० च्या वर नामांकित पुरस्कार मिळवणारे पामुक जेंव्हा असं काही लिहितात तेंव्हा पुस्तकात, लेखकात माणसाचं आयुष्य बदलवण्याची किती ताकद असते हे पटतं. मला (बि)घडवण्यात तुमचा फार मोठा हात आहे पामुक…. तुमच्या लेखणीपुढे मी नतमस्तक आहे!
 
©सानिया भालेराव
१६/३/२०१८
orhan-pamuk
Posted in मला (बि)घडवणारे लेखक, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , | 2 Comments

द शेप ऑफ वॉटर’ उकृष्ट चित्रपट – ऑस्कर २०१८

‘द शेप ऑफ वॉटर’ हा चित्रपट जेव्हा पहिला होता तेंव्हाच आपण एका विलक्षण कथेचे साक्षीदार आहोत असं जाणवलं होतं. २०१८ च्या ऑस्कर्स सोहळ्यात सगळ्यात जास्त नॉमिनेशन्स मिळवणारा हा चित्रपट ठरला आणि बेस्ट पिक्चर आणि बेस्ट डायरेक्शन आणि इतर दोन असे चार अवॉर्ड्स ह्या चित्रपटाने पटकावले. गीयेरमो देल तोरो( Guillermo del Toro) ह्या मेक्सिकन दिग्दर्शकाचा हा चित्रपट. ह्या आधी Blade II, Hellboy, Pacific Rim ह्या सारखे काहीसे ऍक्शन , सायन्स फिक्शन , सुपर नॅचरल जॉनर चे चित्रपट त्यांनी डायरेक्ट केले होते. त्या धर्तीवर ‘द शेप ऑफ वॉटर’ हि काहीशी फँटसी लव्ह स्टोरी त्यांनी दिग्दर्शित केली हे थोडंसं सरप्रायझिंग होतंच.

‘द शेप ऑफ वॉटर’ हि खरंतर नितांत सुंदर अशी प्रेम कहाणी आहे. कोल्ड वॉर च्या पार्श्वभूमीवर आधारित हि गोष्ट एलायझा (सॅली हॉकिन्स) नावाच्या जन्मतःच मूक असलेल्या मुलीभोवती फिरते. एलायझा बाल्टीमोर मधल्या एका गुप्त प्रयोगशाळेत रखवालदारीचं काम करत असते . ह्या प्रयोगशाळेत कर्नल रिचर्ड स्ट्रिकलँड (मायकल शॅनन ) एका हस्यमयी समुद्री जीवाला (डग जोन्स) कैद करून ठेवतालं असतं आणि वेळोवेळी ह्या जीवाला टॉर्चर करणं हा त्याच्या रुटीनचा एक भाग. एलायझा ह्या समुद्री मानवाच्या प्रेमात पडते आणि इथे हि विलक्षण प्रेम कहाणी सुरु होते.

आपण हि कोणीतरी आहोत. आपल्यामध्ये देखील असं काहीतरी आहे जे कोणाला तरी आवडू शकतं, आपल्यातल्या कमतरतेसकट कोणीतरी आपल्यावर प्रेम करू शकतं अश्या कित्येक भावना सॅली हॉकिन्स ने कोणत्याही संवादाशिवाय केवळ हावभावांवरून खूप उत्कृष्टय रित्या दाखवल्या आहेत. एकूणच ह्या चित्रपटामध्ये संवाद कमी असल्यामुळे भावना हळुवारपणे मनात झिरपत राहतात. हि ह्या चित्रपटाची जमेची बाजू.

पुढे एलायझा त्या जीवाला प्रयोगशाळेतून सोडवू शकते का? त्यांचं प्रेम सफल होतं का ह्या सर्व प्रश्नांसाठी हा चित्रपट बघाच. उत्तर मिळण्याची जी प्रोसेस आहे जी ह्या चित्रपटातून उलगडत जाते ती लाजवाब! सिमेना हे भावना पोहोचवण्याचं किती प्रभावी माध्यम आहे हि जाणीव हा चित्रपट पाहताना होते. खरं पाहता एका विचित्र दिसणाऱ्या समुद्री मानव आणि मूक मुलगी ह्यांच्यामधलं प्रेम हि गोष्ट अतिशय असंबद्ध,अर्तक्य आणि विसंगत वाटू शकते. प्रेमा सारख्या हळुवार भावनेला पडद्यावर दाखवणं आणि प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवणं तेही ओबडधोबड दिसणारा नायक, सुमार दिसणारी आणि बोलूसुद्धा न शकणारी नायिका आणि कोणत्याही संवादांशिवाय हे तसं पाहिलं तर मोठ्ठ चॅलेंज. पण दिग्दर्शकाने आपलं कसब दाखवून जे अव्यक्त प्रेम दाखवलं आहे ते म्हणजे एक कविताच जणू!

ह्या चित्रपटातला एक सीन मनात घर करून जातो . एलायझा तिच्या सहकाऱ्याला हातवारे करून सांगते ते असं –
“When he looks at me, the way he looks at me… He does not know, what I lack… Or – how – I am incomplete. He sees me, for what I – am, as I am. He’s happy – to see me. Every time. Every day.”

तो जेंव्हा माझ्या कडे बघतो, जसं बघतो तेंव्हा असं वाटतं कि माझ्यामध्ये काहीतरी कमतरता आहे हे त्याला जणू दिसतंच नाही. मी जशी आहे तसंच तो मला बघतो. मला बघून तो आनंदी होतो, प्रत्येक वेळेस, प्रत्येक दिवसाला! खरं पाहता आपण सगळेच कुठेना ना कुठेतरी अपूर्ण असतोच. आपल्या मनाचा, आत्म्याचा कोणता ना कोणता भाग अपुरा, तुटलेला असतोच. वरवर आपण कितीही परिपूर्ण आहोत अस३ भासवल तरीही आता आपण अधुरे असतोच. जेव्हा प्रेम आपल्या आयुष्यात येतं तेंव्हा मोडकळीला आलेले मनाचे तुकडे ते जोडतं. आपल्याला पूर्ण करतं. प्रेम म्हणजे माणसाच्या आयुष्यात घडणारा चमत्कारच जणू! प्रेम सगळे घाव भरून काढू शकतं, अशक्य त्या सर्व गोष्टी पूर्ण करू शकत आणि दोन जीवांना कायमचं एकत्र आणू शकतं.

जेव्हा एलायझा हे समजावून सांगत असते तेंव्हा तिचे डोळे, तिचे हावभाव केवळ अप्रतिम! आपण जसे आहोत तसे एखाद्याला आवडतो, जेव्हा समोरचा तुमच्या आत डोकावून तुम्हाला पाहू शकतो.. ते प्रेम! प्रेमाला भाषेची गरज नसतेच. कित्येकदा आपण एखाद्यावर प्रेम करतो आहोत हे बोलून दाखवत नाही. आपले डोळेच ते सांगतात. जिथे संवादाची गरज नाही, जेथे प्रेम सर्व रंग-रूप ,कमतरता, विद्रुपता, अक्षमता, दुबळेपणा ह्या सर्वांवर मात करून जिंकतं.. अशी एक कहाणी अनुभवणं म्हणजे नक्कीच विलक्षण गोष्ट!

ह्या चित्रपटाचा शेवट एका पर्शियन कवितेतल्या ओळीने होतो…

“Unable to perceive the shape of You, I find You all around me. Your presence fills my eyes with Your love, It humbles my heart, For You are everywhere.”

तुझ्या अस्तित्वाचे आकलन मला होत नाहीये कारण मी तुला माझ्या सभोवताली अनुभवतो आहे. तुझ्या असण्याने माझे डोळे प्रेमाने ओसंडून वाहतात,माझं हृदय लीन होतं कारण तू सगळी कडे आहेस! प्रेम मोजता येत नाही. त्या व्यक्तीने आपलं आयुष्य किती व्यापून टाकलं आहे ह्याचं सुद्धा मोजमाप नसतंच! म्हणूनच इथे असं म्हटलंय कि तुझ्या प्रेमाने मला चहू बाजुंनी कवटाळलं आहे इतकं कि त्या प्रेमाचा आकार नक्की किती आहे हे देखील मला सांगणं अवघड आहे. तू माझ्या इतकी एकरूप झाली आहेस कि मी कोणता आणि तू कोणती हे देखील मला समजेनासं झालं आहे. माझ्या डोळ्यातून, आत्म्यातून तुझं प्रेम ओसंडून वाहतं आहे. मी तुझ्या प्रेमापुढे नतमस्तक आहे. तू फक्त आता माझ्यामध्ये नसून सगळीकडे आहेस.

प्रेमाबद्दल ह्याहून अधिक काय बोलणार! ती एक अनुभूती आहे… ह्या चित्रपटासारखी…. शब्दांच्या पलीकडची!

© सानिया भालेराव

5930_m-theshapeofwater

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , , , , | 2 Comments

पॅडमॅनच्या पलीकडे….मुरुगनंथम अरुणाचलम!

मुरुगनंथम अरुणाचलम (Arunachalam Muruganantham) ह्यांचं नांव पहिल्यांदा ऐकलं ते २००६ च्या आयआयटीच्या मद्रासच्या  नॅशनल इनोव्हेशन  फाऊंडेशन अंतर्गत देण्यात येणाऱ्या  ग्रासरूट टेक्नॉलॉजिकल अवॉर्ड संदर्भात! व्ही आय टी वेल्लोर मध्ये M.tech  करत असताना आमच्या वर्तुळात फार महत्वाचं मानलं जाणारं हे अवॉर्ड एका नववी पास इसमास मिळतं आणि तेही सॅनिटरी पॅड्स बनवण्याच्या मशीनसाठी हि गोष्ट फार विलक्षण वाटली होती.  ते मशीन जाऊन पाहिलं देखील होतं. अत्यंत साधे, तुटक इंग्रजी बोलणारे पण अत्यंत कठीण जर्नी होती मुरुगनंथम अरुणाचलम ह्यांची. पुढे जवळपास साथ वर्षांनी टेड टॉक मध्ये त्यांना परत ऐकायचा योग आला आणि ध्येयाने वेडे झालेले लोकं काय चमत्कार घडवू शकतात ह्याची पुन्हा एकदा प्रचिती आली.

खरंतर पॅडमॅन चा प्लॉट हा मुरुगनंथम यांच्या ह्या जर्नीवर  बेतलेला आहे हे जेंव्हा कळालं तेंव्हा हा चित्रपट पाहायचा नाही असं ठरवलं होतं कारण हिंदी चित्रपटात जनरली मसाला घालून ह्या माणसाच्या अद्भुत अविष्काराचा पार सत्यानाश करतील हे लोकं अशी भीती वाटली होती. पण तरीही ह्या माणसासाठी हा चित्रपट पाहिलाच. मेन्स्ट्रुएशन ह्या टॅबू मानल्या जाणाऱ्या विषयवार चित्रपट बनतो आणि त्या निमित्ताने का होईना मासिक पाळी, सॅनेटरी पॅड आणि  मेन्स्ट्रुअल हेल्थ बाबत थोडीफार सहज मोकळी चर्चा होते आहे हे मला सकारात्मक वाटतं. जसं अंगाला साबण लावतो तसंच मासिक पाळीसाठी सॅनिटरी पॅड वापरायचे असतात इतकं साधं आणि चौकटीतलं गणित होतं माझं. अगदी माझ्या आईनेसुद्धा ती वयात आल्यापासून सॅनिटरी पॅड्स वापरलेल होते कारण माझी आजी हि त्या काळी नर्सिंग शिकलेली होती त्यामुळे मेन्स्ट्रुअल हेल्थ बाबत ती अत्यंत सजग होती आणि मी वयात आल्यावर ती माझ्याशी अगदी मोकळेपणाने आणि सहज ह्या सर्व विषयांवर बोलायची. माझे  बाबा माझ्यासाठी बिनदिक्कत पणे सॅनिटरी पॅड्स आणायचे. अगदी काही वर्षांपर्यंत एका काळ्या पिशवीत पॅड्स देत असत.  काही वर्षांपूर्वी एकदा नवऱ्याला आणायला सांगितलं असताना त्याने काळ्या पिशवीला नकार दिला कारण त्यात असं झाकून नेण्यासारख काय आहे हा त्याचा मुद्दा होता. आता निदान मोठ्या शहरात तरी एक्सेप्टन्स बऱ्यापैकी आहे. असं असलं तरीही काही प्रमाणात अजूनही स्त्रिया कपडे वापरतात आणि तेही कडक सूर्यप्रकाशात न सुकवता हि नाकारता येत नाहीच.

 

चित्रपटाबद्दल बोलायचं झालं तर ज्यांना ह्या खऱ्या पॅडमॅन बद्दल माहित नव्हतं त्यांना ह्या चित्रपटाच्या निमित्ताने का होईना एक पुरुष आपल्या बायको साठी, घरातल्या स्त्रियांसाठी काही चौकटीबाहेरचं करू पाहतो आणि त्यात कसा यशस्वी होतो हे माहिती होईल. ह्या व्यतिरिक्त चित्रपटाबद्दल फार बोलण्यासारखं नाही. मूळ मुद्दा जरा वेगळा मांडायचा आहे. तो म्हणजे सॅनेटरी वेस्ट  डिस्पोजल.  भारतातील  १०० टक्के महिलांनी सॅनिटरी पॅड्स वापरावे  हे उद्दिष्ट नक्कीच चांगलं आहे पण हे सॅनिटरी पॅड्स डिस्पोज कसे करायचे ह्याचे प्रशिक्षण महिलांना देणे अत्यंत गरजेचे आहे. ज्या स्टॅटिस्टिकल सर्व्हे मध्ये हे सांगण्यात आलं आहे कि भारतात फक्त १२ टक्के महिला ह्या मासिक पाळी दरम्यान सॅनिटरी पॅड्स वापरतात हे आकडे थोडे शंकास्पद आहेत. हा मूळ सर्व्हे  AC Nielsen नि प्लॅन इंडिया यांनी संयुक्तिकपणे  केला होता आणि त्यांनी ह्या सर्व्हे साठी  सॅम्पल साईझ फक्त १०३३ महिला इतकीच घेतली असल्याने ह्या टक्केवारी बद्दल साशंकता वाटते. ह्या उलट नॅशनल फॅमिली हेल्थ सर्व्हे २०१५-२०१६ च्या अहवाल नुसार १५ ते २५ वयोगटातल्या स्त्रिया ज्या मासिक पाळीच्या दरम्यान हायजिनिक पर्यायांचा अवलंब करतात त्यांची टक्केवारी शहरी 77.5 टक्के , ग्रामीण  ४८. २ टक्के आणि ऍव्हरेज ५७. ६ टक्के इतकी आहे.

 

क्लीन इंडिया जर्नल मध्ये दिलेल्या अहवालानुसार ९००० टन सॅनिटरी वेस्ट म्हणजे साधारणतः  ४३२ कोटी सॅनिटरी पॅड्स एका वर्षाला डम्प केले जातात. ह्यातला ८० टक्के पॅड्स हे एकतर टॉयलेट मध्ये फ्लश केले जातात किंवा उघड्यावर फेकले जातात.  साधारणतः एक बाई वर्षाला १८० किलो नॉन  बायोडिग्रेडेबल ऍबसॉर्बन्ट मटेरियल पर्यावरणात डिस्पोज करते.  हे पॅड्स इव्हन डायपर्स नॉन बायोडिग्रेडेबल असल्याने कचरा गोळा करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना स्वतःच्या हाताने हा कचरा वेगळा करावा लागतो. ह्या काचऱ्यामुळे  त्यातल्या कित्येकांना श्वसनाचे, त्वचेचे रोग होतात.

इन्सिनरेटर च्या द्वारे सॅनिटरी पॅड्स चे डिस्पोजल हा एक पर्याय आहे. हे असं एक मशीन पाबळ विज्ञान आश्रमाने बनवलं आहे. त्यातल्या त्यात ग्रीन टेक्नॉलॉजिने सॅनिटरी पॅड्स ची विल्हेवाट लावणं हे जास्त लॉजिकल वाटतं. असे इन्सिनरेटर्स ऑफिसेस, कॉलेजेस, शाळेत, शौचालयात बसवल्यास योग्य पद्धतीने सॅनिटरी पॅड्स ची विल्हेवाट लावणे शक्य होईल. स्वच्छ ह्या संस्थेने सॅनिटरी पॅड्स साठी काही रॅपर्स बनवली आहेत किंवा कागदात गुंडाळून त्यावर लाल रंगाचा एक बिंदू काढून मग तो कचराकुंडीत टाकावा जेणे करून कचरा वर्गीकरण करताना कर्मचाऱ्यांना सॅनिटरी वेस्ट ओळखणे सोपे जाईल. असे बरचसे प्रयोग सध्या होत आहेत.

काही NGO अल्टर्नेट पर्याय देखील उपलब्ध करून देत आहेत  जसं  कि eco femme ( कपड्यापासून), अनिता मलिक ( बाबूच्या पल्प पासून).  काही जणी परत कापड वापरण्याकडे कल देत आहे फक्त ते कापड कडक उन्हात वाळवणं महत्वाचं. गेले वर्षभर ह्या बद्दलच्या एक प्रोजेक्ट वर काम करताना हे सगळं लक्षात आलं. ह्यावर अजून बरंच लिहिता येईल इतका रिसर्च मी केला आहे पण तूर्तास इतकंच सांगावस वाटतं कि मेन्स्ट्रुअल हेल्थ हा होलिस्टिक अप्रोच आहे. नुसतंच सगळ्या बायकांनी सॅनिटरी पॅड्स वापरले पाहिजे असं म्हणून हा मुद्दा संपत नाही. ह्या पॅड्सचे  डिस्पोजल हा फार महत्वाचा मुद्दा आहे.

कोणताही बदल घडावा असं वाटत असेल तर सुरवात   स्वतःपासून करावी  हे नेहेमीच माझं तत्व राहिलं आहे. मी व्यक्तिशः साधारण पाच वर्षांपासून मेन्स्ट्रुअल कप वापरते.मेन्स्ट्रुअल कप चांगल्या मेडिकल – सर्जिकल दुकानात किंवा अगदी अमेझॉन वर सुद्धा उपलब्ध आहेत. सुरवातीला त्याची किंमत जरी जास्त वाटली तरी एक कप साधारणतः दहा वर्षांपर्यत चालतो. साधारण ३०० ते १२०० ह्या रेंज मध्ये वेगवेगळ्या ब्रँड्सचे कप्स उपलब्ध आहेत. ते कसे वापरायचे ह्याचे डिटेल्स देखील त्यात दिलेले असतात. एकदा सवय झाली कि मग सॅनिटरी पॅड्स पेक्षा  हा अतिशय सोपा, पर्यावरण पूरक पर्याय आहे. एका बाईने हा कप वापरला तर साधारण प्रति वर्षी  १८० किलो नॉन बायोडिग्रेडेबल ऍबसॉर्बन्ट पर्यावरणात डम्प होण्यापासून वाचेल. किती साधं ,सोपं आणि सरळ गणित आहे.  मेन्स्ट्रुएशन, सॅनिटरी पॅड्स बद्दल आपण आता इतक्या सहज पणे बोलत आहोत, जागरूक होत आहोत हि चांगलीच गोष्ट आहे पण त्या पॅड्स ची योग्य विल्हेवाट लावणं, बायकांना त्याबद्दल जागरूक करणं आणि ज्यांना शक्य आहे त्यांनी बायोडिग्रेडेबल पर्याय अवलंबणं हेही तितकंच गरजेचं आहे. नुसते लाल पॅड्स हातात घेऊन , त्याचे फोटो टाकून, पिक्चर काढून  जनजागृती होत नाही. वापरलेले पॅड्स नुसते कचराकुंडीत फेकून, रस्त्यावर / उघड्यावर टाकून, प्लस्टिक च्या पिशवीत कोंबून , किंवा फ्लश करून जर आपण त्यांची विल्हेवाट लावणार असू तर हे असले चित्रपट पाहून , त्यावर भरभरून बोलून , आपण किती मॉडर्न / मोकळे आहोत हे पटवून देण्यात काय अर्थ आहे? त्यापलीकडे जो सॅनिटरी वेस्ट चा डोंगर वाढतो आहे त्याची विल्हेवाट लावणं, त्याबद्दल महिलांना प्रशिक्षण देणं, जागरूक करणं आणि पर्यावरण स्नेही पर्याय अंगिकारणं हे देखील तितकंच महत्वाचं. आजच्या पिढीतली आई आणि वडील जर ह्या बाबतीत सजग राहिले तर पुढच्या पिढीतली स्त्री आणि पुरुषही ह्या पुढे जाऊन  स्वतःच्या तब्येतीचा आणि पर्यावरणाचा देखील विचार करू शकेल आणि तो कृतीत आणू शकेल. Cheers to one step forward towards Positive Menstrual Health!

 

P.C.: Google

©सानिया भालेराव

२६/२/२०१८

 sanitary-napkin-set-woman-hygiene-protection-menstruation-calendar-tampons-pads-cup-58877173

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , | Leave a comment

सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी- ४

तास संपल्याची बेल झाली. तिने लेक्चर संपवलं. तेवढ्यात एक विद्यार्थिनी एक गझल घेऊन आली तिच्याकडे आणि ती गझल आम्हाला अर्थसहित सांगा म्हणून मागे लागली. अदा जाफरी ची गझल … ती नाही कसं म्हणू शकणार होती … तिने वाचायला सुरवात केली.

उजाला दे चराग़-ए-रहगुज़र आसाँ नहीं होता
हमेशा हो सितारा हम-सफ़र आसाँ नहीं होता
रस्त्यामधला दिवा दरवेळेस उजेड देईल हे नेहेमी सहज शक्य नसतं आणि ताऱ्याची नेहेमी सोबत होईल हेही सहजासहजी शक्य नसतं…. आयुष्याच्या प्रवासात आपली साथ देणारा सोबती मिळेलच असं नाही, प्रत्येकाच्या नशिबात तारा येईल आणि तो आयुष्य उजळून टाकेल असं होत नाही.

जो आँखों ओट है चेहरा उसी को देख कर जीना
ये सोचा था कि आसाँ है मगर आसाँ नहीं होता
जो चेहेरा मी माझ्या डोळ्यांमध्ये साठवून ठेवला होता फक्त त्यालाच बघून जगायचं असं ठरवलं होतं तेंव्हा वाटलं होतं कि सोपं असेल पण ते तेवढं सोपं नाहीये… कित्येकदा आपण एखादा चेहेरा मनात अगदी कोरून ठेवतो आणि त्याच्याच आठवणीत पूर्ण जीवन व्यतीत करायचं असतं आपल्याला पण हे जे वाटतं तितकं सोप्प नसतं. असं आयुष्य कंठणं म्हणजे खूप यातना घेऊन जगावं लागतं.

बड़े ताबाँ बड़े रौशन सितारे टूट जाते हैं
सहर की राह तकना ता-सहर आसाँ नहीं होता
मोठे मोठे चमकणारे, झगमगणारे तारे तुटून पडतात ,रात्री पासून उजेडाची वाट बघणं सोपं नसतं कित्येकदा आयुष्याच्या प्रवासात आपल्याला वाटत असणारे सहारे गळून पडतात, अश्या वेळेस आपल्याला केवळ उजाडण्याची वाट पाहावी लागते. अधःकारापासून उजेडापर्यंत जाण्याचा हा प्रवास सोपा नसतो.

अँधेरी कासनी रातें यहीं से हो के गुज़रेंगी
जला रखना कोई दाग़-ए-जिगर आसाँ नहीं होता
इथूनच अंधारी रात्र सुरु होते, अश्या वेळेस आपल्या अंतःकरणात एखाद्या व्रणाला तेवत ठेवणं सोपं नसतं. फार सुंदर अश्या ह्या ओळी. कित्येकदा आयुष्यात असे प्रसंग येतात कि सगळ्या बाजूने अंधारून येतं, अगदी आपलं प्रेम आपल्यापासून दूर जायला लागतं.. अश्या वेळी आत्म्यातल्या एखाद्या जखमेच्या व्रणाला धगधगतं ठेवणं आणि त्यातून प्रकाशमान होणं सोपं नसतं. काही दुःख , वेदना सतत धगधगत्या ठेवायच्या असतात कारण त्यांच्यापासून कित्येकदा प्रकाश मिळवायचा असतो.

किसी दर्द-आश्ना लम्हे के नक़्श-ए-पा सजा लेना
अकेले घर को कहना अपना घर आसाँ नहीं होता
कुठल्या तरी दुखऱ्या क्षणाच्या पाऊलखुणा सजवून ठेवणं आणि एकट्या ओसाड घराला आपलं घर म्हणणं सोपं नसतं. दुःखाची नाजूक किनार कित्येकदा यातना देखण्या बनवते. काही दुःख इतकी बेशकिमती असतात कि त्यांना मनाच्या कोंदणात अगदी सजवून ठेवायचं असतं. तसंच काहीसं एकटेपणाचं असतं. आपणच आपली सोबत करणं वाटतं तेवढं सोपं नसतं.

जो टपके कासा-ए-दिल में तो आलम ही बदल जाए
वो इक आँसू मगर ऐ चश्म-ए-तर आसाँ नहीं होता
हृदयामध्ये एकदा पडल्यावर पूर्ण मौसम बदलून जाईल पण अनमोल असा एक अश्रू भरलेल्या डोळ्यातून ओघळण सोप्प नाही. सगळीच दुःख माणसाला झळाळून टाकत नाहीत. आयुष्यात एकदाच फक्त असा तो येतो कि ज्याच्या जाण्याने एक अतोनात दुःख मनात कोरल्या जातं. असं दुःख कि ज्यामुळे पाण्याचा एक थेंब जरी डोळ्यातून ओघळून पडला तरीही दुख चार चाँद लावून जातो.

गुमाँ तो क्या यक़ीं भी वसवसों की ज़द में होता है
समझना संग-ए-दर को संग-ए-दर आसाँ नहीं होता
अविश्वास आणि विश्वास ह्या दोनीही गोष्टी लहरीच्या अखत्यारीत असतात. घराच्या उंबरठ्याला तो उंबरठा आहे हे समजून वागणं सोपं नसतं. प्रत्येका नात्याला सीमा असतेच. अगदी जीवापाड प्रेम केलं तरीही त्याच्या मर्यादा असतातच. अगदी जिवाभावाच्या नात्यातही आपली पायरी ओळखून राहता आलं पाहिजे.

न बहलावा न समझौता जुदाई सी जुदाई है
‘अदा’ सोचो तो ख़ुश्बू का सफ़र आसाँ नहीं होता
ना शांतता ना तडजोड वियोग हा फक्त वियोगासारखा असतो. विचार केला तर हा सुगंधाचा प्रवास सोपा नाहीये. इथे शायरा ला म्हणायचं आहे कि ताटातूट हि नेहेमीच जीवघेणी असते. आपण ज्याच्यावर प्रेम करतो त्याच्या पासून दूर राहण्याचं दुःख हे खूप त्रासदायक असतं. पण हा वियोग खऱ्याअर्थाने एक प्रवासच आहे जणू. असा प्रवास जो आत्म्याला सुगंधित करतो. आपल्याला आंतर्बाह्य बदलून टाकतो.

तिचा गळा दाटून आला होता. वर्गात शांतात पसरली होती. जणू कोणाला काळ वेळाचं भान राहिलं नव्हतं. तिच्या डोळ्याची किनार ओली झाली . ती मंद हसली आणि पुढच्या वर्गात तास घ्यायला निघाली.

त्याने बॅग उघडली. त्याचा आवडत्या ब्लॅक कॉफीचे घुटके घेत त्याने कपडे कपाटात लावायला सुरवात केली. तिला कधीच आवडली नाही ब्लॅक कॉफी. जेंव्हा जेंव्हा तो कॉफी प्यायचा तेंव्हा तेंव्हा ती नाक मुरडून कसं काय पितोस बाबा तू हे? असं न चुकता म्हणायची.त्याचा आवडता निळा शर्ट नव्हता त्यामध्ये. त्याने बॅग पूर्ण रिकामी केली. पण शर्ट सापडला नाही. करावा का तिला फोन? कदाचित तिच्या कडे राहिला असेल….. नको.. तिच्या कडे चुकून राहिला असला तरी एव्हाना तिने तो टाकूनही दिला असेल! असं म्हणून स्वतःशीच हसला तो! जाऊदे नवीन शहर , नवीन सुरवात. तो आयुष्य नव्याने जगायच्या तयारीला लागला.

गर बाज़ी इश्क़ की बाज़ी है जो चाहो लगा दो डर कैसा
गर जीत गए तो क्या कहना हारे भी तो बाज़ी मात नहीं

फ़ैज चा शेर पहिल्याच भेटीत तिने म्हटला आणि तो तिच्यावर फिदा झाला होता. ती प्रेमात पडली तेंव्हा सगळं जग तिला निराळं भासू लागलं. सुरवातीला नवीन प्रेम, सगळंच नवं आणि हवं हवंसं वाटणारं! पण कालांतराने हेच प्रेम त्याला जबाबदारी वाटायला लागली. त्याच्या आणि तिच्या आयुष्यातल्या प्रायोरिटीज बदलत गेल्या फरक फक्त एवढाच होता कि त्याचं जग विस्तारात गेलं आणि तिचं जग त्याच्या भोवती गुरफटत गेलं.

उस से मत कहना मिरी बे-सर-ओ-सामानी तक
वो न आ जाए कहीं मिरी परेशानी तक… (इन्दिरा वर्मा)

कोणतीही अडचण ती आधी स्वतःवर घ्यायला तय्यार होती. जणू काही मार्गात येणारं प्रत्येक दुःख, यातना तिला स्वतः चाळून मग त्याच्या पर्यंत पोहोचवायच्या होत्या. त्याला एका शब्दाने सुद्धा दुखवायला तिला आवडायचं नाही. पण कदाचित तिचं प्रेम त्याच्या पर्यंत पोहोचलं नाही. तो एकदिवस अचानक सगळं मोडून निघाला. ती आतून कोलमडून पडली. खरंतर त्याने जाऊ नये म्हणून ती काहीही करायला तयार होती. पण आपल्यात आता प्रेम उरलं नाही असं तो कोरडेपणाने म्हणला आणि ती जागीच खिळून राहिली.

उस के यूँ तर्क-ए-मोहब्बत का सबब होगा कोई
जी नहीं ये मानता वो बेवफ़ा पहले से था
परवीन शाकिर चा हा शेर नव्याने जणू कळला होता तिला. कधी कधी एखाद्यावर आपण एवढं प्रेम करतो कि त्याचे सगळे गुन्हे आपण माफ करतो. तसंच तिचं काहीसं झालं होतं. तिला कळत होतं कि इतकं प्रेम करणं काही फायद्याचं नाही पण अगदी तरीही प्रेम करण्यावाचून दुसरं काही येतंच नव्हतं तिला जणू. तिला त्याला सांगावसं वाटलं होतं कि मला तुझ्याकडून कधीच कुठलीच अपेक्षा नव्हती. अगदी तू माझ्याबरोबर राहावं हि देखील नाही. पण तो तिचं प्रेम समजू शकलाच नाही. आपण नात्याच्या जंजाळात अडकू शकतो हि भीती त्याला वाटायला लागली कदाचित. आणि म्हणूनच तीच प्रेम त्याला ओझं वाटायला लागलं. कधी कधी आपण एखाद्यावर जीवापाड प्रेम करतो पण त्याची गेहेराई त्याला सुद्धा समजत नाहीच. अश्या वेळेस हातात काहीही उरत नाही. रस्ते वेगळे झाले, सोबत संपली तरीही प्रेम राहतंच आणि दोघांपैकी एक जर त्याच्या वाट्याचं प्रेम रस्त्यात टाकून गेला आणि दुसऱ्याने ते प्रेम आपल्या ओंजळीत भरलं तर ते अधिकच गडद होत जातं.

आज रविवार. ती बाल्कनीमध्ये येऊन बसली आणि नेहेमीप्रमाणे हळुवार हाताने निळा शर्ट हँगर ला अडकवला. त्याच्यावरून सवयीप्रमाणे हात फिरवला. त्याच्या सुताचा स्पर्श आता तिच्या अंगवळणी पडला होता आता. ब्लॅक कॉफीचे घुटके घेता घेता परवीन शाकिरची गझल ऐकत ती सूर्यास्त पाहत राहिली.

दुआ का टूटा हुआ हर्फ़ सर्द आह में है
तिरी जुदाई का मंज़र अभी निगाह में है [हर्फ़- दोष/ ठपका]

तिरे बदलने के बा-वस्फ़ तुझ को चाहा है
ये ए’तिराफ़ भी शामिल मिरे गुनाह में है [ ए’तिराफ़-कबूल करणे ]

अज़ाब देगा तो फिर मुझ को ख़्वाब भी देगा
मैं मुतमइन हूँ मिरा दिल तिरी पनाह में है [अज़ाब- पीडा /क्लेश, मुतमइन- स्थिरचित्त, समाधान ]

जिसे बहार के मेहमान ख़ाली छोड़ गए
वो इक मकान अभी तक मकीं की चाह में है [ मकीं- निवासी/रहिवासी]

यही वो दिन थे जब इक दूसरे को पाया था
हमारी साल-गिरह ठीक अब के माह में है

मैं बच भी जाऊँ तो तन्हाई मार डालेगी
मिरे क़बीले का हर फ़र्द क़त्ल-गाह में है [ फ़र्द- प्रत्येक जण, क़त्ल-गाह- कत्तलखाना]

27072848_10215113109124097_5769870671511843933_n

Posted in सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी | Tagged , , , , , , | Leave a comment

सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी – ३

तो तिची वाट पाहत होता. आज कित्येक वर्षांनी तो तिला भेटणार होता. मध्ये किती वर्ष सरून गेली त्याने क्षणभर हिशोब मांडला. १७ वर्ष! केवढा मोठा काळ. तिचं आपल्यावर प्रेम आहे हे तो जाणून होता तेंव्हाही आणि आत्ताही. पण तेंव्हा त्याला तिच्याबद्दल फार काही विशेष वाटलं नाही आणि नाती हि गरजेने बनतात असं त्याला नेहेमी वाटायचं. एकदिवस तिची गरज संपली आणि लग्न करून तो आपलं आयुष्य जगू लागला. मधल्या काळात खरंतर तिची फारशी आठवण त्याला आली नाही. पण मग हळूहळू खऱ्या जोडीदाराची गरज वाटायला लागली त्याला. पुन्हा ती आठवली. आणि आज ती त्याला भेटायला येणार होती.

तिने दाटल्या गळ्याने त्या दोघांचा फोटो पहिला.महताब अालम चा शेर आठवला तिला.
दिल भी तोड़ा तो सलीक़े से न तोड़ा तुम ने
बेवफ़ाई के भी आदाब हुआ करते हैं

कितीही वाटलं तरी तिला काही केल्या रडायला येईचना. काही वेळेला मन दुःखाने इतकं भरून जातं ना कि डोळ्यात पाणीही येत नाही. जणू काही ते दुःख अश्रुहि शोषून घेतात. एक क्षणभर तिची नजर त्याच्या चेहेऱ्यावर रेंगाळली. भारदस्त कपाळ, कोरीव भुवया, ह्रदयाचा ठाव घेणारे त्याचे डोळे. तरतरीत नाक आणि विलक्षण रेखीव ओठ. एखाद्या पुरुषाने किती देखणं असावं? तिने त्याच्या फोटोवरून हळुवार हात फिरवला. तो तिच्याबरोबर किती आनंदी दिसत होता. लक्षमीनारायणाचा जोडा असं कित्येक लोकं म्हणाली होती त्या दोघांना बघून. तिला जायचं होतं त्याच्या लग्नाला पण ती तेवढा धीर नाही एकटावू शकली. फार एकटं वाटत होतं तिला. रात्रभर रडून उशी ओली केली होती तिने. वेळ सगळ्या जखमांवरचं औषध आहे म्हणतात. पण काही जखमा कधीच भरून येत नाहीत. वरकरणी त्या भरल्या सारख्या वाटतात पण आत त्या भळभळून वाहत राहतात. मग मग हळूहळू त्या जखमेची, ठसठशीची सवय होऊन जाते. अगदी आपलीशी वाटायला लागते ती जखम. तीच आपली सोबतीण बनते. तसंच काहीसं झालं तिचं. तिचा मित्र परिवार म्हणत राहिला तू विसरशील त्याला, दुसरा मिळेल तुला जोडीदार पण झालं उलटंच. तीच प्रेम आटलं नाहीच. ते बहरत राहिलं. तिच्या मनात त्याची जागा इतकी पक्की होती कि कोणी दुसरा तिथे येऊच शकला नाही.

तो शेर आहे ना …मीर तक़ी मीर चा…. तसंच काहीसं!
बेवफ़ाई पे तेरी जी है फ़िदा
क़हर होता जो बा-वफ़ा होता

तिला त्याच्याकडून कुठलीच अपेक्षा नव्हती. अगदी त्याने तिच्याशी बोलावं इतकीहि नाही. तो त्याच्या आयुष्यात, कामात मश्गुल होता. त्याला तिचा विसर कधीच पडला होता. बायको, पोरं ह्यातच रममाण होता. शेवटी नाती गरजेवर अवलंबून असतात असं तो म्हणायचा हे त्याने खरं करून दाखवलं होतं. गरज असे पर्यंत ती होती, गरज संपली कि तीची आठवण सुद्धा गायब. याउलट ती मात्र त्याच्यावर प्रेम करत राहिली. तिला जेंव्हा तिची मैत्रीण ह्यावरून हिणवायची तेंव्हा ती म्हणायची अगं, त्याच्यावर प्रेम करणं हि माझी गरज आहे असं समज. तू कसं श्वास घेतल्या शिवाय जगू शकत नाही …तसं तो श्वास आहे माझा.

एखादा पुरुष स्त्री च्या मनावर अधिराज्य कसं काय गाजवू शकेल इतकं? तिलाही आश्चर्य वाटायचं सुरवातीला. ती स्वतःशीच खूप झगडली. कितीही प्रयत्न केला तरी तो तिच्या मनातून जाईचना. तो किती चुकीचं वागला, तिच्या प्रेमाची त्याने कशी कदर नाही केली आणि अश्या कितीतरी गोष्टी तिने आपल्या मनाला समजावल्या. पण व्यर्थ! शेवटी हार मानली तिने. त्याने तिची जोडीदार म्हणून निवड नाही केली म्हणून तिचं त्याच्यावरचं प्रेम कमी होणार नव्हतं. एवढं होऊनही तो सुखी राहावा हेच तिला वाटायचं.

तकलीफ़ मिट गई मगर एहसास रह गया
ख़ुश हूँ कि कुछ न कुछ तो मिरे पास रह गया

खूप वर्ष सरली. तिने तिच्या एकटेपणाशी हातमिळवणी केली होती. प्रेम होतंच सोबतीला. बहरत गेली ती. असंच एकदिवस फोन आला. उचलता क्षणी त्याच्या श्वासावरून तिने ओळखलं त्याला. म्हणाला तुला भेटायचं आहे? तुझं प्रेम नाही समजू शकलो मी. पण आता उमजलंय. भेटीची वेळ ठरली. ती तयार झाली, पोहोचली आणि दुरूनच त्याला डोळेभरून पाहून घेतलं तिने. डोळ्यात प्राण आणून तिची वाट बघत होता तो . तिच्या डोळ्यातून घळाघळा पाणी वाहायला लागलं होतं. ते थांबवायचा प्रयत्न देखील केला नाही तिने. झटकन परत फिरली आणि चालू लागली. घरी आली. त्याचा फोटो उराशी धरला आणि मनसोक्त रडून घेतलं तिने.तिचं प्रेम कदाचित समजलं होतं त्याला पण आता उशीर झाला होता.

देर तक मिल के रोते रहे राह में
उन से बढ़ता हुआ फ़ासला और मैं …… ताबिश मेहदी

एव्हाना त्याला कळून चुकलं होतं तिचं न येणं.प्रत्येका गोष्टीची एक वेळ असते. ती वेळ साधली नाही तर अगदी बेशकिमती नाती, माणसं सुद्धा हातातून निसटून जातात. हताश मनाने त्याने परतीची वाट धरली. खूप काही तरी मौल्यवान आपण गमावून बसलो आहोत ह्याची जाणीव त्याला अस्वस्थ करत होती. आत कुठेतरी खोल जखम झालीये असं जाणवत होतं .आता त्याला सुद्धा आयुष्यभर जगायचं होतं ह्या जखमेबरोबर.

अब ये भी नहीं ठीक कि हर दर्द मिटा दें
कुछ दर्द कलेजे से लगाने के लिए हैं…
– जाँ निसार अख़्तर

broken-heart-love-quotes-495x378

Posted in सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी – २

काय दिलंय ह्या प्रेमाने मला? मला काही सेल्फ रिस्पेकट् आहे कि नाही? तिची मुलगी चिडून तिला सांगत होती . त्याला माझी अजिबात पर्वा नाहीये. मला नाही वाटतं आमच्यात काही उरलंय आता ते. संपून गेलंय प्रेम. सो नातं संपवून टाकणं उत्तम. सिम्पल. तिला मात्र हे सिम्पल कसं ते समजलं नाही. प्रेम संपून गेलंय … असं कसं होऊ शकतं? पण ती काहीच बोलली नाही. हसली फक्त. किती सोप्प असतं ना असं प्रेम संपणं. प्रेम असं संपत नसत ग बाई.. सांगायचं होतं तिला समजावून. पण ह्या पिढीला ते उमजणार तरी आहे का? ह्यांचे अहम , स्वप्न, आयुष्य सगळंच खूप मोठं आणि कॅल्क्युलेटेड. तिला कधी कधी कौतुक हि वाटायचं ह्या पिढीचं. मानसिक गुंतवणूक म्हणून नाही.. कशातच. किती सरळ आणि सोप्प ना! केवळ स्वतःचा विचार. पण मग तिला वाटायचं कि दुसऱ्या साठी जगणं, दुसऱ्याच्या सुखात आपलं सुख गवसण आणि प्रेमात झुरणं ह्या सगळ्यातला आनंद मिळणार आहे का ह्या पिढीला?

इतकी वर्ष उलटली तरीही आपल्याला जमलं नाही ते. आज हि तो तसाच आणि तितकाच आठवतो… जेंव्हा त्याला पहिल्यांदा पहिलं होतं. त्याच क्षणी काळजात काही हाललं होतं . आणि त्यानंतर जसं समजत गेले तसा तसा अधिकच आवडत गेला तो. तिने त्याच्या कडून कधीच कुठलीच अपेक्षा केली नाही. तिच्या आवडत्या साहिर म्हणतो तसं….

अपनी तबाहियों का मुझे कोई ग़म नहीं
तुम ने किसी के साथ मोहब्बत निभा तो दी

प्रेम केलं फक्त. सगळं विसरून. प्रेमाने काय दिलं असा प्रश्न तो आयुष्यातून गेल्यावर तिला कधीही पडला नाही. तो नाही म्हणून त्याच्यावर प्रेम करायचं नाही हे तिला कधी समजलंच नाही. उलट काळानुसार तिचं प्रेम अधिकच गहिरं होत गेलं. तिला ते ना कधी कोणाला भासवायची गरज पडली नाही ना लपवण्याची. तिला त्याच्यावर प्रेम करून जे काही गवसलं होतं ते मोजता येण्यासारखं नव्हतंच मुळी. त्याच्यामुळे तिला ती स्वतःच गवसली होती. तिचं तेज, झळाळी होती ती फक्त त्याच्या प्रेमामुळे. ते असं मोजता थोडीच येणार! जेंव्हा जेंव्हा तिचे हात जोडले जायचे तेंव्हा तेंव्हा फक्त त्याच्यासाठीच.

वो बड़ा रहीम ओ करीम है मुझे ये सिफ़त भी अता करे
तुझे भूलने की दुआ करूँ तो मिरी दुआ में असर न हो

बशीर बद्र म्हणतात तसं कि देवा तू खूप दयाळू आहेस, तेंव्हा मला एक वर दे कि जेंव्हा जेंव्हा मला त्याचा विसर पडो म्हणून मी तुझ्याकडे प्रार्थना करेन तेंव्हा ती सफल होऊ देऊ नकोस. अश्या प्रेमाला काय म्हणणार? असा प्रश्न देखील तिला कधी पडला नाही. इतकं निरलस, निर्लेप प्रेम केलं तिने त्याच्यावर. असं नाही कि तिला त्याच्या सोबतीची आस नव्हती. तो बरोबर असावा असं अनेक वेळा तिला वाटलं. त्याच्या साठी तीही खूप व्याकुळ व्हायची. सुरवातीला तर एकाकीपणा तिला सहन व्हायचा नाही. कालांतराने मात्र तिला एकाकी वाटणं बंद झालं.
एक शेर आहे अफ़ज़ल ख़ान यांचा…

बना रक्खी हैं दीवारों पे तस्वीरें परिंदों की
वगर्ना हम तो अपने घर की वीरानी से मर जाएँ

तसंच काहीसं. ती एकटी होती.. एकाकी नाही कारण तो सतत तिच्या बरोबर होताच. ती तसंच जगायला शिकली. तिच्या प्रेमाने तिला शिकवलं, सावरलं. प्रेम माणसाला कमकुवत करतं असं तिला कधीच वाटलं नाही. ह्याउलट प्रेम माणसाला अंतर्बाह्य सुंदर, तेजस्वी करतं असंच तिला वाटायचं. आज इतकी वर्ष झाली तरीही तिचं त्याच्यावरचं प्रेम तसू भर हि कमी झालं नाही. उलट ते मुरत गेलं.. आत खोल.. इतकं कि तिला त्याच्यावर प्रेम करण्यासाठी खुद्द त्याचीही गरज उरली नव्हती. तिला वाटलं समजवावं का हे सगळं आपल्या मुलीला?

रहने दे अपनी बंदगी ज़ाहिद
बे-मोहब्बत ख़ुदा नहीं मिलता….

कळणार तरी होतं का तिला ह्या दोन ओळींमधला गहिरा अर्थ? तसंही जेंव्हा काळानुसार प्रेम बंदगीमध्ये ,भक्ती मध्ये रूपांतरित होतं समाजाला ते वेडंच वाटतं. ज्यांनी ते अनुभवलं असतं, त्या प्रीतीची चव चाखली असते तेच हे समजू शकतात. नाहीतर ह्या भौतिक जगात तुला प्रेम करून काय मिळालं? असा प्रश्न विचारणारेच जास्त असतात.. प्रेमाने काही दिलं असेल तर हे श्वास दिलेत, ज्याच्या मुळे मी जगते आहे. ती उभारी दिली ज्याच्या मुळे मला माझ्या अस्तित्वाची जाणीव झाली. ती झळाळी दिली ज्याच्यामुळे माझ्या चेहेऱ्यावर तेज चढलं. माझी ओळख माझ्या स्वतःशी करून दिली. काय आणि किती सांगितलं तरी ते कमीच पडणार होतं … पण असं सांगून प्रेमाची उकल करता येण्यासारखं सोप्प असतं का ते?

इश्क़ इक ‘मीर’ भारी पत्थर है
कब ये तुझ ना-तवाँ से उठता है

कोणालाही असं उठून प्रेम करता येण्यासारखं ते सोप्प असतं का? मीर म्हणतो तसं इश्क़ एका जड दगडा प्रमाणे आहे, कमकुवत लोकांसाठी प्रेमाचा भार उचलणं शक्य नाही…

तो एकटाच आहे का? हज्जार भेटतील असे… तिची मुलगी बडबडत होती. ती मात्र मंद हसली. लाखात काय, अख्या दुनियेत त्याच्या सारखा परत कोणी तिला मिळणार नव्हता.. संध्याकाळ होत होती. ती मावळणाऱ्या सूर्याला डोळेभरून पाहत राहिली. तिने सवयी प्रमाणे दिवा लावला. दिव्याची मंद वात तेवत होती. अगं अंधारात काय बसतेस अशी रोज?लाइट लाव कि… तिची मुलगी म्हणाली. ती नुसतंच हासली यावर. तिची खोली उजळून निघाली होती त्या प्रकाशाने तिला तेवढंच पुरेसं होतं. तिने डोळे मिटून गाणं गुणगुणायला सुरवात केली.

छुपा लो यूँ दिल में प्यार मेरा
के जैसे मंदिर में लौ दीए की
तुम अपने चरणों में रख लो मुझको
तुम्हारे चरणों का फूल हूँ मैं
मैं सर झुकाए खड़ी हूँ प्रीतम
के जैसे मंदिर में लौ दीए की

ये सच है जीना था पाप तुम बिन
ये पाप मैंने किया है अब तक
मगर है मन में छबी तुम्हारी
के जैसे मंदिर में लौ दीए की

 

images

Posted in सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी | Tagged , , | Leave a comment