‘सूरमा’….Rise above Fears!

खरं सांगायचं तर ‘सूरमा’ ह्या चित्रपटाकडून किती अपेक्षा ठेवायच्या हा प्रश्नच होता कारण एक ‘साथिया’ सोडला तर ‘शाद अली’चे चित्रपट मला विशेष आवडले नव्हते. चित्रपट पाहायला केवळ दोन कारणांसाठी गेले एक तर संदीप सिंग ह्याच्या एक्सट्राऑर्डीनरी आयुष्यावर हा चित्रपट बेतलेला आहे आणि दुसरं म्हणजे मला अत्यंत आवडणारा अतिप्रचंड कॅड असा दिलजीत दोसांझ चित्रपटाचा हिरो! (दिलजीत हँडसम आहेच, गातो सुद्धा सुरेख आणि सर्वात महत्वाचं अतिशय नम्र असल्याने अपना फेव्हरेट हैं)

‘सूरमा’हा चित्रपट संदीप सिंग ह्या भारतीय हॉकी संघातील एका खेळाडूच्या आयुष्यावर बनवला आहे. चित्रपट फार ग्रेट नाहीये कारण डायरेक्शन म्हणावं तसं इफेक्टिव्ह नाही पण चित्रपटाची स्टोरी प्रचंड तगडी आहे आणि खऱ्या आयुष्यात हिरो असलेल्या संदीप सारख्या खेळाडूची ही गोष्ट असल्याने मी आवर्जून हा चित्रपट पहिला आणि मला तो आवडला. संदीप आणि त्याचा भाऊ विक्रमजीत लहानपणापासूनच हॉकीचं ट्रेनिंग घेत असतं. त्यांचे कोच म्हणजे राक्षस माणूस. संदीप हे ट्रेनिंग लहानपणीच अर्धवट सोडतो पण विक्रमजीत मात्र भारतासाठी घेळण्याचं स्वप्न उराशी बाळगून हॉकीमध्ये तरबेज होतो. असं असूनही वर्षी विक्रमजीतचं सिलेक्शन होत नसतं.

संदीप तफरीगिरी करण्यात एक नंबर. हॉकीच्या ग्राउंडवर तापसी पन्नूच्या प्रेमात तो पडतो. तिला भारतासाठी खेळायचं असतं आणि तिच्या नजरेत आपलं स्थान निर्माण करण्यासाठी संदीप जीवाचं रान करून हॉकी शिकतो आणि इंडियाच्या टीममध्ये निवडला जातो. पुढे पहिल्या मॅच साठी जात असताना एका पोलिसाच्या हलगर्जीपणामुळे त्याला गोळी लागते आणि संदीपचं विश्व उलटं पालट होऊन जातो. पंधरा एक दिवस कोमातून संदीप बाहेर तर येतो पण त्याचे पाय कायमस्वरूपी अधू होतात. फ्लिकर सिंग ह्या नावाने हॉकीच्या विश्वात नाव केलेला संदीप कायम स्वरूपी व्हीलचेयर बसणार ही गोष्ट पचनी पडणं अशक्य. इथून पुढे संदीप कसा आपल्या पायावर पुन्हा उभा राहतो… ह्याची ही गोष्ट!

ह्या चित्रपटात जाणवलेली सगळ्यात महत्वाची गोष्ट म्हणजे माणसाच्या आयुष्यात विलक्षण बदल घडवून आणण्याची शक्ती जर कोणाकडे असेल तर ती त्याच्या स्वतःमध्येच असते. पाय अधू झालेलं असताना साधं पाळायचं सोडा, आवाज देऊनही भाऊ आला नाही तर बेडवरच असाह्यतेने शू करणारा संदीप.. एका वर्षात नुसता पळत नाही तर पुन्हा इंटरनॅशनल हॉकीमध्ये पुनरागमन करतो.. पहिल्यापेक्षा जास्त जिद्दीने.. ह्याहून जास्त विलक्षण काय असू शकतं?

दिलजीत ने संदीपची भूमिका अतिशय लाजवाब केली आहे. हिरो ते झीरो चा प्रवास आणि झीरो पासून पुन्हा हिरो बनताना झालेले बदल, घेतलेले कष्ट.. दिलजीत ने फार सुरेख दाखवले आहेत. खूप दिवसांनी विजय राजला पाहून मस्त वाटतं. त्याच्या तोंडून डायलॉग्स ऐकायला जाम मजा येते. “बेटा अपना तमंचा अंदर रख.. हम बिहारी है.. थुकके माथेपर छेद कर देंगे” सारखे डायलॉग्ज हसवून जातात. अंगद बेदी, तापसी, दानिश हुसेनचा कोच.. परफेक्ट.

आयुष्यात अनेकदा अश्या घटना घडतात ज्याने आपलं आयुष्य अगदी वरखाली होऊन जातं. आपण स्वतःसाठी बघितलेलं स्वप्न, त्यासाठी घेतलेली मेहनत सगळं एका क्षणात धुळीला मिसळून जातं. अश्या वेळी असहायता काय असते आपल्याला जाणवतं. अगदी आपले म्हणवणारे कितीही सख्खे लोकं आजूबाजूंला असले तरीही त्यांच्या डोळ्यात प्रेमाऐवजी आपल्याला फक्त दया दिसत राहते. अश्यावेळी काय करतो आपण ह्यावर आपलं पुढचं संपूर्ण आयुष्य बेतलेलं असतं. जर परिस्थितीशी हार मानून जे आहे स्वतःच दुःख, असहायता कुरवाळत बसलो तर मग आयुष्याने हिरो बनायचा चान्स आपण घालवून बसतो. काय आहे ना.. आपल्या सगळ्यांनाच हिरो बनायचं असतं. पण आपण एक गोष्ट विसरतो कि परिस्थिती सांगून येत नाही. सगळं चांगलं असताना आपण हिरो बनणं कठीण नसतंच पण खरी परीक्षा तेंव्हा असते जेंव्हा परिस्थिती आपल्याला साथ देत नाही. स्वतःची कीव न करता, बिकट परिस्थितीवर मात करून जो त्यातून बाहेर पडतो तो खरा हिरो.. संदीप सारखा!

खरं पाहायला गेलं तर अवघड परिस्थितीमध्ये जो आपल्या अडचणींसमोर मान न तुकवता त्यातून हिंमतीने मार्ग काढतो.. तो हिरोच! म्ग ती अडचण अगदी कोणतीही का असेना आणि दुसऱ्याला ती कितीही क्षुल्लक का वाटेना! त्यातून न हारता, न डगमगता मार्ग काढणारी प्रत्येक व्यक्ती एक चांगलं उदाहरण ठेवत असते. कित्येकांना न कळतपणे सामर्थ्य देत असते. लढण्यासाठी, हार न मानण्यासाठी! जमणार नाही असं म्हणणारे हजारो लोकं जरी’असले तरी मला हे जमू शकतं ह्या आपल्या आतून येणाऱ्या आवाजावर विश्वास ठेऊन चालणारा प्रत्येक जण हिरोच!

आपली लढाई आपल्यालाच लढायची असते ह्याची जाणीव ज्या क्षणी माणसाला होते त्यावेळी त्याला कमालीचा एकटेपणा येतो आणि त्याचबरोबरीने प्रचंड ताकदवरसुद्धा वाटतं. कितीही ठरवलं तरीही आणि कोणी अगदी कितीही आपल्यासाठी असलं तरीही… आपल्याला पायावर स्वतःलाच उभं राहायचं असतं. प्रेम माणसाला अशक्य गोष्टी शक्य करण्याची ताकद देतं. जेंव्हा संदीपचे पाय अधू होतात तेंव्हा त्याची प्रेयसी हॉकीची मॅच सोडून त्याला बघायला येते पण परिस्थितीसमोर हतबल झालेला, जे आहे ते मान्य करून आता तू आहेस मग मला काय हवं असं म्हणणारा संदीप बघून ती परत निघून जाते. कारण तिचं प्रेम तर असतं त्याच्यावर पण तिला त्याला स्वतःसाठी झगडताना बघायचं असतं, परिस्थितीशी लढून पुन्हा स्वतःच्या पायावर त्यानं उभं राहावं असं वाटत असतं. एक स्त्री पुरुषाच्या आयुष्यात आपल्या प्रेमाने किती जादू घडवू शकते! आजवर तू माझ्यासाठी खेळलास, आता तू देशासाठी खेळ असं म्हणणारा जोडीदार संदीपला मिळाला हे त्याचं भाग्यच! प्रेम आहे म्हणजे मैदानात हारल्यावर जखमांना मलम लावणं नसतं, तर पुन्हा उभं राहून लढण्याचं बळ देतं ते प्रेम!

अमुक एक बघू नका, खलनायकाला नायक म्हणून आजकाल काहीही दाखवलं जातं आणि अशी सहा हजार सहाशे कारणं देणारे तमाम देशभक्त ह्या खऱ्या खुऱ्या नायकाचा चित्रपट पाहायला गेले असतील ह्याची खात्रीच आहे मला. हा चित्रपट का पाहावा आणि तसं केलंत तर तुम्ही खरे देशभक्त आहात असे व्हिडीओ व्हायरल झाले असते तर खूप बरं झालं असतं. असो पण अपेक्षेप्रमाणे ह्या चित्रपटाची दखल ज्या देशभक्तांनी घेतली नाही त्यामुळे काहीही नुकसान झालं नाहीये. चित्रपट चांगला चालतो आहे आणि माझ्यासारखे उगाचच कशाचंही कौतुक करणारे लोकं आणि उगाच कशातूनही चांगलं शोधणारे लोकं हा चित्रपट पाहायला जात आहेत हि समाधानाची बाब नक्कीच आहे. माझं म्हणाल तर संदीप सारख्या नायकांच्या गोष्टी आपल्यासारख्या माणसांना जगायचं बळ नक्कीच देऊन जातात. ‘सूरमा’ ह्या पंजाबी शब्दाचा अर्थ होतो शूर, धैर्याने संकटाना तोंड देणारा! परिस्थिती कितीही बिकट असो, साथीला कोणी असो अथवा नसो, आहे त्या अडचणीतून मार्ग काढून, धैर्याने आपलं ध्येय साध्य करणारा.. तो सूरमा! सो, आत्ता ह्या क्षणी जे प्रश्न सतावत आहेत, जी असहायता मनाला काबीज करते आहे, जी अशांती चित्त विचलित करते आहे, अश्रू जे मनाला कमकुवत बनवत आहेत आणि दुःख,अडचणी जे मनाला पोखरून टाकत आहेत.. त्यांना बाजूला सारूया.. अशक्य असं काहीही नाही.. ठरवलं तर सगळं काही होऊ शकतं.. स्वतःच स्वतःचे रक्षक बनूया.. म्हणजे आपण खऱ्या अर्थाने स्वतःला ‘सूरमा’ म्हणू शकू! Cheers to Unsinkable Soul, Cheers to being “Soorma”!!

©सानिया भालेराव
१६/७/२०१८

P_HO00005707
Advertisements
Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , | Leave a comment

न पाठवलेली पत्रं – १

न पाठवलेली पत्रं – १

आपण आयुष्य जगत असतो म्हणजे नेमकं काय करतो असा प्रश्न मला कित्येकदा पडतो. जेंव्हा मी अवती भोवती बघते, तेंव्हा कित्येकदा असं जाणवतं की जगणं हे फार वरवरचं होत चाललंय. ही गोष्ट चांगली आहे की वाईट हे ज्याने त्याने ठरवायचं पण एकूणच जगणं आणि जिवंत असणं ह्या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत असं जाणवायला लागलं आहे. मला आठवतंय तेंव्हा पासून भावनिक असणं हे किती वाईट आहे ह्यावर प्रचंड चर्चा मी ऐकत आले आहे. भावनिक असणं, संवेदनशील असणं, एम्पथेटीक असणं ह्याने स्वतःच कसं नुकसान होतं ह्यावर सुद्धा योग्य कारणमीमांसा करून चर्चा केल्या, ऐकल्या. वयाच्या विशीपर्यंत संवेदनशीलता जणू काही मला मिळालेला शाप आहे असं मला वाटायचं. ह्या संवेदनशीलतेपायी स्वतःच नुकसान करून झालं, त्याबद्दल स्वतःला चार शब्द सुनावून झाले, स्वतःच हसं करून घेतलं, लोकांना स्वतःचा फायदा करून घेऊ दिला, मी कशी मूर्ख आहे हे स्वतःला पटवून सुद्धा दिलं. संवेदनशील माणसाला इमोशनल फूल्स असं म्हणायची एक खास पद्धत. माती खाल्ली की अगदी मी सुद्धा स्वतःला इमोशनल फुल म्हणायचे. अगदी कोणतंही उदाहरण घ्या, इमोशनल फूल्स हे टिपिकल बिहेव्ह करतात.

जसंकी आपलं माणूस त्रासात असलं, दुःखात असलं की अगदी जर तुमच्या डोळ्यातून पाणी बरसत असेल, त्या दुःखाने तुम्ही व्याकुळ होत असाल, तुमच्या ह्या स्वभावाचा फायदा घेतला जातोय हे दिसत असूनही तुम्ही तो घेऊ देत असाल तर तुम्ही आहात इमोशनल फुल!

कामाच्या ठिकाणी तुमच्यावर जास्त लोड टाकला जातो पण त्याचं क्रेडिट कधी तुम्हाला दिलं जात नाही. म्हणजे कष्ट करता तुम्ही पण मलई कोणी दुसराच घखाऊन जातो आणि वर तुमच्या चांगुलपणाचा फायदा घेऊन तोच कसा चांगला आहे हे दाखवतो.. तर तुम्ही आहेत इमोशनल फुल!

प्रेमात पडल्यावर अगदी स्वतःची माती करून घेऊनही तुमच्या प्रेमाची किंमत मातीमोलही नसते, सर्वस्व पणाला लावूनही तुमच्यासाठी धावून येणारं कोणीही नसतं, समोरचा आपल्यावर पूर्णपणे प्रेम करत नाही हे माहीत असूनही तुम्ही प्रेम करतंच राहता, आपल्या माणसाचं मन सतत जपता जपता स्वतःच्या मनाचा विसर तुम्हाला आणि त्यालाही पडतो, फक्त देणं तुम्हाला माहीत असतं.. हे सगळं असेल .. तर आहात तुम्ही इमोशनल फुल!

अश्या कित्येक गोष्टी ज्यामुळे वेळोवेळी तुम्हाला घेऊन विनोद केले जातात,तुम्हाला कमकुवत समजल्या जातं, अगदी आजकालच्या व्यवहारीक जगात असं दुबळं बनून चालत नाही असं सुनावलं जातं.. आणि मग आपणही ह्या संवेदनशीलतेला एक शाप समजायला लागतो..

पण संवेदनशील असणं, भवनाप्रधान असणं ही खरं पाहता कमकुवत मनाची निशाणी नाहीच. याऊलट गर्दीपासून तुम्हाला वेगळं, ठळकं करते ती! माझी आई मला हे सतत सांगायची. म्हणायची की हे असं भावनाप्रधान असणं शाप नाहीये.. ते वरदान आहे बेटा..मग एकदा आईने माझा भावनिक बुध्यांक काढायचं ठरवलं. वेगवेगळ्या प्रकारच्या टेस्ट्स अंती माझा भावनिक बुध्यांक खूप जास्त आहे, म्हणजे सगळ्यात वरच्या १० टक्के लोकांमध्ये मी बसते हे समजलं. पण असं असलं तरीही इमोशन मॅनॅजमेन्ट (< भावनांचं व्यवस्थापन>—हा शब्द मिथिला ताईंकडून शिकले आहे) शिकणं मला अगदी गरजेचं आहे हे सुद्धा सांगण्यात आलं. त्यानंतर भावनिक बुद्धमत्ता ही सुद्धा किती गरजेची भूमिका निभावते हे समजत गेलं. आईने एक गोष्ट समजावून सांगितली की चांगुलपणा हवाच पण स्वतःच नुकसान करून तुझ्या चांगुलपणाचा कोणालाही फायदा घेऊ देऊ नकोस. संवेदनशील असणं, भावनाप्रधान असणं आणि वेडं असणं, अव्यवहारी असणं ह्यातला फरक उमजत गेला. आणि मग माझ्या भावना माझी दुर्बलता न बनता माझं सामर्थ्य बनल्या.

मग स्वतःला इमोशनल फुल म्हणणं मी कायमचं बंद केलं. हे उचंबळून येणं, आतून काहीतरी तुटतं आहे असं वाटणं, अगदी समरसून प्रेम करणं, छोट्या छोट्या गोष्टींत आनंदी होणं, भरून येणं, स्वतःच्या पलीकडे जाऊन प्रेम करता येणं , ते अनुभवता येणं, कोणासाठी तरी जीव तुटणं,अपरिमित दुःखाचा आस्वाद घेता येणं, दुःख, आनंद, माया, प्रेम,करुणा, सहृदयता, एम्पथी ( समानुभूती हा शब्द मराठीत वापरता येऊ शकेल का?), अनुकंपा आणि अश्या कित्येक भावना अनुभवता येणं.. म्हणजे जिवंत असणं. जगतात तर सगळेच पण जिवंत किती जणं असतात? सो जे काही तुम्हाला जिवंत ठेवतं आहे, ज्या कश्या मुळे तुम्ही आज जिवंत आहात.. मग ते प्रेम असो, दुःख असो, सुख असो अथवा विरह असो..जिवंत असणं महत्वाचं.

मला कायम असं वाटत आलं आहे कि प्रत्येक माणूस आयुष्याच्या कोणत्या ना कोणत्या टप्प्यावर भावनिक होतोच. धडधडणारं हृदय आपल्या सगळ्यांकडेच असतं. कित्येकदा ह्या वेड्या हृदयामुळे अपार अश्या दुःखात आपण ढकलल्या जातो. असं झालं तरीही काहींना ही धडधड ऐकू येते आणि मग हेच दुःख त्यांना झळाळून टाकतं तर काही जण ही धडधड ऐकू येऊ नये म्हणून हृदयाभोवती उंच उंच भिंती बांधून टाकतात आणि मग आतून विझून जातात. खूपदा काय होतं की आपण इमोशनल झालो की जे आपल्याला सांगायचं असतं ते सांगत नाहीच. मनात साठवून ठेवतो पण राग आला, चीड आली की मात्र बोलून मोकळे होतो. मला फार आश्चर्य वाटतं ह्याचं. बोलता येणं, काय वाटतं आहे हे शब्दातून सांगता येणं ही निर्मिकाने मनुष्याला दिलेली सर्वात मोठी देणगी आहे पण प्रेमाच्या गोष्टी आपण मनात ठेवतो आणि राग आला , वाईट वाटलं की मात्र बोलून दाखवतो. किती गमतीशीर आहे हे!

आजपर्यँत अशी एखादी गोष्ट, भावना जी तुम्ही आपल्या माणसाला सांगितली नसेल तर ती सांगून टाका. प्रेम, माया ह्या भावना मनात ठेवायच्या नसतात. आणि म्हणूनच “न पाठवलेली पत्रं” अशी एक सिरीज मी लिहायला घेणार आहे. त्यातलं हे पाहिलं पत्र समजा.. मी स्वतःसाठी लिहिलेलं. जे मला स्वतःला कित्येक वर्ष सांगायचं होतं, त्यातल्या बऱ्याचश्या गोष्टी मी ह्या पात्रातून सांगितल्या आहेत.. ज्यांनी मला वेळोवेळी मी मानसिकरीत्या किती कमकुवत आहे हे सांगितलं, ज्यांनी मी कशी इमोशनल फुल आहे हे सतत मला जाणवून दिलं, ज्यांच्यामुळे मी आज भावनांचं व्यवस्थापन करू शकते, माझी भावनिक बुद्धिमत्ता हे माझं ऍसेट आहे हे ज्या व्यक्तीमुळे मला उमजलं- त्या माझ्या आईसाठी आणि ज्याच्या प्रेमामुळे मी आज जिवंत आहे त्याच्यासाठी— ह्या सर्वांसाठी हे आजचं पत्र!

” न पाठवलेली पत्रं” – अश्या गोष्टी ज्या कित्येक वर्ष मनात दबून गेल्या असतात. त्या त्या टप्प्यावर स्वतःला दोष देऊन, स्वतःच्या भावनांना कुचकामी समजून,स्वतःला कमी लेखून आपण आपल्या भोवती ज्या भिंती बांधून ठेवल्या आहेत ज्यामुळे आज आपण जिवंत आहोत का फक्त जगतो आहोत ह्या प्रश्नाचं उत्तर देता येणं शक्य नाहीये.. त्या भिंती फोडण्यासाठी उचललेलं पाहिलं पाऊल म्हणजे त्या भावनांना वाट मोकळी करून देणं.. आणि हेच ” न पाठवलेली पत्रं” ह्या सिरीज मधून मी करणार आहे. ह्याचं महत्वाचं कारण म्हणजे काही जणांनी माझ्या ब्लॉगवरच्या इमेल वर मनात दडलेल्या अश्या काही गोष्टी बोलून दाखवल्या आणि त्यावर लिहा असं सांगितलं. त्यांना मोकळं झाल्यासारखं वाटलं आणि म्हणून ही सिरीज सुरु करते आहे. ह्यामध्ये कोणाचंही नाव न घेता तुमच्या भावनांना वाट करून द्यायचा मी प्रयत्न करणार आहे. माझा इमेल आयडी खाली देत आहे. फक्त आणि फक्त ह्या सिरीज संबंधात काही विषय असतील, तुमच्या मनात काही दबून राहिलं असेल ज्याला वाट करून द्यावी असं वाटत असेल तर मला लिहून पाठवा. जर तुमच्या भावना माझ्यापर्यंत पोहोचल्या आणि त्यावर मला लिहावंसं वाटलं तर ह्या सिरीजमधून त्या शब्दात मांडायचा नक्की प्रयत्न करेन. मग हे पत्र अगदी कोणासाठीही असू शकतं.. तुमची लहानपाणीची एखादी मैत्रीण/ मित्र , आई – वडील, भाऊ – बहीण, मुलगा – मुलगी, नवरा – बायको, प्रियकर – प्रेयसी अगदी कोणीही.. अगदी स्वतःला का असेना .. .. अशी गोष्ट जी मनात रुतून बसलीये, जी कधी सांगितली नाही,बोलून दाखवली नाही पण ती गोष्ट पोहोचायला हवीये.. असं वाटतंय.. ह्या निमित्ताने आपल्या भोवती बांधलेल्या भिंती तोडून जर जिवंत होता येणार असेल, भावना पुन्हा अनुभवता येणार असतील तर मग अजून काय पाहिजे.

नेहेमीप्रमाणे पोस्ट अतिप्रचंड मोठी झाली आहे आणि तरीही तुम्ही इथपर्यंत पोहोचला असाल तर मग माझं पात्रं तुमच्यापर्यत पोहोचलं म्हणायचं! जाता जात जावेद अख्तर यांची (आजपर्यँत मला आवडलेली ही एकच) नज्म..

दिलों में तुम अपनी बेताबियाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम
नज़र में ख्वाबों की बिजलियाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम……..

हवा के झोकों के जैसे आज़ाद रहना सीखो
तुम एक दरिया के जैसे लहरों में बहना सीखो
हर एक लम्हे से तुम मिलो खोले अपनी बाहें
हर एक पल एक नया समा देखे यह निगाहें

जो अपनी आँखों में हयरानीयाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम
दिलों में तुम अपनी बेताबियाँ लेके चल रहे हो, तो ज़िंदा हो तुम…….

ह्या सिरीजसाठी तुम्ही saniyaindites@gmail.com ह्या ईमेलवर संपर्क साधू शकता. Cheers to being alive and to new start!

©सानिया भालेराव
१३/०७/२०१८

 

Letters_Being_Put_Into_Post_Box_Monika_Sch_C5_A0fer_LowRes_grande

Posted in न पाठवलेली पत्रं | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

Lust stories- Netflix

‘लस्ट स्टोरीज’ ह्या नावाने अनुराग कश्यप,दिबाकर बॅनर्जी, झोया अख्तर आणि करण जोहर ह्यांची दोन तासांची ,चार कथांची एक फिल्म १५ जूनला नेफलिक्स वर रिलीज करण्यात आली. नेटफ्लिक्स ने एव्हाना माझं आयुष्य व्यापून टाकलं आहे. गेल्या दोन वर्षांपासून टेलीव्हिजनशी माझा काडीचा संबंध उरला नाहीये आणि वेगवेगळ्या भाषांमधले टीव्ही ड्रामा मी बघायला लागले आहे ज्यामुळे माझ्या बुद्धीची, सेन्सिबिलिटीजची कवाडं उघडायला मदत झाली आहे. तर नेटफ्लिक्सवर चार इंडियन डायरेक्टर्स आपल्या चार छोटेखानी कथा घेऊन येणार हे कळल्यावर मी अतिशय उत्सुक होते. बॉम्बे टॉकीज नंतर हा यांचा दुसरा प्रयत्न. नेटफ्लिक्स ची ऑडियन्स एका विशिष्ट माइंडसेटची असल्याने ह्या कथांना नैतिकतेचे कंपास लावून मोजलं जाणार नाही हे ह्या लोकांनी गृहीत धरून ह्या गोष्टी बनवल्या आसल्यामुळे टिपिकल बॉलिवूड कन्टेन्ट पेक्षा काहीतरी वेगळं आणि मोकळं पाहायला मिळालं हे नक्की.

 

खरंतर ह्यावर लिहावं कि नाही ह्या बाबत मी फार साशंक होते कारण एकतर आपल्याकडे अजूनही खूप घट्ट चौकटी आहेत विचारांच्या आणि दुसरं म्हणजे एखाद्याने म्हटलं कि दुधी भोपळ्याची भाजी चांगली असते म्हणजे तो ती भाजी खातोच असं नाही. किंवा जे ती भाजी खातात ते योग्य आणि जे खात नाहीत ते फार मोठी चूक करता आहेत असंही नसतं. पण कित्येकदा हा फरक लोकांना करता येत नाही आणि मग जज केल्या जातं. त्याने फरक पडतो असंही नाही पण सहेतुक खबळजनक लिहिणं मी सहसा टाळते. आणि मग विचार केल्यावर लक्षात आलं कि यात असं न लिहिण्यासारखं काहीच नाहीये. हे बेसिक आहे आणि मग स्वतःचीच लाज वाटली कारण एखाद्या कलाकृतीवर लिहावंसं वाटलं आणि ते लिहिता आलं नाही तर मग मला फरक पडत नाही ह्या विचाराशी ते कॉन्ट्राडिक्ट होतं आणि म्हणून हे लिहायला घेतलं.

 

‘लस्ट स्टोरीज’ हे नाव विशिष्ट विचार करून दिल्या गेलं असलं तरी मला ते फार पसंत नाही पडलं कारण हे वाचून एका पर्टिक्युलर मानसिकतेचा वर्ग हि फिल्म बघणार आणि त्यात तसलं काहीही न सापडल्यामुळे खजील होणार सो अश्यांसाठी हि फिल्म आणि हि पोस्ट नाही. अजून एक ज्यांना फक्त काळं आणि पांढर अश्या दोन शेड्स समजतात आणि स्त्रीला एका विशिष्ट सोज्वळतेच्या प्रतिमेत बघायला आवडतं त्यांच्यासाठीही हि फिल्म आणि पोस्ट नाही.

 

‘लस्ट स्टोरीज’ मधल्या चारही कथा स्त्रीला केंद्रस्थानी ठेवून लिहिल्या आणि दाखवल्या गेल्या आहेत त्यामुळे त्या मला अधिक प्रभावी वाटल्या. हा बदल नक्कीच रिफ्रेशिंग आहे. कित्येकदा जे पडद्यावर दाखवलं जातं ते इतकं ग्रेट नसतं पण त्यामुळे जे आपण अनुभवतो, जे विचार आपल्या मनात येतात, जे उमजतं ते महत्वाचं असतं आणि मी त्यावर लिहिणार आहे.

 

अनुराग कश्यपची गोष्ट आहे कॉलेज मध्ये शिकवणाऱ्या एका लग्न झालेल्या प्रोफेसरची ( राधिका आपटे). तिची तिच्याच वर्गात शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांबरोबर ( आकाश ठोसर – आपला परश्या ) जवळीक होते आणि तिला नात्यात गिल्ट,प्रेम आणि मोकळेपणा ह्या गोष्टी अनुभवायच्या असतात त्यात तिचा प्रवास कसा होते ह्याची हि गोष्ट!

 

दुसरी गोष्ट आहे दिबाकर बॅनर्जीची. मनीषा कोईराला( वय लपवायचा प्रयत्न न केल्यामुळे मनीषा आवडली) तिचा नवरा संजय कपूर आणि तिचा प्रियकर जयदीप अहलावत यांची. मला वाटतं दिबाकर बॅनर्जीने फार सेन्सिबली हा विषय हॅन्डल केला आहे. नातं विशेषतः नवरा बायको ह्या महाजटिल विषयावर फार सट्ल भाष्य ह्या कथेमध्ये केलं आहे.

 

तिसरी कथा आहे झोया अख्तरची. एका मोलकरणीचं भावविश्व हा कथेचा गाभा. सॅडीझम म्हणजे रिऍलिटी हा साधारण नॉन कमर्शियल फिल्म बनवणाऱ्या दिग्दर्शकाचा दृष्टिकोन असला कि मला स्वतःला ते फार मिडिऑकर वाटतं . आणि केवळ ह्या कारणासाठी भूमी पेडणेकर आणि नील भोपालन यांची हि फिल्म मला विशेष आवडली नाही. एक दिग्दर्शक म्हणून कमीत कमी संवादातून झोया ने जो इम्पॅक्ट आणला आहे तो लाजवाब पण हि गोष्ट मला रुटीन वाटली.

 

शेवटची गोष्ट आहे करण जोहरची. खरं बघायला गेलं तर ह्या गोष्टीची थीम चांगली होती पण तद्दन कमर्शियल मसाला भरण्याचा करणने मोह इथे टाळला असता तर बरं झालं असतं. प्रणयामधलं सुख हे स्त्री आणि पुरुष ह्या दोघांनीही अनुभवायचं असतं, ती फक्त पुरुषाचीच निकड नसते हि थीम. माझा आवडता विकी कौशल, त्याची बायको कियारा डवाणी आणि मसाला ऍड करायला नेहा धुपिया हि स्टार कास्ट. विषय चांगला होता आणि स्त्रीला सुद्धा फक्त संसार, मुलं यांच्यापलीकडे शारीरिक सुख अनुभवावसं वाटतं हा बेस असला तरीही करण ने नेहेमीचा मेलोड्रामा ऍड करून पार कचरा केला आहे. ह्यावर खरंतर अजून लिहायला हवं पण तूर्तास मी ते सहेतुक टाळणार आहे.

 

ह्यातल्या मला आवडल्या अनुराग आणि दिबाकरच्या कथा. अनुराग कश्यप हा खरंतर फार सेन्सिबल दिग्दर्शक आहे. त्याच्यामधला व्हिमझिकल फ़ॅक्टर त्याच्या गोष्टी जबरदस्त बनवतात. (गँग्स ऑफ वासेपूर ची गेम ऑफ थ्रोन्स इतकीच मोठठी फॅन आहे). राधिका आपटेच पात्र ‘मॅड वूमन’ असं आपण जिला म्हणू.. असं आहे. मी सेल्फिश आहे, मला नवरा हि हवा आहे आणि प्रियकर हि हवा आहे, सेक्स फक्त सेक्स आहे, मला गिल्ट सुद्धा अनुभवायची आहे, पोराच्या मागे जाणारी, नवऱ्यासाठी रडणारी, आयुष्यातलं थ्रिल अनुभवू पाहणारी अशी बाई आपल्या डोक्यात ‘एक चांगली स्त्री’ म्हणून असलेल्या सगळ्या संकल्पनांचा चुराडा करते. इतकं कि एका क्षणी आपल्याला वाटतं अरे काय बाई आहे हि? हि वेडी आहे का?

जनरली बाई म्हणजे ऑल सोर्टेड असं आपण बघत आलो आहोत. स्वतःला नक्की काय हवं आहे हे माहित नसणारी अनइनहिबिटेड आणि अनअबॅश्ड स्त्री जी अनुराग ने दाखवली आहे ती मला खूप आवडून गेली. शॉर्ट फिल्म हि ती संपल्यानंतरहि जर काही काळ परिणाम करणारी असेल तर खरी आणि अनुरागची गोष्ट तो परिणाम साधते. शेवटी तर आश्चर्याने तोंडात बोटं घालायला लावते कि काय हि बया आणि म्हणून हि गोष्टं बेस्ट!

 

दुसरी मला आवडलेली गोष्ट दिबाकर बॅनर्जीची. नवरा, बायको आणि प्रियकर. तिघेही मित्र आणि त्यांच्यातलं नातं. थीम नवीन नाही पण एका बाईच्या अँगलने दाखवलेली हि गोष्ट आणि त्यातून कोणत्याही गिल्टशिवाय बाहेर पडणारी नायिका हे केवळ अप्रतिम. नवरा काय किंवा प्रियकर काय दोघेही शेवटी पुरुषच. दोघांनाही पुरुषी इगो आहेतच फक्त प्रकार वेगळे आहेत इतकंच. बायको फक्त आपली आहे हे जगाला दाखवण्यासाठी, आपण पुरुष म्हणून कमी पडतो आहे हे जगाला कळू नये म्हणून, आपलं आपापसात जमत नाही हे बायकोनी चार चौघात बोलू नये , दाखवू नये म्हणून धडपडणारा नवरा आणि माझं कोणतंच अनैतिक नातं नाही, मी धुतल्या तांदुळासारखा स्वच्छ आहे हे भासवू पाहणारा, बाई हवी तर आहे पण कोणत्याही जबाबदारी शिवाय, तिने दुसऱ्याची बायको म्हणूनच राहावं पण ती आपल्यालाही थोडी थोडी मिळत राहावी अशी माफक (?) अपेक्षा असणारा प्रियकर! आणि बाईचं काय? तिच्या मनाचं काय? तिला वाटणाऱ्या अपराधीपणाचं काय? मग ती सुद्धा आपल्यापरीने आपला मार्ग शोधते आणि जिथे स्त्री स्वतःला अगदी दुसऱ्या कोणाच्याही नजरेने जोखणं बंद करते तिथेच ती जिंकलेली असते आणि हीच थीम दिबाकरने फार छान पद्धतीने पोहोचवली आहे.

 

ह्या निमित्ताने अजून बऱ्याच गोष्टी जाणवल्या. एकूणच स्त्रीला आपण फार गृहीत धरत आलो आहोत. अ+ब+क+ड+ उरेलेली बाराखडी+ सगळी a,b ,c ,d + एक हजार एकशे चौसष्ट गोष्टी = आदर्श स्त्री/माता/पत्नी.

पुरुषांना सुद्धा असे मापदंड आहेतच पण नसेल तर चालवून घे असं जे होतं नं.. ते चालवून घेणं, अल्जेब्रा शिकताना नाही का ..समीकरण सोडवताना एखाद्या अंकाची किंमत माहित नसेल तर x समजा.. हे असं समजावून घेणं, मानणं हे स्त्रियांना जास्त करावं लागतं. संवेदनशील स्त्रीचं मन किती वेळेला कुस्करलं जातं ह्याची गिनती होऊ शकत नाही. नवरा असो, प्रियकर असो शेवटी तो आपला पुरुषी इगो सोडून तिच्यावर प्रेम करू शकतो का हा फार मोठा प्रश्न आहेच. हे जे चालवून घेणं आहे ना.. ते कुठेतरी खटकतं मला. समजावून घेणं आणि चालवून घेणं ह्यात सूक्ष्म अशी रेष आहे ह्याचं भान स्त्रीला असतं का ह्याबाबत मी साशंक आहे.

 

ह्या चार गोष्टी पाहताना, त्यावर लोकांच्या रिऍक्शन ऐकताना, मी हे लिहायला घेतलं ते लिहिताना कित्येक विषयांवर आपण अजूनही मोकळं बोलू शकत नाही किंवा एखादी गोष्ट पाहताना आपण कसं एकाच चष्म्यातून बघतो.. हे जाणवलं. एक स्त्री म्हणून नक्की कोणाकोणाच्या फुटपट्टीवरुन मोजलं जाणार आहे तिला? नवऱ्याचा, प्रियकराच्या, मुलांच्या, आई वडिलांच्या, नातलगांच्या, शेजाऱ्या – पाजाऱ्यांच्या, प्रियकराच्या घरच्या लोकांच्या.. खूप मोठी यादी होईल.. आणि ह्यात मोजणारे चूक आहेत असं अजिबात नाहीये. हा अधिकार बाई देते ह्या सर्व लोकांना.. ह्या लिस्टमध्ये नावं कदाचित कमी जास्त होतील सुद्धा.. पण तरीही हा अधिकार आपण नकळतपणे दिलेला असतो ह्या लोकांना. अगदी स्वतःच बोलायचं झालं तर मी माझ्या आयुष्यात असलेल्या निवडक लोकांना दिलाच आहे हा अधिकार. ते माझं प्रेम आहे त्यांच्यावर म्हणून. पण आज हे लिहिताना असं वाटलं कि का बरं असं कोणी मला जोखावं? जर मी कोणाला असं जोखत नसेल तर कोणी मला का जोखावं? आणि सगळ्यात महत्वाचं त्याने मला का फरक पडावा? म्हणूनच दुसऱ्याची चूक काढण्यापेक्षा आपण स्वतः कडक बनून कोणालाही हा अधिकार न देणं हे बेस्ट. असं करण्यात स्वतःवर खूप मोठी जबाबदारी घ्यावी लागते कारण मग नंतर कोणालाही ब्लेम करता येत नाही पण स्वतःच्या टर्म्सवर आयुष्य जगायचं असलं कि त्याची किंमत द्यावीच लागते.

 

म्हणूनच अगदी कोणत्याही फुटपट्टीवर असं मोजलं जाणं नकोय मला. तिला तिच्या इच्छा आहेत, स्वप्न आहेत, जाणिवा आहेत, मन आहे, वासना आहेत, वेदना आहेत आणि ह्या कशावरूनही तिला जोखणायचा अधिकार कोणालाही नाहीये आणि स्त्रीने सुद्धा तो देऊ नये. कारण आपण एकदा का हा अधिकार दुसऱ्याला दिला कि त्या व्यक्तीने आपल्याला कसं वागवायचं हे आपल्या हातात राहत नाही आणि मग त्या व्यक्तीला, तिच्या मानसिकतेला दूषण देण्यावाचून आपल्याकडे काहीही उरत नाही. हे स्वतः बायकांना जमणार आहे का नाही माहित नाही कारण बायकांची कंडिशनिंग फार नकळत होत असते. अगदी लहानपणापासूनच. पण प्रयत्न करायला काय हरकत आहे. So Cheers to breaking prejudices about being ideal woman and Cheers to being happy in our own skin!

 

©सानिया भालेराव

२१/०६/२०१८

 

MV5BNmI5MDcxMWMtZjI0NC00YzQzLTg1OGEtYjNjYjhjYWY2ZGYyXkEyXkFqcGdeQXVyNjE1OTQ0NjA@._V1_

 

 

 

 

 

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

‘पिंपळ’- चित्रपटाच्या पलीकडे!

पुणे इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल मध्ये बेस्ट मराठी इंटरनॅशनल फिल्म ह्या कॅटेगरीमध्ये पारितोषक मिळवणारा गजेंद्र अहिरे यांचा ‘पिंपळ’ दोन कारणांसाठी आवडला होता. एकतर दिलीप प्रभावळकरांनी चितारलेला सुपरक्युट आजोबा आणि दुसरं म्हणजे चित्रपटाची मूळ कथा. ह्या व्यतिरिक्त चित्रपटाला बेस्ट डायरेक्शन आणि बेस्ट स्क्रीनप्ले अशी दोन पारितोषकं मिळाली आहेत. हा चित्रपट थिएटर्समध्ये लागेल का नाही असं वाटत असतानाच तो लागला आणि त्यानिमित्ताने जे काही अनुभवायला मिळालं ते शब्दात पकडता येणं कठीण.

‘पिंपळ’ हा चित्रपट आहे एका आजोबांचा. जे एकटे राहतात खरे पण आपल्या अमेरिकेतल्या कुटुंबीयांशी जोडल्या गेले आहेत व्हर्चुअल दुनिये मार्फत! जिथे सतत स्काईप वर बोलणं सुरु आहे, नातवाला कविता शिकवणं सुरु आहे. वरवर बघायला गेलो तर सगळं कसं छान वाटावं असं पण नाती अशी व्हर्च्युअली जोडली जातात का? ऑनलाईन असणं आणि त्या क्षणी बाजूला असणं ह्यामधलं जे अंतर आहे त्यावर हा सिनेमा भाष्य करतो.
‘पिंपळ’ ची कथा सांगणार नाही कारण एकतर असे सिनेमे थिएटर पर्यँत आणणं हे प्रोड्युसर आणि दिग्दर्शकासाठी कठीण. असे चित्रपट आवर्जून पाहण्यासारखे असतात. नेहेमीप्रमाणेच मला काय जाणवलं हे मी लिहिणार आहे तेंव्हा हे चित्रपटाचं परीक्षण नसून पिंपळ मला काय देऊन गेला त्यावर आहे. चित्रपटातील संवाद जे आजोबा आपल्या बायकोसोबत करतात ते इतके लाजवाब आहेत कि काही संवाद जरूर शेयर करेन.

आजोबा आपल्या दिवगंत बायकोशी संवाद साधत असतात. मनातच. जसं कि….

“जन्म आटोपला आहे. तू होतीस तोवर जिवंत होतं सारं. आता केवळ उपचार राहिला आहे”
किंवा
“पिंपळाच्या पानाची आता जाळी झालीये. जाळी झालेल्या पानाला घेता येतो का श्वास?आणि कोणासाठी घ्यायचा श्वास? पानाला आता मातीची ओढ लागली आहे.”

मला सगळ्यात आवडलेलं वाक्य म्हणजे सीमा आपल्या दूर असलेल्या नवऱ्याला म्हणते, “धावत नको येऊस धीम्या गतीनेच ये.. आतुरणं काय असतं तुलाही कळेल”

थोडं रेंगाळलं माझं मन ह्या वाक्याशी? माझ्या पिढीला समजेल आतुरणं? आजकाल संवाद साधणं एका क्लिक वर शक्य आहे. संवाद वरवरचा असतो तो भाग सोडा.. पण पोहोचणं फार सोपं झालंय. हे आतुर वगैरे व्हायला वेळ आहे का आपल्याकडे आज? रोमॅन्सच्या संकल्पनाच बदलून गेल्या आहेत. झटाझट किसेसचे ईमोजी, फटाफट हृदयाचे ईमोजी, खंडीभर लव्ह यु… प्रेम दाखवणं किती सोपं आणि ते जाणवून देणं तितकंच अवघड होत जातंय नाही? हे असं आस लागून राहणं, आतुरणं अनुभवता येणार आहे का? कित्येकदा बोलून न दाखवता केलेलं प्रेम, आठवणीत झुरणं, एका स्पर्शासाठी आसूसण हे व्हाट्सअप मधल्या कोणत्या इमोजीने पोहोचवता येणार आहे का? हे सगळं सगळं अनुभवायचं असतं हे उमजणार आहे का माझ्या आणि येणाऱ्या पिढयांना?

धावत नको येऊस धीम्या गतीनेच ये.. आजच्या फास्ट जमान्यात ह्या ओळीचा अर्थ उमजणार आहे का? आत्ता या क्षणी जे हवं आहे ते मी मिळवू शकतो.. हा आमच्या पिढीचा मोटो आहे जणू. हे धीमी गती वगैरे ह्या व्हाट्सऍप,स्नॅपचॅट,हाईक,स्काईप च्या जमान्यात कळणार आहे का? मनात ठेवणं, झुरणं ह्यातला रोमॅन्स, त्याची लज्जत दिवसातून हजार हग्स, दोन हजार किसेस आणि एकहजार एकशे अकरा वेळा आय लव्ह यु म्हणणाऱ्या सो कॉल्ड तरुण पिढीला कळणार आहे का? अश्या शेकडो गोष्टी ह्या चित्रपटातून अनुभवायला मिळाल्या.

गंध नाही,चव नाही,स्पर्श नाही पण जाणिवा आहेत… असं काहीसं आहे हे व्हर्चुअल जग… सगळं आहे पण काहीही नाही.. कित्येकदा हरवल्यासारखं वाटतं. खरंय नाही का? आज आपण सगळे ह्या व्हर्चुअल जगाने कनेक्टेड आहोत. मी जे लिहिते आहे ते तुमच्या पर्यंत पोहोचतं आहे. जाणिवा पोहोचता आहेत पण असं असलं तरीही आज आत्ता या क्षणी मला एकाकी वाटलं, रडू आलं तर मला मिठीत घेणारं , माझा हात हातात घेऊन फक्त मी आहे असं काहीही न बोलता मला जाणीव देणारं माझं असं माणूस आहे का? आणि इथेच व्हर्चुअल जग कमी पडतं. वाटणं आणि असण्यातलं अंतर!

सोशल मीडियाने आपल्याला जवळ आणलं आहे. स्काईप, व्हॉट्सऍप आणि इतर व्हर्चुअल प्लॅटफॉर्म्स आज अनेकांना जोडून ठेवतात. हे जोडणं जाणं खरंच आहे का असं कित्येकदा वाटतं. आपण खरंच एकमेकांजवळ येत आहोत का अजून दूर चाललो आहोत हे समजेनासं झालंय. साधं नमस्काराचं बघा. विशेतः व्हाट्सअप फ़ॅमिली ग्रुपवर, फेसबुकवर आपण मोठ्यांना सहज हे नमस्काराचे ईमोजी पाठवतो. मला नमस्कार करणं हे फार म्हणजे फार प्रिय आहे. पाया पडून आशीर्वाद घेणं हि माझ्या अत्यंत आवडती गोष्ट. ओल्ड स्कुल म्हणा हवं तर पण जेष्ठ माणसाच्या पायांना हात लावताना, त्यांचा हात जेंव्हा आशीर्वाद देताना माझ्या पाठीवरून फिरतो तेंव्हा ती अपार माया,आशीर्वाद मला माझ्या जीवनभराची पुंजी वाटते. लहानपणी आई नेहेमी म्हणायची कि सानिया, आयुष्यात पैसा मिळो ना मिळो मोठ्यांचे आशीर्वाद नेहेमी जवळ हवेत कारण तेच आयुष्य तारतात. त्यामुळे आशीर्वाद हे सगळ्यात मोठं धन वाटतं मला. तर पाया पाडण्यातलं सुख हे त्या नमस्काराच्या ईमोजीने मिळणार आहे का? कित्येकदा आपण शब्दातून व्यक्त होतो. फेसबुकवरचे माझे जेष्ठ मित्र मैत्रिणी खूप आशीर्वाद देतात, अगदी मी सुद्धा मनापासून कृतकृत्य होते, नमस्कार करते पण नमस्काराच्या इमोजीने माझ्या भावना पोहोचतात का तुमच्या पर्यंत? मला विचाराल तर प्रत्यक्षात पायाला स्पर्श करून तुमचा हात डोक्यावर असेल तेंव्हा जे वाटेल त्याची सर कशालाच येणार नाही.

तसंच मिठी ह्या गोड प्रकारचं आहे. जादू कि झप्पी म्हणतात ते का उगीच. मिठीचा एक ईमोजी पाठवला कि झालं! आपल्या माणसाच्या कुशीत शिरून मिळणारा विसावा असा इमोजीतून मिळू शकतो का? मुळात विसावा हि भावना माझ्या पिढीतल्या कित्येकांच्या गावी आहे हा फार मोठा प्रश्न आहे. मिठीत शिरून, स्पर्शातून जी स्वस्थता लाभते ती कितीही चॅट केलं, स्काईप केलं तर मिळणार आहे का? एखाद्या कातर क्षणी जेंव्हा आपल्याला आपलं माणूस हवं असतं. त्याचा नुसता एक स्पर्श हजारो चिंता दूर करू शकतो, मनावरचं मळभ दूर सारू शकतो तो स्पर्श, त्याची जागा हे व्हर्चुअल विश्वातलं कोणतंहि एप घेऊ शकेल का?

नातवंड आज आजी आजोबांपासून दूर असतात. त्यांच्याशी व्हिडीओ चॅट करून, दोन एक वर्षातून एकदा प्रत्यक्ष भेटून जमेल तसं आजी आजोबा समाधान मानून घेतात. पण नातवासाठी प्रेमाने करून ठेवलेला गूळ तूप पोळीचा लाडू आवडीने नातू खाताना मिळणारं समाधान, शाळेतून आल्यावर भरभरून आज काय केलं हे नातीकडून ऐकताना चमकणारे आजोबांचे डोळे, एखाद्या वस्तूसाठी आईबांकडे हट्ट करून नाराज झालेल्या आपल्या नातवंडाच्या हातावर हळूच एक श्रीखंडाची गोळी ठवून बोळकं पसरून हसणारी आजी, तुझा बाबा /तुझी आई लहानपणी कि नाही अमुक तमुक करायची असं त्यांना जवळ ओढून कुशीत घेऊन गोष्टी सांगताना आपल्या मुलांचं त्यानिमित्ताने बालपण आठवणारे आणि ते क्षण पुन्हा जगू पाहणारे आजी – आजोबा. हे सगळं व्हर्चुअल जगातून अनुभवू शकणार आहेत का?

आपले लोकं आसपास असणं आणि ते खरंच असणं ह्यातलं ते जे अंतर असतं ना जीवघेणं ते ह्या चित्रपटातून अनुभवायला मिळतं. आपला जोडीदार जगातून गेल्यानंतर तर वृद्धत्व अजून गडद होत जातं. अण्णांचे एक मित्र साधारण दहा एक वर्षांपूर्वी आम्ही आधी जिथे राहत होते तिथे राहायचे. माझं नुकतंच लग्न झालं होतं. हे आजोबा अण्णांचे खास मित्र आणि मी अगदी दहावीत असे पर्यंत त्यांना पत्र लिहायचे, त्यानिमित्ताने अण्णा जवळ आहेत असं वाटायचं मला. तर ह्या आजोबांची पत्नी वारली होती आणि आजोबा असंच एक दिवस मी केलेला चहा पिता पिता म्हणाले आजकाल चहा कमी केला आहे मी. तिच्या हातची चव येत नाही. डोळे पाणावले त्यांचे. म्हणाले ती असताना कधीच तिला सांगू देखील शकलो नाही मी. चित्रपटातल्या आजोबांना पाहून मला माझे हे आजोबा आठवत राहिले. जोडीदार निघून गेल्यानंतर आयुष्यात जी पोकळी निर्माण होते ती कशानेच भरून न निघणारी असते. एक वेळ आज्ज्या लोकं थोडंफार जमवू शकतील पण आजोबा लोक्स फार हळवे आणि एकटे पडून जातात. पुरुष हा हळवा असतोच इतकंच कि दाखवायचं कसं हे कित्येकदा उमजत नाही त्याला आणि साथीदार नसल्यावर तर तिच्या आठवणीत रमणारा तो बघून फार कालवाकालव होते.

हा चित्रपट नाहीये. कविता आहे. प्रिया बापट,सौमित्र यांनी उत्तम काम केलं आहे. सखीचा स्क्रीन प्रेझेन्स खूप प्रसन्न वाटतो. पण हा चित्रपट आहे दिलीप प्रभावळकर यांचा. उत्तम नट व्यक्तिरेखेला किती उंचीवर नेऊन ठेवतो ह्याचं उत्तम उदाहरण आहे हे!

आयुष्याच्या शेवटाला आपलं असं नक्की काय असतं? साथीदार गेल्या नंतर उर्वरित आयुष्य जगताना आपला पिंपळ आपण कश्यात शोधणार आहोत? जोडीमधला जो मागे राहतो तो आयुष्य कसं जगणार असतो? म्हातारपणी एकटं पडणं, साथीदार नसताना त्याच्यासाथीने जगणं कसं असू शकेल,संवंगडी डाव सोडून गेल्यावर खेळ थांबत नसतो. जगायचं असेल तर शिळं होऊन कसं चालेल? अश्या कित्येक हळुवार मुद्यांवर हा चित्रपट बोलून जातो.

मुलं, नातवंड, साथीदार, जुनं घर, कुटुंब, नातेवाईक ह्यात आपला पिंपळ आपणच शोधायचा. असा एक पिंपळ ज्याच्या सावलीत बसून वृद्धत्वातील एकाकीपणाच्या झळा लागतील पण त्रास देणार नाहीत, ज्याच्या सावलीत बसून आठवणीत हरवून पुन्हा एकदा आपल्या प्रेमासोबत तेच क्षण जगता येतील, ज्याच्या अवतीभोवती राहून आपण जिवंत आहोत असं वाटेल आणि सगळ्यात महत्वाचं म्हणजे ज्याच्या प्रेमाने आपलं उर्वरित आयुष्य भरून जाईल इतकं कि तो नसला तरीही त्याचं असणं आपल्यामध्ये राहील.. निरंतर..

आजची हि पोस्ट आपल्या आयुष्यातल्या त्या पिंपळासाठी… ज्याने तुमचं अस्तित्व व्यापून टाकलं आहे त्याच्या नुसतं असण्याने आणि अविरत, निर्व्याज व बिनशर्त प्रेमाने! आयुष्य कसं जगायचं हे जो शिकवून गेला आहे… उद्या काहीही झालं तरी तो असेल तुमच्यासाठी खंबीरपणे उभा पण त्याने तुम्हालाच इतकं कणखर बनवलं आहे कि खुद्द त्याचीही गरज पडणार नाहीये आता तुम्हाला.. असं प्रेम, अशी साथ जी तो स्वतः अस्तित्वात नसला तरीही तुम्हाला एकाकी,हतबल पडू देणार नाही… त्या पिंपळसाठी आणि त्याच्या प्रेमासाठी … चित्रपटामधल्या मला भावलेल्या प्रचंड गोष्टी आहेत पण जसं प्राजक्ताचा सडा अंगणी पडलाय हे आजोबा आपल्या यूएसमधल्या नातवंडांना समजावून सांगताना आणि त्यांना ते न उमगल्यावर म्हणतात कि ‘अरे सगळं कसं सांगून समजणार ,काही गोष्टी फक्त अनुभवायच्या असतात’.. तसाच हा पिंपळ, ज्याने कळत नकळत मला माझ्या पिंपळापाशी पोहोचवलं! Cheers to this poetic tale of love and life! Cheers to my ‘Pimpal’!

© सानिया भालेराव
११/०६/२०१८

Pimpal-Marathi-Movie-Trailer

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

‘अंग्रेजी मै कहते है’

फाईव्ह काँटिनेंट्स इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल २०१७ मध्ये बेस्ट फिचर फिल्म आणि बेस्ट डायरेक्टर हे दोन अवॉर्ड्स मिळवणारा हरीश व्यास दिग्दर्शित ‘अंग्रेजी मै कहते है’ हा चित्रपट नक्कीच वेगळा आहे. संजय मिश्रा आणि पंकज त्रिपाठी ( रोल छोटा आहे तरीही) हि दोन जरी नावं घेतली तरी पुरेशी आहेत कारण अभिनय म्हणजे काय ते ह्यांच्यामुळे अनुभवता येतं.

हि गोष्ट आहे लग्नाला जवळपास पंचवीस वर्ष झालेल्या एका जोडप्याची. यशवंत बत्रा ( लेजंडरी द संजय मिश्रा) आणि किरण बत्रा (एकवली खन्ना – अभिनय तोडीस तोड ) हे वाराणसीमध्ये राहणार मध्यमवर्गीय जोडपं. ऑफिसमध्ये काम करणारे संजय मिश्रा आणि स्वैपाकघरांत काम करणारी आणि रात्री नवऱ्याच्या दारूच्या ग्लासमध्ये बर्फ टाकणारी त्यांची बायको. प्रीति (शिवाननी रघुवंशी.. जिने तितली ह्या चित्रपटात आपली एक जागा निर्माण केली होती ) हि त्यांची मुलगी जिने लग्न करून तिच्या आईप्रमाणेच एका मृत झालेल्या नात्यात अडकावं आणि बाईला ज्या समाजमान्य चौकटीत अडकवलं जातं त्यातच धन्यता मानवी असा अस्सल मेल शॉव्हनिझम कोळून प्यायलेल्या पुरुषाप्रमाणे संजय मिश्रा विचार करत असतो. पण प्रीती बंडखोरी करून त्यांच्या शेजारी राहणाऱ्या मुलाबरोबर(अंशुमान झा) प्रेमविवाह करायची इच्छा दर्शवते आणि वरवर सगळं व्यवस्थित दिसणाऱ्या बात्रांच्या लग्नाला तडे जायला लागतात. त्यांची बायको त्यांना सोडून जाते आणि मग आपल्या नात्यातला प्रेमाचा अभाव यशवंत बत्रांना जाणवतो का आणि संसाराच्या, पारंपारिकतेच्या रगाड्यात अर्धमेलं झालेलं नातं पुन्हा जिवंत होत हा ह्याचा प्रवास म्हणजे “‘अंग्रेजी मै कहते है”!

चित्रपटाचा पूर्वार्ध हा निव्वळ अप्रतिम. दिग्दर्शक खूप सध्या सहज गोष्टींमधून यशवंत बत्रा सारख्या खुळचट पुरुष प्रधान संस्कृतीमध्ये धन्यता मांडणाऱ्या नवऱ्याचं आणि मिसेस बत्रा सारख्या मन मारून,ह्याच सामाजिक चौकटीत स्वतःला बसवू पाहणाऱ्या बायकोचं आयुष्य दाखवतात. वाराणसीचा सुंदर बॅकड्रॉप हि देखील चित्रपटाची एक जमेची बाजू. तरुण प्रेम, म्हातारपणीचं प्रेम अश्या प्रेमकहाण्या बनतातच पण मिडल एज मधलं जोडपं ज्यांच्या लग्नाचं लोणचं पडलं आहे हे कथेचे नायक आणि नायिका असल्याने गोष्ट इंट्रेस्टिंग वाटते. पंकज त्रिपाठीचा बायकोच्या प्रेमात असलेला नवरा म्हणून छोटासा रोल जबरदस्त आहे आणि एकूण गोष्टीमध्ये जाणीवपूर्वक केलेली त्याची गुंफणसुद्धा प्रभावी आहे. असं असलं तरीही उत्तरार्धात हा चित्रपट थोडा कमी पडतो. ज्या प्रभावीपणे सुरवातीला नात्यावर भाष्य केलं जातं त्याला पाहता उत्तरार्धात प्रेम आहे हे सांगण्यासाठी केले जाणारे उपाय थोडसे क्लिशेड वाटतात. पण असं असलं तरीही जे चित्रपट सांगू पाहतो आणि आपल्याला हे जाणवून देतो ते खूप गहिरं आहे हे नक्की!

मला कित्येकदा हा प्रश्न पडतो कि आपल्याकडे एकतर आणि ते कायमसाठी एकत्र होतात आणि लग्न करुन गुण्यागोविंदाने एकत्र राहतात असा सुखांत(?) दाखवतात किंवा मग लग्न होत नाही आणि एक टूटा दिल वगैरे होतं. लग्नाच्या काही वर्षांनंतर प्रेमाचं काय होतं हे सहसा दाखवलं जात नाही. कारण लग्न मुळातच फार मोनोटोनस प्रकरण आहे. त्यात संसाराच्या जबाबदाऱ्या पेलताना, मुलांची दुखणी खुपणी काढताना, मौज करून त्याची बीलं भरताना होणारी दमछाक लग्नातला रोमॅन्स पार घालवून टाकतात. त्यातही कित्येक पुरुषांना रोमॅन्सचा अर्थ ठाऊक नसतो. प्रेम आहे हे सांगायची काय गरज असं वाटणारे थंड पुरुष बायकोच्या मनातला उरला सुरला उत्साह देखील घालवून टाकतात. स्त्रीला गुलाबाचं एक फुल देऊन माझं तुझ्यावर प्रेम आहे असं म्हटलं कि तिला साक्षात्कार होतो का कि ह्या पुरुषाचं माझ्यावर प्रेम आहे?… नातं रिव्हाइव्ह करणं किंवा नात्याला पुनरुज्जीवित करणं म्हणजे फक्त आय लव्ह यु म्हणणं असा होतो का? इतकं उथळ असतं का प्रेम असे प्रश्न हा चित्रपट पाहताना पडतातच. म्हणून एक कथा म्हणून मध्यंतरानंतरचा भाग खूप वरवरचा वाटतो पण असं असलं तरीही आज कित्येक बायका ज्या आपल्या नवऱ्याकडून केवळ कौतुकाचे दोन शब्द ऐकायला आसुसलेल्या आहेत, ज्यांना नवऱ्याकडून मिळालेल्या एका गुलाबाच्या फुलाने सुद्धा अगदी स्वतःच फुलाप्रमाणे सुदंर वाटायला लागणार आहे आणि आय लव्ह यु हे तीन मॅजिकल अक्षरं ऐकून ज्या नात्यातली सगळी कडवट चव विसरून जाणार आहेत त्या सर्व बायकांसाठी त्यांच्या नीरस नात्यामध्ये ह्या गोष्टी नक्कीच नवचेतना आणणाऱ्या असू शकतील असं वाटतं.

चाळीशी-पन्नाशीत देखील एकमेकांच्या प्रेमात असलेले जोडपे विरळाच कारण लग्न ‘प्रेम’ नावाच्या इमोशनला पार नासवून टाकतं. लग्नानंतर नात्यात प्रेम टिकवून ठेवण्यासाठी दोघांनाही प्रयत्न करावा लागतो हि गोष्ट आपल्याकडे लक्षात घेतली जात नाही. कारण एकदा का लग्न झालं कि संसार नावाचं महाबोर प्रकरण सुरु होतं. मग जे काय करायचं राहिलं असतं ते लोकं मुलं मोठी झाली, शिकायला गेली, सेटल झाली कि करून घेतात. मला नेहेमी वाटत आलं आहे कि मजा हि मुक्कामाच्या ठिकाणी पोहोचल्यावर येत नसते तर ती त्या प्रवासामध्ये असते. जो प्रवास आपण आपल्या जोडीदाराबरोबर करत असतो. अमुक एक झालं कि हे करू, तमुक एक झालं कि ते करू असं जगण्यात काय मजा आहे? हा जो प्रवास आपण करत आहोत, हा जो क्षण आहे..आत्त्त्ताचा.. अगदी हाच.. हा क्षण तो महत्वाचा. मुलं मार्गी लागल्यानंतर जा कि फिरायला.. जरूर जा पण म्हणून आत्ता मॅचमध्ये डोकं खुपसून बसण्यापेक्षा एकवार आपल्या बायकोकडे निरखून पाहाकि.. तिचा हात हातात घेऊन पाहा. तू छान दिसते आहेस आज असं म्हणा आणि बघा डोळे कसे चमकतात तिचे. अगदी आयफेल टॉवरवर जरी नंतर तिला फिरवून आणलंत ना तरी ह्याची सर येणार नाही त्याला. नवरा ऑफिसमधून आला कि मस्त त्याच्या आवडीचे कपडे घालून त्याला एक मिठी मारून बघा.. दिवसभराचा थकवा विसरून जाईल तो एका क्षणात.. शॉपिंग मॉल्स मध्ये हातात बॅगाधरून उभे राहणारे नवरे किंवा सतत किचनमध्ये काही बाही करून थकून गेलेली बायको.. ह्या चौकटीबाहेर पडायची गरज आहे. म्हणून प्रवास महत्वाचा, गंतव्याचं ठिकाण नव्हे. आणि हेच हा चित्रपट सांगू पाहतो.

नातं निरस झालं म्हणून तोडून टाकणं किंवा सतत काहीतरी नवं शोधण्याचा हव्यास असणाऱ्या पिढीसाठी/ माणसांसाठी हा चित्रपट नाहीच कारण कदाचित नातं जपणं हि संकल्पना ह्या पिढीला समजणारी नाही. त्यात गैर काहीच नाही. प्रत्येका माणसाची आपली अशी एक विचारसरणी असतेच.नाही पटलं दिलं सोडून, फॉल्स फेमिनिझम आणि रूढीवादी पुरुषत्वाचा जयजयकार करणाऱ्यांसाठी सुद्धा हा चित्रपट नाही. तसं म्हणाल तर हा चित्रपट प्रेमावर गहिरं वगैरे भाष्य करत नाही पण नात्यांबद्दल सहज काही गोष्टी बोलून जातो. कित्येकदा अगदी साध्या साध्या गोष्टी देखील माणसात बदल घडवून आणू शकतात. प्रेमाचा अर्थ समजण्यासाठी दरवेळेस गालिबची गजल किंवा रुमीची कविता गरजेची नसते हे ज्यांना पटतं त्यांनीच हा चित्रपट पाहावा. टायटॅनिकच्या पोझमध्ये एका छोट्याश्या बोटीवर उभं राहणं , गुलाबी रंगाच्या शर्टमध्ये हातात लाल गुलाब घेऊन आय लब यु असं म्हणणं अश्या मॅडछाप रोम्यांटीक गोष्टी ज्यांना आवडतात आणि प्रेम हे असंच मॅडछाप असतं हे ज्यांना माहित आहे त्यांनीच हा चित्रपट पाहावा.

त्यामुळे फार सिरीयस न होता, हलकं फुलकं आणि काहीतरी वेगळं पाहायचं असेल तर हा चित्रपट जरूर पाहा.तुमचं वय कितीही असो, तुमचं नातं कितीही नवं अथवा जूनकट असो, लग्न झालं असो अथवा नसो आणि असे एक हजार एक कॅबिनेशन्स धरून … चित्रपट संपताना आपल्या जोडीदाराचा हळूच हातात घ्या आणि ते तीन मॅजिकल शब्द म्हणा..अंग्रेजी मध्ये म्हणा, मराठीत म्हणा कि हिंदीत म्हणा असर( परिणाम हा शब्द फार कोरडा वाटतो ) एकसारखाच होणार…. मग बघा वीकेंड कसा भन्नाट जातो ते.. कधी कधी सरधोपट वाटणाऱ्या गोष्टीसुद्धा करून बघाव्या… वेगळीच मजा असते त्यात.. Cheers to being married and still being happy about it!

©सानिया भालेराव
१८/५/२०१८

 

angrezi-mein-kehte-hain-1a.jpg

 

 

Posted in Not A movie Review!!, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , | Leave a comment

‘१०२ नॉट आऊट’

‘१०२ नॉट आऊट’ हा उमेश शुक्ला यांचा चित्रपट दोन कारंणासाठी खास आहे. सगळ्यात पहिले तर चित्रपटाचा प्लॉट- १०२ वर्षांचा जिंदादिल बाप आपल्या ७५ वर्षाच्या जगण्यातली मजा विसरून गेलेल्या मुलाला वृद्धाश्रमात पाठवू इच्छितो आणि दुसरं म्हणजे अमिताभ आणि ऋषी कपूर ची फक्कड केमिस्ट्री. सौम्या जोशी यांच्या गुजराथी नाटकावरून घेतलेला हा चित्रपट वरवर जरी म्हातारपणी सुद्धा जगण्यात मजा आहे असं सांगणारा वाटला तरीही कित्येक मुद्यांना हा चित्रपट हळुवारपणे स्पर्शून जातो. थोडा मेलोड्रामा नजरेआड केला तर हाय इमोशनल कोशंट असणारा हा चित्रपट सहज हसवूनही जातो आणि रडवूनही! ( दोन – तीन सीन खूप टिपिकल,प्रडिक्टेबल आणि मेलोड्रॅमॅटिक आहेत ते टाळून जर सटल इमोशन्स दाखवले असते तर ते अधिक प्रभावी ठरले असते हि एकच खटकलेली गोष्ट)

१०२ वर्षांचे दत्तात्रेय (अमिताभ) त्यांच्या ७५ वर्षाच्या मुलासोबत( बाबू- ऋषी कपूर) राहत असतात. दत्तात्रेय समरसून जगणारे,आतून आनंदी आणि आयुष्यात समाधान शोधणारे आणि मनाने तरुण त्याउलट बाबू.. खांदे आकसलेला, म्हातारपण अंगावर ओढवून घेणारा, हसणं विसरलेला म्हातारा. जास्तीत जास्त जगणाऱ्या माणसाचं वर्ल्ड रेकॉर्ड तोडण्याचं दत्तात्राय यांच्या मनात येतं आणि असं सतत उदास असणाऱ्या आपल्या मुलाबरोबर आपण राहिलो तर आपले चान्सेस कमी होतील असे त्याला सांगून तुला वृद्धश्रमात पाठवतो असा निर्णय ते घेतात. बाबू ह्यावर खूप अस्वस्थ होतो आणि सरतेशेवटी दत्तात्रेय यांनी ठेवलेल्या अटी जर पूर्ण केल्या तर त्याला वृद्धाश्रमात पाठवणार नाही असं नक्की होतं. यातून बाबुला जगायचं कसं हे कसं उमजत जातं ह्याचा प्रवास म्हणजे हा चित्रपट. अमिताभ आणि ऋषी कपूरची ऍक्टिंग हा एक हाय पॉइंट! ऋषी कपूरचा ग्रंपी, खडूस म्हातारा, त्याची देहबोली जबरदस्त! अमिताभ तर सॉल्लिड! त्याचे डोळे, हावभाव सगळं सगळं एकदम बेष्ट! ह्या दोघांशिवाय दुसरं कोणीही हे रोलं इतके परफेक्ट निभावू शकलं नसतं. हे दोन म्हातारे म्हणजे खरे खुरे हिरो आहेत!

म्हातारपणी जगणं विसरून न जाता उस्फुर्तपणे कसं जगायचं ह्या आशयाचे ह्या आधी सुद्धा चित्रपट आले आहेत. त्यातअलीकडे आलेला रॉबर्ट डी नीरो चा ‘द इंटर्न’ मला खूप आवडला होता. पण ‘१०२ नॉट आऊट’ एकूणच आयुष्य कसं जगलं पाहिजे हे फार सहज सांगून जातो. जसजसं वय वाढत जातं तसं तसं आपण स्वतःवर वेगवेगळी ओझी टाकत जातो. खळखळून हसणं, कारण नसताना आनंदी राहणं, निवांत गाणी ऐकत पडून राहणं अश्या सध्या सध्या गोष्टी देखील आपण एन्जॉय करणं विसरत जातो. आपल्या पासून दूर गेलेली मुलं, त्यांची मुलं, नात्यातली दुरावलेली आपली माणसं ह्या सगळ्यामध्ये जीव गुंतवून ठेवतो. जुन्या गोष्टी आठवून आपण हळहळ करतो. जुने क्षण, नाती पुन्हा जगू पाहण्याचा हव्यास सुटत नाही. मोडकळीस आलेली नाती जोडण्याचा वारंवार प्रयत्न करणार आपलं मन कितीही ठेचा खाल्या तरी मानत नाही आणि मग अश्या फसलेल्या नात्यांमध्ये, माणसांमध्ये आनंद शोधू पाहणारं आपलं मन एकाकी पडून जातं. आपलं असं म्हणणांर कोण आहे ह्या विचाराने व्याकुळ झालेलं मन म्हातारपणी आधारासाठी हतबल होतं आणि जगण्यातला सगळा आनंद निघून जायला लागतो. ह्या चित्रपटात काही डायलॉग्स खूप छान आहेत. मुलासाठी झुरणारा ऋषी कपूरला अमिताभ म्हणतो कि “मुलं जर मोठे होऊन नालायक निघाली तर आई वडिलांनी त्यांना विसरून जायला पाहिजे… फक्त आठवायला पाहजे ते त्यांचं बालपण.”

मुलं आपापल्या आयुष्यात हरवून गेली, आई वडिलांकडे पाहायला सुद्धा त्यांना वेळ नाही आणि जे बघत आहेत ते केवळ प्रॉपर्टीच्या हव्यासापोटी हे जर असं असेल तर आई वडिलांना सुद्धा कडक होऊन आपल्या आयुष्यात मग्न होता आलं पाहिजे. हा विचार थोडा कठोर वाटला तरी काळानुसार सुसंगत आहे. पुढच्या पिढीने मागच्या पिढीची म्हतारपणी काळजी घ्यावी अशी परिस्थती आम्ही म्हातारं झाल्यावर राहणार आहे का? असं वाटून गेलं. आजकाल ची मुलं स्वतःपुरता विचार करतात. प्रत्येक नवीन पिढीगणिक स्वतःपुरता विचार करण्याचं पर्सेंटेज वाढत असतंच. असा विचार करता आमची मुलं म्हातारपणी आमची साधी आठवण काढतील का? इतपत साशंकता वाटते. हे चूक आहे कि बरोबर हा मुद्दाच नाही. त्या त्या पिढीला त्यांचं वागणं बरोबरच वाटणार. आणि म्हणूनच ह्या चित्रपटातला अमिताभ आवडून जातो. एकदम रॅशनल. म्हातारपणी सुद्धा! असं राहता आलं पाहिजे राव असं वाटून जातं … अमिताभ एका ठिकाणी म्हणतो ” जुन्या आठवणींमध्ये मन रमायला लागलं कि तुम्ही म्हातारे झाला असं समजा”. नवीन गोष्टी अनुभव्याश्या वाटणं हे जिवंतपणाचं लक्षण!

अजून एक वाक्य आहे ह्या चित्रपटात… अमिताभ म्हणतो, कि मृत्यू यावा तर पऱ्यांसारखा यावा… सहज … हळुवार! पण असा मृत्यू तेंव्हाच येऊ शकतो जेंव्हा आयुष्यात सर्व अनुभव घेतले असतील आणि आयुष्य समरसून जगलं असेल”. अजून एक गंमतीशीर प्रसंग म्हणजे अमिताभ आणि ऋषी कपूरचं फ्रीज. ऋषी कपूरचं फ्रीज एकदम म्हातारं. भोपाळ, दोडकं आणि इतर थकलेलं सामान. याउलट अमिताभचं फ्रीज. केक, पेस्ट्रीज, कोल्ड्रिंक्स. यावर अमिताभ चा फण्डा.. “ह्या गोष्टी भलेही खाता न येवो पण फ्रीज उघडलं कि कस मस्त वाटलं पाहिजे”!असचं काहीस आयुष्याचं आहे ना… कित्येकदा आपल्याला हव्या तश्या गोष्टी घडत नाहीत, हवं ते मिळत नाही आणि आपण आतून विझून जायला लागतो. जे आहे त्यात आनंदी राहायचं सोडून जे नाही त्याकडे लक्ष देत बसतो. असं कुढून कुढून जगण्यात काय मजा? जगण्यातला आवेश गळून न पडला पाहिजे आणि हेच हा १०२ वर्षाचा तरुण आपल्या ७५ वर्षाच्या आणि आमच्या सारख्या पस्तिशीच्या म्हाताऱ्यांना सांगू पाहतो आहे.

‘माझी इनिंग संपल्यावर रडत बसू नकोस.. एक शिट्टी मार आणि म्हण वेल प्लेड’असं अमिताभ आपल्या मुलाला सांगतो जो सतत मृत्यूला घाबरत असतो आणि म्हातारपणाचा बाऊ करत असतो… इतकं समरसून जगणाऱ्या म्हाताऱ्यासाठी एक शिट्टी तो बनती है बॉस. आयुष्यातला मेलोड्रामा कमी करूया, स्वतःला बिच्चरेपणाच्या कवचातून बाहेर काढूया, आयुष्याकडे नव्याने बघायला शिकूया, जे सोडून गेले त्यांचासाठी टिपं न गाळता जे आयुष्यात आहेत, होते त्यांच्या आठवणींना आपलंस करून त्यात आनंद शोधुया, जुनी नाती, बंध जे आता अस्तित्वात नाहीत त्यांचं नसणं ग्रेसफुली मान्य करूया, आत्ता या क्षणात आनंद मानूया, मस्त गाणी ऐकून किशोर, रफी यांच्या आवाजात रमून जाऊया आणि जे आयुष्य आपल्या हातात आहे ते समरसून जगूया! आपल्या मृत्यूनंतर लोकं टिपं गाळत बसण्याऐवजी मस्त शिट्ट्या मारत वेल प्लेड म्हणतील असं असं जगून बघूया… Cheers to the unquenchable desire to live… Cheers to this beautiful journey called life!

©सानिया भालेराव
५/५/२०१८

 

look-final

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , | Leave a comment

सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी – ५

तिने उगाचच पुन्हा स्वतःला आरशात पाहिलं. आज जरा जास्तच मोठं कुंकू लावलं आहे का आपण ती स्वतःशीच पुटपुटली. राहू दे तेच बरं असं म्हणून ती खोलीबाहेर पडली. अमर तिची वाट पाहतच होता. त्याचा हात हातात पकडून जोडीने दोघे बाहेर आले. घर माणसांनी वाहत होतं. सगळ्यांचं लक्ष फक्त ह्या दोघांवर. रुबाबदार अमर आणि नितांत सुंदर ती. दृष्ट लागेल कोणाची तरी असं म्हणत मावशीने दोघांना जवळ घेतलं. लग्नाच्या वाढदिवसाच्या शुभेच्छा द्यायला केवढे लोकं जमले होते. आपण किती खुश आहोत, आनंदी आहोत ह्याचा हा दिखावा असं तिला वाटत होतं पण आता इतक्या वर्षांत ती सरावली होती ह्या सगळ्याला. शिताफीने ओठावर हसू आणून, डोळ्यात समाधान साठवून अमरच्या बाजूला उभं राहून सगळं कस परफेक्ट आहे हे दाखवण्यात ती गुंग झाली.

साज़-ए-उल्फ़त छिड़ रहा है आँसुओं के साज़ पर
मुस्कुराए हम तो उन को बद-गुमानी हो गई ( जिगर मुरादाबादी)

दुरून तो तिला पाहत होता. किती वर्ष सरली पण तिच्यात तसूभरही बदल त्याला जाणवत नव्हता. आजही त्याला ती वीस वर्षांनी दिसत होती पण तरीही तिला आपण खूप वर्षांनी बघतो आहोत हे त्याला जाणवलंच नाही. तिचे बोलके डोळे, पाढंरेपण लपवण्याचा अजिबात प्रयत्न न करता काहीसे निष्कळजीपणे स्टाईल केलेले तिचे केस, समजूतदारीचं चेहेऱ्यावर पसरलेलं तेज, बोलण्यातून जणवणारी तिची हुशारी आणि काळजाचा ठाव घेणारं ते हसू.. तो तिला निहाळण्यात बुडून गेला होता. तीच साधं लक्ष सुद्धा जाऊ नये आपल्यावर असं देखील वाटलं त्याला. एखाद्या वाट चुकलेल्या प्रवाश्यासारखा तो बराच वेळ त्या पार्टीत बसून होता. त्याला नक्की काय हवंय हे सुद्धा समजत नव्हतं. तू सुद्धा एखादी फर्माईश सांग कि हा गायक फार छान गझल गातो असं अमर त्याला म्हणाला. त्याने हसून मान डोलवली. अकरम नक़्क़ाश ची ती गझल… तो म्हणायचा तिच्यासाठी….

ब-रंग-ए-ख़्वाब मैं बिखरा रहूँगा
तिरे इंकार जब चुनता रहूँगा

कभी सोचा नहीं था मैं तिरे बिन
यूँ ज़ेर-ए-आसमाँ तन्हा रहूँगा

तू कोई अक्स मुझ में ढूँडना मत
मैं शीशा हूँ फ़क़त शीशा रहूँगा

ताअफ़्फ़ुन-ज़ार होती महफ़िलों में
ख़याल-ए-यार से महका रहूँगा

जियूँगा मैं तिरी साँसों में जब तक
ख़ुद अपनी साँस में ज़िंदा रहूँगा

गली बाज़ार बढ़ती वहशतों को
मैं तेरे नाम ही लिखता रहूँगा

पहिली ओळ कानावर पडताच तिचं हृदय हाललं जणू. स्वतःला त्याच्याशी नजरानजर होऊ नये म्हणून सतत बजावणारं तिचं मन आता तिच्या अखत्यारीत नव्हतं. सगळं काही उचंबळून वर येऊ पाहत होतं. अधीरतेने तिने त्याच्याकडे एक कटाक्ष टाकला आणि त्याक्षणी आता आपला बचाव अशक्य आहे हे तिला कळून चुकलं होतं. तो आजही तितकाच देखणा होता. जेंव्हा तिने त्याला पहिल्यांदा पाहिलं होतं तेंव्हा भान हरपणं म्हणजे काय ते तिला उमजलं होतं. तेंव्हा पासून तो तिचा हिरो होता तो आजतागायत! फरक इतकाच कि आता आता भावनानांवर बुरखा घालायला ती शिकली होती. गझल छान रंगली होती एव्हाना. जुन सगळं आठवून तिच्या डोळ्यातून पाणी वाहायला लागलं होतं. अश्रूंचा तो उबदार स्पर्श कित्येक महिन्यात तिला झाला नव्हता. आनंदी आहोत हे भासवण्याच्या नाटकात इतकि समरसून गेली होती ती! पण असेच बेसावध क्षण आपल्याला भावनाविवश करतात आणि हरवतात हे कळून चुकल्यामुळे तिने स्वतःला सावरलं आणि तेच मिलियन डॉलर स्माईल चेहेऱ्यावर आणून ती त्याच्याकडे जायला वळली.

गझल संपल्यावर त्याने पाहिलं ती त्याच्याकडे येत होती. हृदय आता बंद पडेल कि काय असं त्याला वाटायला लागलं. ती जवळ येताच तिने पहिल्यांदा अगदी सहजपणे अमरच्या हातात हात अडकवला आणि अगदी प्रेमाने त्याच्या खांदयावर डोकं टेकवत तिने अमरकडे पाहिलं. किती छान होती ना गझल.. ह्याची चॉइस बरं का? अमर तिला म्हणाला. ती फक्त हसली आणि कसा आहेस तू असं सहज त्याला विचारलं. अमरच्या हाताची तिची पकड अजून घट्ट होत आहे हे पाहून काहीसा अस्वस्थ झालेला तो ती अस्वस्थता लपवत मी बरा आहे असं जुजबी दिलं. हिला काहीच कसं वाटत नाही आपल्याबद्दल, सगळं कस विसरू शकते हि इतक्या सहज ह्याच विचारामध्ये अडकला होता.

तू कशी आहेस गं? हा त्याचा प्रश्न तिच्या कानावर पडला आणि ह्यावर खरं काय ते सांगावं का असा विचार तिच्या मनात चमकून गेला क्षणभर. अमरचा हात सोडून त्याच्या गळ्यात पडून निवांत रडावं असं वाटलं तिला. त्याला सांगावं कि फक्त तुझ्या आठणींमुळे जिवंत आहे मी आणि तुझ्याप्रेमाने माझं अंतरंग भरून गेलं आहे रे… डोळ्याची किनार ओली झाली होती तिच्या. पण मुरलेल्या खेळाडूसारखं सुंदर हसत मी एकदम मस्त आहे रे असं अमरला जवळ घेत म्हणाली ती! त्याला दिसेल का ह्या हसण्यामागचं दुःख? त्याला उमजेल का कि त्याची साधी आठवण सुद्धा तिला इतक्या वर्षात आली नाही कारण ती त्याला एकसेकंदभर सुद्धा विसरली नव्हती. तो जणू प्रत्येक श्वासागणिक तिच्या अंतरंगात समावत होता आणि प्रेमाचा रंग अधिकाधिक गडद होत गेला. तिने स्वतःशीच विचार केला आणि ताबडतोब झटकून सुद्धा टाकला. आजकाल कोण एवढं खोलवर जाऊन विचार करतं. त्याला समजणार सुद्धा नाही काही.. त्यासाठी समोरच्यात गुंताव लागत. आणि तो तर फक्त काठावरून बघत होता सगळं ..

मोहब्बत को समझना है तो नासेह ख़ुद मोहब्बत कर
किनारे से कभी अंदाज़ा-ए-तूफ़ाँ नहीं होता
मला काठावर उभं राहून प्रेम करताच नाही आलं कधी हिच्यासारखं, तो विचार करत होता. त्याला वाटलं जावं तिच्या जवळ, तिचा हात धरावा आणि फक्त एकदाच तिला जवळ घेऊन सांगावं कि फक्त आणि फक्त तुझ्यावर प्रेम करतो मी. तुझ्याशिवाय स्वतःच अस्तित्व देखील मला माझं वाटत नाही. तू आज माझ्याबरोबर नाहीयेस ह्यामुळे काळजाला भोकं पडतात माझ्या. आता हा दुरावा असह्य झाला आहे मला. तो तिच्याकडेच पाहत होता. एक क्षणभर त्यांची नजरानजर झाली आणि त्याला एका सेकंदासाठी का होईना तिच्या डोळ्यातले भाव दिसले आणि आत काहीतरी लक्खकन चमकलं. त्याने तिच्याकडे जाण्यास पाऊल उचललं आणि त्याने अविश्वासाने पाहिलं कारण ती सुद्धा त्याच्याकडे चालत येत होती.

तिच्या मनात एव्हाना भावनांच काहूर माजलं होतं. इतके वर्ष ती वेगवेगळी नाती स्वतःवर ओढवून जगत राहिली पण आज ती फक्त ती स्वतःसाठी जगणार होती. प्रत्येक पावलागणिक तिच्या डोळ्यातलं प्रेम त्याला अधिकाधिक गहिरं वाटत होत. जेमतेम एक फूट अंतरावर ते उभे ठाकले होते. दोघांनाही हे अंतर पार करायचं होतं. त्यांनी पाऊल उचललं इतक्यात तिची नजर माधवीकडे गेली. ती त्याच्याजवळ येऊन त्याला घरी जाऊया का असं विचारत होती. ती तिथेच गोठली. तिने त्याच्याकडे पाहिलं तो सुद्धा असहाय्यपणे तिच्याकडे पाहत होता. तिच्या डोळ्यातलं पाणी त्याला आता स्पष्ट दिसत होतं. तो तिला आवाज देणार इतक्यात ती गर्रकन वळली आणि झपाझप पावलं टाकत दुसऱ्या टोकाला पोहोचली. तिने स्वतःला सावरलं. डोळे पुसले आणि काही क्षणात तिच्या चेहेऱ्यावर तेच हसू तरळलं. तिने अमरचा हात हातात घेतला आणि जोडीने ती दोघ पाहुण्यांना निरोप देऊ लागले. कार्यक्रमाचा शेवट तिच्या फर्माईशने होत होता. …अकरम नक़्क़ाश ची गझल….

ऐ अब्र-ए-इल्तिफ़ात तिरा ए’तिबार फिर
आँखों में फिर वो प्यास वही इंतिज़ार फिर

तुझ्या दयाळू पणावर ( दयाळूपणाच्या मेघा) पुन्हा विश्वास ठेवावासा वाटतो आहे ,डोळ्यात ती तृष्णा आहे आणि पुन्हा ते वाट बघणे आहे
इतकं सगळं होऊनही मला तू दयाळू भासतोस आणि तुझ्यावर पुन्हा एकदा नव्याने विश्वास ठेवायला माझं हृदय आतुर आहे. आजही मी तुझ्याशिवाय अधुरी आहे. तुला कितीही डोळेभरून पाहिलं तरी माझी मी अतृप्त आहे. आजही मी तू पुन्हा माझा होशील ह्याची वाट बघते आहे.

रख्खूँ कहाँ पे पाँव बढ़ाऊँ किधर क़दम
रख़्श-ए-ख़याल आज है बे-इख़्तियार फिर

पाय ठेऊ कुठे पाऊल नक्की कोणत्या दिशेला टाकू … माझ्या विचारांचे घोडे आज बेभान उधळले आहेत.
कित्येकदा मला तुझ्याजवळ यायची इच्छा होते पण नक्की कोठे गेले कि तू मला सापडशील हेच मला उमगत नाही. मी स्वतःलाच शंभर वेळा अडवते कारण मी स्वतःच्या सीमा ओळखून आहे. असं असलं तरीही आज मात्र माझं सैरभैर आहे आणि माझं चित्त थाऱ्यावर नाही. तुझ्या विचारांनी माझ्या मनात काहूर मांडलं आहे.

दस्त-ए-जुनूँ-ओ-पंजा-ए-वहशत चिहार-सम्त
बे-बर्ग-ओ-बार होने लगी है बहार फिर
उन्मादाचे हात आणि वेडेपणच्या लहरी जणू चारीही कोपऱ्यामध्ये पसरत आहेत … वसंत ऋतू पुन्हा एकदा बहाराशिवाय फुलू लागला आहे जणू.
तुझ्यासाठी मी वेडीपिशी झाले आहे. माझं स्वतःवर नियंत्रण राहिलं नाही. तू माझ्याजवळ नसलास कि वसंत ऋतू सुद्धा रुक्ष भासतो आहे मला. जणू काही पानगळ होते आहे असं वाटतंय मला तू नसलास कि.

पस्पाइयों ने गाड़ दिए दाँत पुश्त पर
यूँ दामन-ए-ग़ुरूर हुआ तार तार फिर

पराभवाने जणू पाठीवर पुन्हा दात रोवले आहेत .. अभिमानाचे पुन्हा तुकडे तुकडे झाले आहेत
प्रेमात एकदा तू बेवफाई केलीस तरीही मी हार मानली नाही. मी तुझ्यावर प्रेम करत राहिले. अविरत प्रेम! पण आता मात्र मी पराभूत झाले आहे असं वाटतंय. कारण अजूनही तुझ्यावरचं माझं प्रेम तसूभरही कमी झालं नाहीये. माझ्या अभिमानाची पार लक्तरं झाली आहेत पण तरीही माझं तुझ्यावरचं प्रेम शाबूत आहे.

निश्तर तिरी ज़बाँ ही नहीं ख़ामशी भी है
कुछ रह-गुज़ार-ए-रब्त हुई ख़ार-ज़ार फिर

तुझं बोलणंच नाही तर तुझं मौन सुद्धा मला चाकू सारखं भासतं. पुन्हा एकदा आपल्या नात्याचा रस्ता जणूकाही असंख्य काट्यांनी भरून गेला आहे ……..

तू मला आपलंस केलं नाहीस. चार शब्द प्रेमाचे बोलला नाहीस. मला दुखावेल असं बोललास. पण तू माझ्यावर नुसतं शब्दांनी नाही तर तुझ्या न बोलण्याने सुद्धा वार करतोस. तुझं न बोलणं खूप जिव्हारी लागतं रे जणू काही चाकूचे असंख्य वेळा वार होत आहेत असं वाटतं. आपल्या नात्याच्या या वाटा अगणित काट्यांनी भरून गेल्या आहेत. आपल्या नात्याचा हा प्रवास म्हणजे मरणप्राय वेदनांचा अविष्कार आहे.

मुझ में कोई सवाल तिरे मा-सिवा नहीं
मुझ में यही सवाल हुआ एक बार फिर
तुझ्याशिवाय कोणताही प्रश्न मला पडत नाही .. परत हाच प्रश्न मला सतावतो आहे
माझ्या अंतरंगात फक्त तूच सामावलेला आहेस. तुझ्याशिवाय दुसरं कोणीही तिथे नाही. तुझ्याशिवाय दुसरं मला काहीही का रुचत नाही ह्याशिवाय दुसरा कोणताही प्रश्न मला पडत नाही. इतकं सगळं असूनही पुन्हा पुन्हा हाच प्रश्न मला पडतो आहे.

© सानिया भालेराव
१८/४/२०१८

 

lonely-woman-shutterstock_249465919_0

Posted in सफल प्रेमाच्या असफल गोष्टी, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , | 1 Comment

मला (बि)घडवणारे लेखक ८ – ओरहान पामुक

काही लेखक एखाद्या पुस्तकाने इतके प्रकाश झोतात येतात कि संपूर्ण जग त्या पुस्तकावरनं त्यांना जोखू पाहतं. पण खरं पाहायला गेलं तर त्या लेखकाची प्रतिभा ह्या सगळ्याच्या पलीकडची असते. असंच काहीसं ह्या लेखकाबाबत होतं. ‘ओरहान पामुक’. मला वाटतं मी आजवर वाचलेल्या लेखकांमध्ये माझ्या अत्यंत आवडते आणि प्रभावशाली लेखक म्हणजे पामुक. २००६ साली साहित्यातलं नोबेल मिळवणारे तुर्किश लेखक!
 
१९५२ साली इस्तंबूल मध्ये त्यांचा जन्म झाला. त्यांचे आईवडील दोघेही इंजिनिअर असल्याने त्यांनीही ह्याच विषयात काहीतरी करावं अशी दोघांची इच्छा होती. पण पामुक ह्यांना चित्रकार व्हायचं होतं. आर्किटेक्चरच्या पदवीचं शिक्षण अर्धवट सोडून लेखक व्हायचं त्यांनी ठरवलं आणि जर्नेलीझमचं शिक्षण पूर्ण केलं. साधारण १९७४ पासून पामुक यांनी लिहायला सुरवात केली. त्यांच्या सुरवातीच्या लिखाणाला कित्येक पारितोषिकांनी नावाजल्या गेलं. पण १९९० सालच्या ‘द ब्लॅक बुक’ ने त्यांना खऱ्या अर्थाने लोकप्रियतेच्या शिखरावर नेऊन ठेवलं. पामुक यांच्या आतापर्यंत साधारण १३ दशलक्ष पुस्तकांच्या प्रति विकल्या गेल्या आहेत आणि ६० भाषांमध्ये त्यांची पुस्तकं अनुवादित झाली आहेत.
 
पामुक २००५ साली एका राजनैतिक वादात अडकले होते. एक सच्चे पत्रकार ह्या नात्याने पामुक नेहेमीच निडरपणे आपली मतं मांडत आले आहेत आणि हे सुद्धा त्यांचं एक वेगळेपण. त्यांचं पाहिलं पुस्तक वाचूनच मी हरखून गेले होते. पामुक ह्यांची सायलेंट हाऊस , ब्लॅक बुक , व्हाईट कॅसल ,न्यू लाईफ , माय नेम इज रेड , स्नो , द म्युझियम ऑफ इनोसन्स ,अ स्ट्रेंजनेस इन माय माईंड आणि रेड हेयर्ड वूमन अशी फिक्शन जॉनर मधली इंग्रजी मध्ये अनुवादित केलेली पुस्तकं उपलब्ध आहेत. फक्त एखाद – दुसरं पुस्तक वाचून पामुक उमजत नाहीत. कारण शोधायला गेलं तर शब्दांपलीकडचं खूप गहिरं असं काहीतरी ते सांगून जातात. ओरहान पामुक यांच्या पुस्तकांवर लिहायचं झालं तर कित्येक पानं अपुरी पडतील कारण काही ओळींमध्ये त्यांच्या पुस्तकाचं सार लिहिणं हि अशक्य गोष्ट. आणि आजपर्यंत मी वाचलेल्या सर्व लेखकांमधले पामुक माझ्या अत्यंत प्रिय त्यामुळे मी लिहिताना वाहवत जाण्याचे चान्सेस हि जास्त ! म्हणून त्यांच्या मला भावलेल्या पुस्तकांमधली काही वाक्यांबद्दल मी लिहिणार आहे.
 
“Tell me then, does love make one a fool or do only fools fall in love?”
– My Name is Red
 
मला सांग,प्रेम माणसाला वेडं बनवतं कि फक्त वेडे लोकच प्रेमात पडतात ?
 
आपण शहाणे असतो आणि प्रेमात पडल्यावर वेडे होतो कि आपण वेडे आहोत म्हणून प्रेमात पडलो हा प्रश्न आपल्यापैकी कित्येक जणांना आयुष्यातला कोणत्या न कोणत्या वळणावर नक्कीच पडतो. शहाणपण अंगी असेल तर प्रेमात पडू नको बाबा असं सांगणारे हि लोकं आहेत आणि जे वेडं नाही ते प्रेम कसलं असं म्हणणारे हि लोकं आहेतच कि? काहीही असलं तरी शेवटी आपण वेडे ठरतोच हे महत्वाचं! कारण ह्या जगात स्वतःपेक्षा जास्त समोरच्या व्यक्तीच्या मनाचा विचार करणं म्हणजे शुद्ध वेडेपणाच आणि प्रेम असल्याशिवाय असा वेडेपणा अंगी येणं अशक्य!
 
‘माय नेम इज रेड’ हि पामुक ह्यांची फार सेलिब्रेटेड कादंबरी. ह्या पुस्तकाने पामुक ह्यांना संपूर्ण जगात खूप प्रसिद्धी मिळवून दिली. काहीसं मेटाफिक्शन ह्या प्रकारात मोडणारी ह्या पुस्तकाची लेखनशैली असल्याने हे पुस्तक वाचनात आपणही ह्या पुस्तकातली एक व्यक्तिरेखा आहोत असंच वाटत राहतं. हि गोष्ट आहे सोळाव्या शतकातील इस्तंबूल मधल्या ऑटोमन साम्राज्यातल्या मिनेचारिस्ट्सची! (Miniaturists) ह्या गोष्टीत प्रेम आहे, रहस्य आहे , तत्वज्ञान आहे. हे पुस्तक साधारण ६० वेगवेगळ्या भाषांमध्ये प्रकाशित झालं आहे. ज्यांनी पामुक अजून वाचला नाही त्यांच्यासाठी सुरवात म्हणून हे पुस्तक उत्तम! कारण त्यांच्या बाकीच्या पुस्तकांच्या मानाने त्यांची लेखनशैली समजायला अत्यंत सोपी आहे.
 
 
“The power of things inheres in the memories they gather up inside them, and also in the vicissitudes of our imagination, and our memory—of this there is no doubt.”
– The Museum of Innocence
 
‘गोष्टींची ताकद त्या आपल्या अंतर्मनात कायमस्वरूपी कश्या आठवणी जमवतात, त्या आपल्या कल्पनेला कसं फिरवतात आणि आपल्याला त्या कितपत लक्षात राहतात ह्यावर अवलंबून असते यात शंका नाही.’ पामुक याचं हे माझ्या अत्यंत आवडतं पुस्तक. ह्याला दोन कारणं आहेत. एकतर ह्या पुस्तकाची शैली खूप लेयर्ड आणि गहिरी आहे. वरच्या दोन ओळीतूनच लक्षात येईल कि ह्या वाक्याचे आपण कित्येक अर्थ काढू शकतो. काहीजण वरवर वाचून मोकळे होतील पण जरा नीट डोकावून पाहिलं तर इथे लेखक आठवणींबद्दल खूप सुंदर भाष्य करतो आहे. एखाद्या व्यक्ती बद्दल, क्षणाबद्दल जेव्हा आपल्या मनात आठवणी तयार होतात त्या कश्या हे इथे लेखक सांगू पाहतो आहे. नीट विचार केला तर सगळंच आपल्याला लक्षात राहतं असं नाही. काही विशेष क्षण जे मनावर आठवणींच्या रूपात कोरले जातात त्यांच्यामध्ये काय इतकं विशेष असतं कि त्यांचं रूपांतर आठवणींमध्ये होतं हे इथे उलगडायचा प्रयत्न लेखक करत आहे. शब्द काय जादू करू शकतात लेखकाच्या कडे अलौकिक प्रतिभा असेल तर काय चमत्कार घडू शकतो ह्याचा प्रत्यत हे पुस्तक वाचताना येतो. ‘माय नेम इज रेड आणि पामुक’ असं जरी एक समीकरण तयार झालं असलं तरीही खरे पामुक ह्या पुस्तकाच्या पलीकडचे आहेत हे ‘द म्युझियम ऑफ इनोसन्स’ वाचल्यावर उमजतं.
 
‘द म्युझियम ऑफ इनोसन्स’ हि गोष्ट आहे अत्यंत श्रीमंत घरातल्या Kemal आणि एका दुकानात काम करणाऱ्या Füsun ची. वरवर जरी हि प्रेमकथा वाटली तरी पामुक आपल्या लिखाणातून कित्येक गोष्टींवर भाष्य करतात. Kemal काही कारणांनी त्याच्या प्रेयसीपासून दुरावतो आणि तिच्या आठवणींना जिवंत ठेवण्यासाठी छोट्या छोट्या गोष्टी ज्या त्याला तिची आठवण करून देतात त्यांचं एक मुझियम तयार करतो. अत्यंत सुंदर आणि तरल अशी हि गोष्ट.
 
“Happiness is holding someone in your arms and knowing you hold the whole world.”
― Snow
 
‘एखाद्या व्यक्तीला तुम्ही कवेत घेता तेव्हा असं वाटतं कि अवघ जग तुम्ही कवटाळलं आहे … तो खरा आनंद!’ आनंदाच्या परिभाषा असंख्य आहेत. हि एक अशी भावना व्यक्तिपरत्वे बदलत जाते. असं जरी असलं तरी मला खात्री आहे आपल्यातल्या कित्येकांनी हा असा आनंद अनुभवला असणारं! आपण जिच्यावर प्रेम करतो त्या व्यक्तीला जेंव्हा बाहुपाशात घेतो तेंव्हा त्या क्षणी सगळं जग आपल्याला मिळालं असं वाटतं कारण आपल्यासाठी ती व्यक्ती म्हणजेच आपलं अख्ख जग असते.
 
२००२ साली प्रकाशित झालेलं ‘स्नो’ हे पुस्तक असंच अफाट आहे. हि गोष्ट आहे का नावाच्या कवीची जो तब्बल बारा वर्षांनी तुर्की मध्ये परततो. ह्या पुस्तकात सेक्युलॅरिझम आणि विसाव्या शतकातील तुर्कीच्या इतिहासाचे बरेच प्रत्यय आहेत. देव, राजनीती, प्रेम, टीनएज मुलींची आत्महत्या अश्या कित्येक विषयांमध्ये हे पुस्तक गुंफल्या गेलं आहे. ह्या पुस्तकाचा फ्लेवर थोडा वेगळा आहे आणि पामुक ह्यांची इतर पुस्तक वाचून त्यांची शैली एकदा आपल्यात भिनली कि मगच हे पुस्तक हाती घ्यावं म्हणजे मग ते उमजायला सोपं जातं.
 
६५ वर्षांचे पामुक हे अतिप्रचंड कॅड कॅटेगरीमध्ये मोडतात. नुसतेच हँडसम नाही तर प्रतिभेचं एक वलय त्यांच्या भोवती जाणवतं. त्यांना ऐकणं हि देखील ट्रीट आहे. जयपूर लिटरेचर फेस्ट मध्ये त्यांची लोकप्रियता अनुभवायला मिळाली होती. लेखक त्याच्या सामर्थ्यवान लेखणीने किती प्रभाव पाडू शकतो ह्याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे ओरहान पामुक! न्यू लाईफ ह्या पुस्तकात त्याचा एक छान कोट आहे माझ्या सारख्या पुस्तकवेड्या लोकांसाठी….
 
“I read a book one day and my whole life was changed.”
 
साहित्यातला सर्वोच्च नोबेल पुरस्कार आणि इतर ३० च्या वर नामांकित पुरस्कार मिळवणारे पामुक जेंव्हा असं काही लिहितात तेंव्हा पुस्तकात, लेखकात माणसाचं आयुष्य बदलवण्याची किती ताकद असते हे पटतं. मला (बि)घडवण्यात तुमचा फार मोठा हात आहे पामुक…. तुमच्या लेखणीपुढे मी नतमस्तक आहे!
 
©सानिया भालेराव
१६/३/२०१८
orhan-pamuk
Posted in मला (बि)घडवणारे लेखक, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , | 2 Comments

द शेप ऑफ वॉटर’ उकृष्ट चित्रपट – ऑस्कर २०१८

‘द शेप ऑफ वॉटर’ हा चित्रपट जेव्हा पहिला होता तेंव्हाच आपण एका विलक्षण कथेचे साक्षीदार आहोत असं जाणवलं होतं. २०१८ च्या ऑस्कर्स सोहळ्यात सगळ्यात जास्त नॉमिनेशन्स मिळवणारा हा चित्रपट ठरला आणि बेस्ट पिक्चर आणि बेस्ट डायरेक्शन आणि इतर दोन असे चार अवॉर्ड्स ह्या चित्रपटाने पटकावले. गीयेरमो देल तोरो( Guillermo del Toro) ह्या मेक्सिकन दिग्दर्शकाचा हा चित्रपट. ह्या आधी Blade II, Hellboy, Pacific Rim ह्या सारखे काहीसे ऍक्शन , सायन्स फिक्शन , सुपर नॅचरल जॉनर चे चित्रपट त्यांनी डायरेक्ट केले होते. त्या धर्तीवर ‘द शेप ऑफ वॉटर’ हि काहीशी फँटसी लव्ह स्टोरी त्यांनी दिग्दर्शित केली हे थोडंसं सरप्रायझिंग होतंच.

‘द शेप ऑफ वॉटर’ हि खरंतर नितांत सुंदर अशी प्रेम कहाणी आहे. कोल्ड वॉर च्या पार्श्वभूमीवर आधारित हि गोष्ट एलायझा (सॅली हॉकिन्स) नावाच्या जन्मतःच मूक असलेल्या मुलीभोवती फिरते. एलायझा बाल्टीमोर मधल्या एका गुप्त प्रयोगशाळेत रखवालदारीचं काम करत असते . ह्या प्रयोगशाळेत कर्नल रिचर्ड स्ट्रिकलँड (मायकल शॅनन ) एका हस्यमयी समुद्री जीवाला (डग जोन्स) कैद करून ठेवतालं असतं आणि वेळोवेळी ह्या जीवाला टॉर्चर करणं हा त्याच्या रुटीनचा एक भाग. एलायझा ह्या समुद्री मानवाच्या प्रेमात पडते आणि इथे हि विलक्षण प्रेम कहाणी सुरु होते.

आपण हि कोणीतरी आहोत. आपल्यामध्ये देखील असं काहीतरी आहे जे कोणाला तरी आवडू शकतं, आपल्यातल्या कमतरतेसकट कोणीतरी आपल्यावर प्रेम करू शकतं अश्या कित्येक भावना सॅली हॉकिन्स ने कोणत्याही संवादाशिवाय केवळ हावभावांवरून खूप उत्कृष्टय रित्या दाखवल्या आहेत. एकूणच ह्या चित्रपटामध्ये संवाद कमी असल्यामुळे भावना हळुवारपणे मनात झिरपत राहतात. हि ह्या चित्रपटाची जमेची बाजू.

पुढे एलायझा त्या जीवाला प्रयोगशाळेतून सोडवू शकते का? त्यांचं प्रेम सफल होतं का ह्या सर्व प्रश्नांसाठी हा चित्रपट बघाच. उत्तर मिळण्याची जी प्रोसेस आहे जी ह्या चित्रपटातून उलगडत जाते ती लाजवाब! सिमेना हे भावना पोहोचवण्याचं किती प्रभावी माध्यम आहे हि जाणीव हा चित्रपट पाहताना होते. खरं पाहता एका विचित्र दिसणाऱ्या समुद्री मानव आणि मूक मुलगी ह्यांच्यामधलं प्रेम हि गोष्ट अतिशय असंबद्ध,अर्तक्य आणि विसंगत वाटू शकते. प्रेमा सारख्या हळुवार भावनेला पडद्यावर दाखवणं आणि प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवणं तेही ओबडधोबड दिसणारा नायक, सुमार दिसणारी आणि बोलूसुद्धा न शकणारी नायिका आणि कोणत्याही संवादांशिवाय हे तसं पाहिलं तर मोठ्ठ चॅलेंज. पण दिग्दर्शकाने आपलं कसब दाखवून जे अव्यक्त प्रेम दाखवलं आहे ते म्हणजे एक कविताच जणू!

ह्या चित्रपटातला एक सीन मनात घर करून जातो . एलायझा तिच्या सहकाऱ्याला हातवारे करून सांगते ते असं –
“When he looks at me, the way he looks at me… He does not know, what I lack… Or – how – I am incomplete. He sees me, for what I – am, as I am. He’s happy – to see me. Every time. Every day.”

तो जेंव्हा माझ्या कडे बघतो, जसं बघतो तेंव्हा असं वाटतं कि माझ्यामध्ये काहीतरी कमतरता आहे हे त्याला जणू दिसतंच नाही. मी जशी आहे तसंच तो मला बघतो. मला बघून तो आनंदी होतो, प्रत्येक वेळेस, प्रत्येक दिवसाला! खरं पाहता आपण सगळेच कुठेना ना कुठेतरी अपूर्ण असतोच. आपल्या मनाचा, आत्म्याचा कोणता ना कोणता भाग अपुरा, तुटलेला असतोच. वरवर आपण कितीही परिपूर्ण आहोत अस३ भासवल तरीही आता आपण अधुरे असतोच. जेव्हा प्रेम आपल्या आयुष्यात येतं तेंव्हा मोडकळीला आलेले मनाचे तुकडे ते जोडतं. आपल्याला पूर्ण करतं. प्रेम म्हणजे माणसाच्या आयुष्यात घडणारा चमत्कारच जणू! प्रेम सगळे घाव भरून काढू शकतं, अशक्य त्या सर्व गोष्टी पूर्ण करू शकत आणि दोन जीवांना कायमचं एकत्र आणू शकतं.

जेव्हा एलायझा हे समजावून सांगत असते तेंव्हा तिचे डोळे, तिचे हावभाव केवळ अप्रतिम! आपण जसे आहोत तसे एखाद्याला आवडतो, जेव्हा समोरचा तुमच्या आत डोकावून तुम्हाला पाहू शकतो.. ते प्रेम! प्रेमाला भाषेची गरज नसतेच. कित्येकदा आपण एखाद्यावर प्रेम करतो आहोत हे बोलून दाखवत नाही. आपले डोळेच ते सांगतात. जिथे संवादाची गरज नाही, जेथे प्रेम सर्व रंग-रूप ,कमतरता, विद्रुपता, अक्षमता, दुबळेपणा ह्या सर्वांवर मात करून जिंकतं.. अशी एक कहाणी अनुभवणं म्हणजे नक्कीच विलक्षण गोष्ट!

ह्या चित्रपटाचा शेवट एका पर्शियन कवितेतल्या ओळीने होतो…

“Unable to perceive the shape of You, I find You all around me. Your presence fills my eyes with Your love, It humbles my heart, For You are everywhere.”

तुझ्या अस्तित्वाचे आकलन मला होत नाहीये कारण मी तुला माझ्या सभोवताली अनुभवतो आहे. तुझ्या असण्याने माझे डोळे प्रेमाने ओसंडून वाहतात,माझं हृदय लीन होतं कारण तू सगळी कडे आहेस! प्रेम मोजता येत नाही. त्या व्यक्तीने आपलं आयुष्य किती व्यापून टाकलं आहे ह्याचं सुद्धा मोजमाप नसतंच! म्हणूनच इथे असं म्हटलंय कि तुझ्या प्रेमाने मला चहू बाजुंनी कवटाळलं आहे इतकं कि त्या प्रेमाचा आकार नक्की किती आहे हे देखील मला सांगणं अवघड आहे. तू माझ्या इतकी एकरूप झाली आहेस कि मी कोणता आणि तू कोणती हे देखील मला समजेनासं झालं आहे. माझ्या डोळ्यातून, आत्म्यातून तुझं प्रेम ओसंडून वाहतं आहे. मी तुझ्या प्रेमापुढे नतमस्तक आहे. तू फक्त आता माझ्यामध्ये नसून सगळीकडे आहेस.

प्रेमाबद्दल ह्याहून अधिक काय बोलणार! ती एक अनुभूती आहे… ह्या चित्रपटासारखी…. शब्दांच्या पलीकडची!

© सानिया भालेराव

5930_m-theshapeofwater

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , , , , , | 2 Comments

पॅडमॅनच्या पलीकडे….मुरुगनंथम अरुणाचलम!

मुरुगनंथम अरुणाचलम (Arunachalam Muruganantham) ह्यांचं नांव पहिल्यांदा ऐकलं ते २००६ च्या आयआयटीच्या मद्रासच्या  नॅशनल इनोव्हेशन  फाऊंडेशन अंतर्गत देण्यात येणाऱ्या  ग्रासरूट टेक्नॉलॉजिकल अवॉर्ड संदर्भात! व्ही आय टी वेल्लोर मध्ये M.tech  करत असताना आमच्या वर्तुळात फार महत्वाचं मानलं जाणारं हे अवॉर्ड एका नववी पास इसमास मिळतं आणि तेही सॅनिटरी पॅड्स बनवण्याच्या मशीनसाठी हि गोष्ट फार विलक्षण वाटली होती.  ते मशीन जाऊन पाहिलं देखील होतं. अत्यंत साधे, तुटक इंग्रजी बोलणारे पण अत्यंत कठीण जर्नी होती मुरुगनंथम अरुणाचलम ह्यांची. पुढे जवळपास साथ वर्षांनी टेड टॉक मध्ये त्यांना परत ऐकायचा योग आला आणि ध्येयाने वेडे झालेले लोकं काय चमत्कार घडवू शकतात ह्याची पुन्हा एकदा प्रचिती आली.

खरंतर पॅडमॅन चा प्लॉट हा मुरुगनंथम यांच्या ह्या जर्नीवर  बेतलेला आहे हे जेंव्हा कळालं तेंव्हा हा चित्रपट पाहायचा नाही असं ठरवलं होतं कारण हिंदी चित्रपटात जनरली मसाला घालून ह्या माणसाच्या अद्भुत अविष्काराचा पार सत्यानाश करतील हे लोकं अशी भीती वाटली होती. पण तरीही ह्या माणसासाठी हा चित्रपट पाहिलाच. मेन्स्ट्रुएशन ह्या टॅबू मानल्या जाणाऱ्या विषयवार चित्रपट बनतो आणि त्या निमित्ताने का होईना मासिक पाळी, सॅनेटरी पॅड आणि  मेन्स्ट्रुअल हेल्थ बाबत थोडीफार सहज मोकळी चर्चा होते आहे हे मला सकारात्मक वाटतं. जसं अंगाला साबण लावतो तसंच मासिक पाळीसाठी सॅनिटरी पॅड वापरायचे असतात इतकं साधं आणि चौकटीतलं गणित होतं माझं. अगदी माझ्या आईनेसुद्धा ती वयात आल्यापासून सॅनिटरी पॅड्स वापरलेल होते कारण माझी आजी हि त्या काळी नर्सिंग शिकलेली होती त्यामुळे मेन्स्ट्रुअल हेल्थ बाबत ती अत्यंत सजग होती आणि मी वयात आल्यावर ती माझ्याशी अगदी मोकळेपणाने आणि सहज ह्या सर्व विषयांवर बोलायची. माझे  बाबा माझ्यासाठी बिनदिक्कत पणे सॅनिटरी पॅड्स आणायचे. अगदी काही वर्षांपर्यंत एका काळ्या पिशवीत पॅड्स देत असत.  काही वर्षांपूर्वी एकदा नवऱ्याला आणायला सांगितलं असताना त्याने काळ्या पिशवीला नकार दिला कारण त्यात असं झाकून नेण्यासारख काय आहे हा त्याचा मुद्दा होता. आता निदान मोठ्या शहरात तरी एक्सेप्टन्स बऱ्यापैकी आहे. असं असलं तरीही काही प्रमाणात अजूनही स्त्रिया कपडे वापरतात आणि तेही कडक सूर्यप्रकाशात न सुकवता हि नाकारता येत नाहीच.

 

चित्रपटाबद्दल बोलायचं झालं तर ज्यांना ह्या खऱ्या पॅडमॅन बद्दल माहित नव्हतं त्यांना ह्या चित्रपटाच्या निमित्ताने का होईना एक पुरुष आपल्या बायको साठी, घरातल्या स्त्रियांसाठी काही चौकटीबाहेरचं करू पाहतो आणि त्यात कसा यशस्वी होतो हे माहिती होईल. ह्या व्यतिरिक्त चित्रपटाबद्दल फार बोलण्यासारखं नाही. मूळ मुद्दा जरा वेगळा मांडायचा आहे. तो म्हणजे सॅनेटरी वेस्ट  डिस्पोजल.  भारतातील  १०० टक्के महिलांनी सॅनिटरी पॅड्स वापरावे  हे उद्दिष्ट नक्कीच चांगलं आहे पण हे सॅनिटरी पॅड्स डिस्पोज कसे करायचे ह्याचे प्रशिक्षण महिलांना देणे अत्यंत गरजेचे आहे. ज्या स्टॅटिस्टिकल सर्व्हे मध्ये हे सांगण्यात आलं आहे कि भारतात फक्त १२ टक्के महिला ह्या मासिक पाळी दरम्यान सॅनिटरी पॅड्स वापरतात हे आकडे थोडे शंकास्पद आहेत. हा मूळ सर्व्हे  AC Nielsen नि प्लॅन इंडिया यांनी संयुक्तिकपणे  केला होता आणि त्यांनी ह्या सर्व्हे साठी  सॅम्पल साईझ फक्त १०३३ महिला इतकीच घेतली असल्याने ह्या टक्केवारी बद्दल साशंकता वाटते. ह्या उलट नॅशनल फॅमिली हेल्थ सर्व्हे २०१५-२०१६ च्या अहवाल नुसार १५ ते २५ वयोगटातल्या स्त्रिया ज्या मासिक पाळीच्या दरम्यान हायजिनिक पर्यायांचा अवलंब करतात त्यांची टक्केवारी शहरी 77.5 टक्के , ग्रामीण  ४८. २ टक्के आणि ऍव्हरेज ५७. ६ टक्के इतकी आहे.

 

क्लीन इंडिया जर्नल मध्ये दिलेल्या अहवालानुसार ९००० टन सॅनिटरी वेस्ट म्हणजे साधारणतः  ४३२ कोटी सॅनिटरी पॅड्स एका वर्षाला डम्प केले जातात. ह्यातला ८० टक्के पॅड्स हे एकतर टॉयलेट मध्ये फ्लश केले जातात किंवा उघड्यावर फेकले जातात.  साधारणतः एक बाई वर्षाला १८० किलो नॉन  बायोडिग्रेडेबल ऍबसॉर्बन्ट मटेरियल पर्यावरणात डिस्पोज करते.  हे पॅड्स इव्हन डायपर्स नॉन बायोडिग्रेडेबल असल्याने कचरा गोळा करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना स्वतःच्या हाताने हा कचरा वेगळा करावा लागतो. ह्या काचऱ्यामुळे  त्यातल्या कित्येकांना श्वसनाचे, त्वचेचे रोग होतात.

इन्सिनरेटर च्या द्वारे सॅनिटरी पॅड्स चे डिस्पोजल हा एक पर्याय आहे. हे असं एक मशीन पाबळ विज्ञान आश्रमाने बनवलं आहे. त्यातल्या त्यात ग्रीन टेक्नॉलॉजिने सॅनिटरी पॅड्स ची विल्हेवाट लावणं हे जास्त लॉजिकल वाटतं. असे इन्सिनरेटर्स ऑफिसेस, कॉलेजेस, शाळेत, शौचालयात बसवल्यास योग्य पद्धतीने सॅनिटरी पॅड्स ची विल्हेवाट लावणे शक्य होईल. स्वच्छ ह्या संस्थेने सॅनिटरी पॅड्स साठी काही रॅपर्स बनवली आहेत किंवा कागदात गुंडाळून त्यावर लाल रंगाचा एक बिंदू काढून मग तो कचराकुंडीत टाकावा जेणे करून कचरा वर्गीकरण करताना कर्मचाऱ्यांना सॅनिटरी वेस्ट ओळखणे सोपे जाईल. असे बरचसे प्रयोग सध्या होत आहेत.

काही NGO अल्टर्नेट पर्याय देखील उपलब्ध करून देत आहेत  जसं  कि eco femme ( कपड्यापासून), अनिता मलिक ( बाबूच्या पल्प पासून).  काही जणी परत कापड वापरण्याकडे कल देत आहे फक्त ते कापड कडक उन्हात वाळवणं महत्वाचं. गेले वर्षभर ह्या बद्दलच्या एक प्रोजेक्ट वर काम करताना हे सगळं लक्षात आलं. ह्यावर अजून बरंच लिहिता येईल इतका रिसर्च मी केला आहे पण तूर्तास इतकंच सांगावस वाटतं कि मेन्स्ट्रुअल हेल्थ हा होलिस्टिक अप्रोच आहे. नुसतंच सगळ्या बायकांनी सॅनिटरी पॅड्स वापरले पाहिजे असं म्हणून हा मुद्दा संपत नाही. ह्या पॅड्सचे  डिस्पोजल हा फार महत्वाचा मुद्दा आहे.

कोणताही बदल घडावा असं वाटत असेल तर सुरवात   स्वतःपासून करावी  हे नेहेमीच माझं तत्व राहिलं आहे. मी व्यक्तिशः साधारण पाच वर्षांपासून मेन्स्ट्रुअल कप वापरते.मेन्स्ट्रुअल कप चांगल्या मेडिकल – सर्जिकल दुकानात किंवा अगदी अमेझॉन वर सुद्धा उपलब्ध आहेत. सुरवातीला त्याची किंमत जरी जास्त वाटली तरी एक कप साधारणतः दहा वर्षांपर्यत चालतो. साधारण ३०० ते १२०० ह्या रेंज मध्ये वेगवेगळ्या ब्रँड्सचे कप्स उपलब्ध आहेत. ते कसे वापरायचे ह्याचे डिटेल्स देखील त्यात दिलेले असतात. एकदा सवय झाली कि मग सॅनिटरी पॅड्स पेक्षा  हा अतिशय सोपा, पर्यावरण पूरक पर्याय आहे. एका बाईने हा कप वापरला तर साधारण प्रति वर्षी  १८० किलो नॉन बायोडिग्रेडेबल ऍबसॉर्बन्ट पर्यावरणात डम्प होण्यापासून वाचेल. किती साधं ,सोपं आणि सरळ गणित आहे.  मेन्स्ट्रुएशन, सॅनिटरी पॅड्स बद्दल आपण आता इतक्या सहज पणे बोलत आहोत, जागरूक होत आहोत हि चांगलीच गोष्ट आहे पण त्या पॅड्स ची योग्य विल्हेवाट लावणं, बायकांना त्याबद्दल जागरूक करणं आणि ज्यांना शक्य आहे त्यांनी बायोडिग्रेडेबल पर्याय अवलंबणं हेही तितकंच गरजेचं आहे. नुसते लाल पॅड्स हातात घेऊन , त्याचे फोटो टाकून, पिक्चर काढून  जनजागृती होत नाही. वापरलेले पॅड्स नुसते कचराकुंडीत फेकून, रस्त्यावर / उघड्यावर टाकून, प्लस्टिक च्या पिशवीत कोंबून , किंवा फ्लश करून जर आपण त्यांची विल्हेवाट लावणार असू तर हे असले चित्रपट पाहून , त्यावर भरभरून बोलून , आपण किती मॉडर्न / मोकळे आहोत हे पटवून देण्यात काय अर्थ आहे? त्यापलीकडे जो सॅनिटरी वेस्ट चा डोंगर वाढतो आहे त्याची विल्हेवाट लावणं, त्याबद्दल महिलांना प्रशिक्षण देणं, जागरूक करणं आणि पर्यावरण स्नेही पर्याय अंगिकारणं हे देखील तितकंच महत्वाचं. आजच्या पिढीतली आई आणि वडील जर ह्या बाबतीत सजग राहिले तर पुढच्या पिढीतली स्त्री आणि पुरुषही ह्या पुढे जाऊन  स्वतःच्या तब्येतीचा आणि पर्यावरणाचा देखील विचार करू शकेल आणि तो कृतीत आणू शकेल. Cheers to one step forward towards Positive Menstrual Health!

 

P.C.: Google

©सानिया भालेराव

२६/२/२०१८

 sanitary-napkin-set-woman-hygiene-protection-menstruation-calendar-tampons-pads-cup-58877173

Posted in Not A movie Review!! | Tagged , , , , , , | Leave a comment